D CNG ON TP NHP MON QHQT THY NGUY

Qúa trình phát triển của QHQT International relations QHQT là sự tương tác xuyên qua biên giới giữa các chủ thể QHQT  Nhân loại bắt đầu có sự xuất hiện của QHQT theo định nghĩa trên QH

ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP NHẬP MÔN QHQT THẦY NGUYỄN TUẤN KHANH

Giảng viên: Nguyễn Tuấn Khanh

khanhnguyen@hcmussh.edu.vn

nguyentuankhanh.ir@gmail.com

0973709813

Giữa kỳ dưới trung bình  giữa kỳ = cuối kỳ - 1 điểm

Giữa kỳ đạt trung bình  giữa kỳ = cuối kỳ

Giữa kỳ trên trung bình  giữa kỳ = cuối kỳ + 1 điểm

1 Khái niệm và quá trình phát triển của QHQT

1.1 Khái niệm QHQT (International relations)

Chủ thể QHQT

Thứ nhất, các công ty đa/xuyên quốc gia: những tập đoàn khổng lồ len lỏi đến

từng ngõ ngách của cuộc sống nhiều vô số như Coca Cola, Pepsi, Star Bucks,  cuộc sống con người mang tính quốc tế vô cùng cao

Thứ hai, các tổ chức quốc tế: ASEAN, EU, APEC, PBEC, EC, ECC, …

Thứ ba, các quốc gia mà nguyên thủ quốc gia là đại diện của toàn thể quốc gia,

phát ngôn của nguyên thủ quốc gia trên trường quốc tế là tiếng nói của toàn dân tộc sinh sống trên lãnh thổ của nguyên thủ quốc gia đó quản lý Cái bắt tay của anh Sang (Trương Tấn Sang) chị Huệ (Park Kurn Hee) là cái bắt tay biểu tượng thể hiện sự hợp tác chiến lược của nhân dân 2 quốc gia Việt Nam – Nam Triều Tiên/Hàn Quốc, cái bắt tay tượng trưng được biểu hiện cụ thể thành văn thông qua hàng loạt thỏa thuận, hiệp ước, hiệp định hợp tác trên các lĩnh vực khác nhau giữa hai quốc gia

Các công ty đa/xuyên quốc gia và các tổ chức quốc tế là các chủ thể QHQT phi quốc gia theo quan điểm chủ thể QHQT gồm chủ thể quốc gia và chủ thể phi quốc gia

QHQT là sự tương tác giữa các chủ thể vượt qua biên giới quốc gia, là môi trường chi phối hoạt động của quốc gia và con người, là nơi chứa đựng những lợi ích

cơ bản nhất, trong đó có lợi ích quốc gia

Tính quốc tế

Cuộc sống hàng ngày của con người đều sử dụng những sản phẩm dịch vụ mang tính quốc tế, do sự phân công lao động chuyên môn hóa quốc tế vô cùng sâu sắc Môi trường sinh sống làm việc cư trú của con người vì vậy là một môi trường mang tính quốc tế sâu sắc

Vd: Giá xăng dầu VN biến đổi theo giá xăng dầu thế giới

Những nguồn cung dầu mỏ chủ yếu của thế giới Syria Lybia Nigieria gặp khủng hoảng, bạo loạn  cung về dầu mỏ giảm  giá về dầu mỏ tăng  giá xăng dầu VN tăng theo  giá vận chuyển mọi mặt hàng hóa VN sử dụng xăng dầu đều tăng

Ở ngay tại những nơi cung dầu mỏ chủ yếu của thế giới sẽ gia tăng tích trữ đầu

cơ, lựa chọn đầu tư có lợi

 QHQT là môi trường mà mỗi quốc gia đang sống và không thể tránh khỏi, không thể quyết định có tham gia hay không được

3 lý do cơ bản phải nghiên cứu QHQT

QHQT là môi trường không thể tránh khỏi, mỗi cá nhân con người và các quốc gia không có quyền lựa chọn nào khác, buộc phải tham gia vào môi trường này Môi trường chứa đựng vô số lợi ích kinh tế - chính sách – tiềm lực quốc gia - …

Khi con người, quốc gia tham gia môi trường QHQT, phải thích nghi, thích ứng, hiểu rõ môi trường QHQT đó, cũng như những lợi ích chứa đựng trong môi trường QHQT đó

Tham gia vào môi trường QHQT là 1 chức năng cơ bản, hành vi mang tính chức năng cơ bản bắt buộc của mỗi quốc gia

 Do đó, phải biết ta đang ở đâu, ta đang làm gì, ta là ai, các quốc gia phải tham gia và nghiên cứu QHQT

1.2 Qúa trình phát triển của QHQT (International relations)

QHQT là sự tương tác xuyên qua biên giới giữa các chủ thể QHQT

 Nhân loại bắt đầu có sự xuất hiện của QHQT theo định nghĩa trên

QHQT chỉ xuất hiện khi hội tụ đủ sự xuât hiện của hai yếu tố Đường biên giới phân định giữa các quốc gia hiện đại từ sau trật tự Westphalia và chủ quyền bình đẳng giữa các quốc gia hiện đại Như vậy, QHQT chỉ thực sự xuất hiện vào khoảng thế kỷ

17 ở châu Âu và thế kỷ 20 ở châu Á

Từ 1648–1815: trật tự Westphalia

Từ 1815 – 1918: trật tự Vienne

Từ 1918 – 1945: trật tự Vessaile Washington

Từ 1945 – 1991: trật tự Yalta Từ 1991 – nay: trật tự đa cực, đa

trung tâm Trước 1648 tình trạng vô chính phủ châu Âu hỗn độn

Từ 1648 bắt đầu có trật tự Westphalia vẫn còn lỏng lẻo

Đến khoảng đầu thế kỷ XIX, xuất hiện nhà nước độc tài và xu hướng bành trướng bá quyền ra toàn châu Âu của Bonaparte Napoleon

Trật tự Westphalia bị đảo lộn, điên đảo suy thoái, biến chất bởi nhà nước độc tài của Napoleon  ra đời 1 tổ chức, 1 trật tự như dáng dấp nhẹ, thoáng nhẹ của 1 chính phủ siêu nhà nước: trật tự Vienne

Phấn khởi vì từ giờ sẽ không còn nước nào nổi dậy, chạy đua vũ trang đấu tranh chống lại trật tự này An tâm, hào hứng thích thú với mô hình này đến khi một thành viên nọ (Phổ sau này là nước Đức thống nhất) sau một thời gian thực hiện các bước tiến cải cách, thống nhất sức mạnh đất nước, vượt qua các điều kiện lý tưởng về sức mạnh kinh tế - quân sự - văn hóa giáo dục - … so với 5 nước lãnh đạo trụ cột và muốn/cảm thấy/tự tin đã đầy đủ các tiêu chí thậm chí hơn cả 5 nước lãnh đạo, nên ấm

ức, tức tối, hậm hực và chạy đua vũ trang để phá vỡ trật tự này

Tranh giành thuộc địa giữa những nước đế quốc già nắm vai trò bá chủ nhờ sức mạnh hàng đầu về hàng hải – siêu cường quốc biển (Anh, Pháp, Hà Lan, Tây Ban Nha,

Bồ Đào Nha), có vô số thuộc địa “Mặt trời không bao giờ lặn trên đế quốc Anh” nhưng nền kinh tế đang ngày càng suy yếu, đi xuống với những đế quốc trẻ mới nổi (Đức, Áo Hung, Bungary, Thổ Nhĩ Kỳ), kinh tế tăng trưởng mãnh liệt, cần thị trường rộng lớn hơn để tiêu thụ khối sản lượng sản phẩm hàng hóa làm ra ngày càng nhiều xung đột, mâu thuẫn lợi ích về kinh tế, thuộc địa, phân chia thị trường trên thế giới chiến tranh thế giới thứ nhất bùng nổ  cuộc chiến tranh phi nghĩa chỉ giành lợi ích kinh tế của bên mình

Các nước đế quốc già giữ thị trường, các nước đế quốc trẻ giành thị trường  cuộc chiến giành và giữ thị trường thuộc địa trên thế giới  Các nước đế quốc trẻ mong muốn xóa bỏ trật tự mang lại quá nhiều lợi ích vô tận cho các nước đế quốc già Điên đảo bởi sự trỗi dậy của Đức  mô hình hòa hợp quyền lực trật tự Vienne trong gần 100 năm liên tiếp, dần suy thoái, biến chất, giãy chết kèm theo thời gian hình thái KTXH thế giới thay đổi, tiến hóa, 1 số nước thực hiện CM TBCN, 1 số nước vẫn còn trong tình trạng phong kiến, làm nảy sinh nhiều vấn đề KTXH  Giai đoạn

phát triển đỉnh cao của CNTB là giai đoạn CNĐQ mặc dù các nước đế quốc cũ giành chiến thắng, Đức bị đánh bại

Concert of power

Để tránh 1 Napoleon thứ 2, quyết định chọn ra 1 ban lãnh đạo, quyết định đi quyết định lại, chọn ra 5 người (5 quốc gia thành viên) Nguyên tắc hoạt động của ban lãnh đạo đó: Hòa hợp quyền lực (Concert of powers) Tất cả phải phối hợp, hòa hợp nhịp nhàng, hòa quyện với nhau, không phân biệt bản chất bên trong của mỗi quyền lực thành viên, không phân biệt những mâu thuẫn, xung đột tồn tại giữa các quyền lực thành viên, miễn quyết định cuối cùng phải đạt sự thống nhất giữa các quyền lực thành viên Năm nước này phải đạt được sự thỏa thuận 100% mới ra được 1 quyết định Nếu một quyết định được đưa ra bởi 1 trong 5 thành viên thì nghĩa là quyết định đó đã được thống nhất đưa ra bởi cả 5 thành viên

Ngày 21/10/1945, ngày thông qua Hiến chương LHQ

Hội đồng Bảo an LHQ, 5 ủy viên thường trực không bao giờ thay đổi được (Anh Pháp Nga Trung Mỹ), 6 ủy viên ko thường trực, sau tăng dần lên thành 10 ủy viên ko thường trực, nhiệm kỳ 2 năm, phân bổ theo vị trí địa lý

Tương tự như mô hình hòa hợp quyền lực của trật tự hòa hợp quyền lực Vienne

Mỹ là nước đứng không hẳn ngoài cuộc chiến tranh thế giới thứ nhất,

Do vị trí địa lý biệt lập, cô lập vs thế giới  chủ nghĩa biệt lập, không can thiệp

và cũng ko thể trở thành chiến trường của bất kỳ cuộc chiến tranh thế giới nào

Do đó có thể lợi dụng khoa học kĩ thuật đi đầu để thu lợi từ mua bán vũ khí quân

sự cho cả 2 phe trong chiến tranh thế giới thứ nhất

Lợi dụng ưu thế chủ nợ của CTTG 1, Mỹ đưa ra Tuyên bố 14 điểm Wilson tại hội nghị Vessaile, nhưng ko được nắm vai trò chủ chốt, quan trọng gì trong hội nghị

 Hội nghị Washington 8 nước Mỹ làm rõ các khái niệm bàn về vấn đề Trung Quốc: quốc gia phong kiến nửa thuộc địa, chia lại theo kiểu các đế quốc phải được cạnh tranh bình đẳng thị phần, khẳng định lại sức mạnh hải quân của Anh có còn xứng đáng hải quân mạnh nhất thế giới gấp đôi nước đứng thứ hai, với số lượng thuộc địa nhiều nhất trên thế giới hay không, quy định tỉ lệ hải quân mới

5(Anh):5(Mỹ):3.5(Nhật):1,75 (Ý):1,75(Pháp)

Lịch sử QHQT gắn liền với bài học về quốc gia biển, cường quốc biển Từ trong lịch sử đã cho thấy cứ quốc gia nào mạnh về sức mạnh biển hơn nổi lên sẽ trở thành cường quốc thắng thế mới của khu vực và nhân loại Vd: La Mã bá chủ châu Âu với ao nhà Địa Trung Hải, Anh đánh bại Tây Ban Nha, Tây Ban Nha đánh bại Hà Lan, Mỹ đánh bại Anh, Nhật đánh bại Đại Thanh, Đại Việt thắng Đại Nguyên, v.v đều đánh bại nhờ vào sức mạnh biển của quốc gia Riêng La Mã, Hà Lan, Tây Ban Nha, Anh, Nhật lần lượt trở thành cứ nước sau là cường quốc biển mạnh hơn cường quốc biển trước đó,

và trở thành những bá chủ của các đại dương trên khắp thế giới

Dòng chảy tư tưởng chính trị Hoa Kỳ luôn đấu tranh kịch liệt giữa hai luồng tư tưởng biệt lập (Donald Trump chỉ can thiệp trực tiếp và sâu sắc vào những điều khoản kinh tế có lợi cho Mỹ, không cần mở rộng sức mạnh mềm, sức mạnh văn hóa, sức mạnh thông minh, tập trung phát triển sức mạnh cứng, nội lực quốc gia, tiềm lực kinh

tế - quân sự trong nước, qua đó khẳng định quyền lực quốc gia chỉ đơn giản bằng tổng sức mạnh kinh tế - quân sự - khoa học công nghệ quốc gia) và tư tưởng hội nhập/tư tưởng quốc tế (Barack Obama hội nhập sâu sắc vào càng nhiều để lãnh đạo càng mở rộng khu vực ảnh hưởng của Mỹ càng tốt, qua đó gia tăng cường sức mạnh mềm và sức mạnh thông minh của Mỹ, quyền lực quốc gia ngoài tổng sức mạnh cứng từ kinh

tế - quân sự - khoa học công nghệ nội tại của quốc gia gồm cả sức mạnh thông minh là tầm ảnh hưởng, quy mô ảnh hưởng, tác động của Mỹ tới số lượng khu vực quan trọng trên bản đồ thế giới)

Sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân là đào mồ chôn chủ nghĩa tư bản, khai tử chủ nghĩa tư bản tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội, xã hội xã hội chủ nghĩa, xã hội cộng sản chủ nghĩa

Câu chuyện chiến tranh thế giới thứ hai

Phương án 1: dụng công quá nhiều, đổ quá nhiều sức lực của bản thân (lực lượng quá mỏng) cho quá nhiều đối thủ (lực lượng quá dày)

Phương án 2: mất quá nhiều sức để dụ cho 2 con hổ đánh nhau (tình báo, tình nhân, tình nghĩa, tình các loại v.v) cho mình “tọa sơn quan hổ đấu”, làm “ngư ông đắc lợi”

Phương án 3: liên minh để đánh kẻ thù chung, xong đem sức lực đã tích lũy được thêm sau thời gian tranh thủ lực lượng đó để tiêu diệt kẻ đã liên minh với mình luôn

Vì là một đế quốc trẻ, dồi dào sức lực, Đức đã quyết định một mình “cân cả thế giới” cả Nga Xô viết XHCN và các đế quốc già Anh Pháp Vì là những đế quốc già, nhà nước non trẻ đều không đủ sức lực nên Nga Xô viết và các đế quốc già chọn phương án 3 Tuy nhiên, Đức biết mong muốn thực sự đằng sau của Nga Xô viết và các đế quốc già đều là muốn tiêu diệt mình Nên Đức biết mình là người bị nhắm đến nhiều nhất, là diễn viên chính trên trường quốc tế lúc này, từ đó đã lợi dụng lợi thế đó trở thành người điều khiển luật chơi của cuộc chiến này, trở thành nhân tố điều khiển ngược trở lại Nga Xô Viết và các đế quốc già mà 2 phe này cuối cùng không thể duy trì luật chơi, thế cờ ban đầu theo ý mình là lợi dụng Đức để tiêu diệt phe còn lại

Để đạt được mục tiêu trở thành người điều khiển cuộc chơi, điều khiển cả 2 phe, buộc 2 phe muốn lợi dụng mình phải tuân theo luật chơi của mình; Đức đã ký Hiệp ước không xâm phạm lẫn nhau với Nga Xô viết để dẹp bỏ một mối lo (1) Đồng thời, Đức tuyên bố với các đế quốc già sẽ đứng vào hàng ngũ CNTB đánh chống trả lại LX, cùng ký kết vào Hiệp ước chống chủ nghĩa cộng sản, và đạt những thỏa thuận kinh tế

để Đức phát triển đất nước với mục đích đủ giàu mạnh để đánh lại Nga Xô viết (2) (1) + (2) tâm lý ai cũng nghĩ nó chừa mình ra, ko ai nghĩ sẽ bị Đức tấn công Đức tiếp tục bày tỏ ý nguyện muốn xây dựng các căn cứ quân sự ngấm ngầm tại các nước Đông Âu dọc biên giới giữa châu Âu với Nga Xô viết dưới sự hỗ trợ của Anh Pháp Sau đó, lấy cớ đó, dưới sự hậu thuẫn từ trước của Anh Pháp (2 nước bảo hộ chính các nước Đông Âu), Đức đem quân kéo vào sâu trong tận lãnh thổ chủ quyền các nước Đông Âu mà không đổ một viên đạn Nhận ra âm mưu, thủ đoạn thực sự

muốn chiếm đóng toàn bộ châu Âu của Đức, các nước Anh – Pháp quyết định tuyên chiến với Đức, hình thức đỉnh cao, đỉnh điểm của xung đột không thể giải quyết được giữa những đế quốc già (Anh – Pháp) và Đức

Nguyên nhân cuộc chiến tranh kỳ quặc (Funny war (chơi chữ từ cách đọc của từ

KỲ QUẶC là Phonny))

Anh Pháp lúc này vẫn còn nuôi dưỡng hi vọng Đức sẽ đánh Liên Xô

Đức đã chi phối gần hết châu Âu, kiểm soát được rồi, nên bắt đầu chín muồi lên

kế hoạch tấn công tất cả các mặt trận trên thế giới: kế hoạch Barbarossa, kế hoạch

500 tàu ngầm vượt Đại Tây Dương tấn công Hoa Kỳ Bên cạnh đó, ở mặt trận Thái Bình Dương, kết quả sau 50 năm cải cách đất nước Minh Trị duy tân 1868, Nhật Bản

đã đánh bại cường quốc khu vực Đông Á suốt hàng ngàn năm là Đại Thanh, trở thành ngôi vị bá chủ Đông Á, phe lính trẻ trong quân đội Nhật đã quyết định xây dựng bộ máy chính quyền quân phiệt, lên kế hoạch Khối Thịnh vượng chung Đại Đông Á Philippines, Việt Nam, Đài Loan bị quân đội Nhật cướp bóc, giết người cướp của nhiều đến đó

Cùng lúc đó, Nhật Bản cũng lên kế hoạch tấn công Mỹ tại trận chiến Trân Châu cảng Đó là lần đầu tiên Mỹ bị tấn công bởi thế lực nước ngoài (cho đến mãi cuộc căng thẳng xung đột đỉnh điểm Xô Mỹ tại chiến trường Cuba năm 1962 là lần 2 và lần ba chính là chủ nghĩa khủng bố tấn công ngay trên lãnh thổ đất nước Mỹ ngày 11/9/2001) Tất cả đã phải lật hết lá bài của mình lên Phe phát xít tạm chiếm ưu thế trên cả 2 chiến trường châu Âu và Thái Bình Dương Mỹ nhảy vào chiến tranh thế giới thứ hai, buộc phải đồng ý từ bỏ chủ nghĩa biệt lập, cho quân tham chiến ở mặt trận Thái Bình Dương Bản thân Đức – Ý – Nhật cũng muốn ghép cả 2 mũi tên tiêu diệt vào 1 (các nước đế quốc già+Nga Xô viết+Mỹ) Mỹ - Xô khép đôi mi trên cùng một giường, đồng sàng dị mộng, giấc mơ cộng sản chủ nghĩa chôn luôn Mỹ đang nằm trên cùng một giường, cũng như giấc mộng tư bản chủ nghĩa chôn luôn LX đang nằm trên cùng một giường,  1 cuộc hôn nhân đầy toan tính, vụ lợi, nhằm mục tiêu chung hướng đến chủ nghĩa phát xít (phát xít Đức + quân phiệt Nhật)

Như vậy, 2 phe (Anh-Pháp vs Đức) (CTTG 1)  3 phe (Anh-Pháp vs Đức vs Nga Xô viết) (Đầu CTTG 2)  2 phe (Anh – Pháp – Mỹ - Nga Xô viết vs Đức) (Cuối CTTG 2) 3 phe (Mỹ - Anh – Pháp vs Đức vs Liên Xô) (hậu CTTG 2)

Chia tay xong xem nhau như kẻ thù  tình yêu mãnh liệt

Chia tay xong xem nhau như bạn bè  không iu nhau đừng nói lời cay đắng Chia tay xong xem nhau như người lạ 

Yêu nhau vì vụ lợi, sẽ có xu hướng xu thế chung là đều cùng cố gắng sắm vai nạn nhân, đẩy đối phương vào vai ác quỷ, ai cũng cho mình là chân lý của cuộc đời Nhu cầu chứng minh kẻ thù của mình càng lớn Thay vì xảy ra tiếp chiến tranh thế giới thứ 3, đã chỉ xảy ra một cuộc chiến tranh mà không chiến tranh, chỉ là đỉnh cao của

Chiến tranh quốc gia

Xung đột lợi ích quốc gia

Mâu thuẫn lợi ích quốc gia

Bất đồng lợi ích quốc gia

Giữa Xô – Mỹ bất đồng lớn nhất là ý thức hệ, tất cả mọi quan điểm, lý tưởng, lý

lẽ sống, quyết định thể chế chính trị, chính sách văn hóa – chính trị giáo dục – y tế kinh tế … Ý thức hệ quốc gia quyết định ý thức hệ trong từng cá nhân, con người, chính sách của quốc gia đó Đó có thể là điểm mấu chốt dẫn đến xung đột mâu thuẫn lẫn nhau Ở đây, LX cho rằng nhân loại tất yếu sẽ tiến thẳng lên chế độ xã hội chủ nghĩa, chế độ cộng sản chủ nghĩa Mỹ lại cho rằng cộng sản chủ nghĩa là bạo lực, cách mạng là bạo lực quần chúng, là sự kết hợp bạo lực quần chúng đấu tranh với bạo lực chính trị (câu nói chỉ xuất hiện từ thời Lenin, chưa hề có vào thời Marx Angel)  Tư tưởng thù địch  Đối đầu nhau về mọi mặt

-Những mảng thuộc địa của các nước thực dân xâu xé vì thuộc địa rồi thua trận bị

xé vỡ thành từng mảng vụn, phần lớn đều chưa thể tự vươn mình từ một nước chỉ có biên cương (bất định) chưa có biên giới quốc gia (cố định) và theo chế độ phong kiến/quân chủ chuyên chế thành một quốc gia hiện đại đúng nghĩa có biên giới quốc gia – chủ quyền lãnh thổ và để lại một khoảng trống quyền lực tạm thời trong một khoảng thời gian không dài lắm Do đó, chúng được chia lại thành các khu vực thuộc phạm vi ảnh hưởng của các nước thực dân phương Tây truyền thống, thuộc phạm vi ảnh hưởng của Liên Xô hoặc của Mỹ thông qua hàng loạt hội nghị, đàm phán khác nhau từ hội nghị San Francisco đến hội nghị Yalta (thuộc bán đảo Crưm/Crimea của Ukraina) Trung Quốc cũng là một nước Đồng minh tham gia giải giáp quân đội Nhật tại các nước ĐNÁ và không bên nào muốn sẽ có một nước thống nhất thuần XHCN hay thuần TBCN ngay sát cạnh 1 nước XHCN hùng mạnh lớn nhất là LX, TQ hay sát cạnh 1 nước TBCN hùng mạnh hàng đầu là Nhật Bản, nên đã ra sức quyết định chia cắt các quốc gia nổi dậy tuyên bố độc lập thành hai miền trong đó có cả ở Việt Nam, Triều Tiên Song cũng có 1 quốc gia kiên quyết không tuyên bố giành độc lập, thoát khỏi sự phụ thuộc vào mẫu quốc

Tại Đông Âu, những quốc gia được Liên Xô giúp giải phóng quân phát xít khỏi lãnh thổ quốc gia đã được Liên Xô giúp thành lập Đảng Cộng sản, đưa lên nắm quyền lãnh đạo đất nước, thành lập các chính quyền do các Đảng Cộng sản lãnh đạo, đi theo nền kinh tế định hướng XHCN bình quân chủ nghĩa Do đó hình thành nên trật tự Đông – Tây trong QHQT ở châu Âu

Sau đó, mỗi bên đều tranh thủ tập hợp lực lượng đông đảo về phe của mình Vì vậy, cả thế giới bị lôi kéo vào cuộc chiến tranh Lạnh, bị chia thành hai cực đối đầu

trong QHQT Dưới sự lãnh đạo của hai siêu cường đối đầu nhau nhưng đều quyết không nổ súng vào nhau do khoảng cách địa lý đan cài, đan xen lẫn nhau, do cùng sở hữu sức mạnh ngang nhau về vũ khí hạt nhân hủy diệt cao, cùng nằm trong tình trạng

“bị hủy diệt đồng thời một cách chắc chắn”

Hàng loạt sự đáp trả, nhân đôi tổ chức, kế hoạch, chương trình hành động, tổ chức quốc tế v.v trên thế giới giữa 2 phe:

NATO WASAWAW Marshall SEV

Tom & Jerry Hãy đợi đấy đưa người lên Mặt trăng đưa động vật lên vũ trụ

bom A bom H bom H bom B

1958 gắn bệ phóng 7 tên lửa tại Thổ Nhĩ

Kỳ 1959 gắn bệ phóng 7 tên lửa tại Cuba Chỗng phòng vệ theo Hiến chương Liên Hợp Quốc, tránh trường hợp bị quy cho

là hành động tấn công khiêu khích tàu Liên Xô trên hải phận nước khác, Mỹ quyết định rải thảm ngư lôi khóa dọc đường bờ biển đi vào Caribe, đi vào Cuba, và thông báo nếu Liên Xô vẫn quyết tâm đi vào đường bờ biển giữa Mỹ và Cuba và bị tổn thất thì Liên Xô sẽ phải tự chịu trách nhiệm cho hành động của mình

 Một cuộc đàm phán bí mật về việc Liên Xô rút 22 chiếc tàu chở tên lửa về, không cập cảng Cuba để đổi lấy việc Mỹ rút khỏi Thổ Nhĩ Kỳ và Anh Quốc (đàm phán bí mật để giữ quốc thể cho cả 2 nước siêu cường Xô – Mỹ)

Sau đó, giai đoạn 1975 – 1989 hàng loạt đàm phán thể hiện xu thế hòa hoãn, sẵn sàng đối thoại để lấy lại vị thế kinh tế bị suy sụp do tập trung chạy đua vũ trang suốt thời gian dài gần nửa thế kỷ, trong khi Nhật Bản và Tây Âu đã nổi lên trở thành 2 trung tâm kinh tế tài chính mới của thế giới cạnh tranh gay gắt với 2 siêu cường quân

sự Xô – Mỹ

Sự trỗi dậy của CHND Trung Hoa

Giai đoạn 1: Nhất biên đảo (1949 – 1959)

Ngả hẳn về phía Liên Xô, anh cả của phong trào cộng sản chủ nghĩa quốc tế

Giai đoạn 2: Nhất điều tuyến (1959 – 1969)

Ngả hẳn về phía Mỹ, do mèo trắng hay mèo đen không quan trọng, quan trọng mèo nào bắt được chuột, đồng thời thực hiện 20 năm “kinh hoàng” đại cách mạng văn hóa, đại nhảy vọt, xỉ thép nhiều vô kể còn gang thép ít trên đầu ngón tay, 3 ngọn cờ hồng, hồng vệ binh, “Mao tuyển” giắt túi áo, túi quần, v.v và tiêu diệt Liên Xô thành công, trở thành anh cả của khối các nước xã hội chủ nghĩa trên thế giới

Việt Nam trở thành lá bài, quân cờ đắc lực nhất của Trung Hoa trước Hoa Kỳ, không thể thống nhất được, nếu Việt Nam thống nhất Mỹ sẽ mất 1 nguồn thuế, Trung Hoa sẽ mất 1 lá bài, 1 quân cờ hữu hiệu trên bàn đàm phán trả treo với Mỹ về những lợi ích khác nữa Đó là một hợp đồng mua bán trắng trợn mà theo đó, Mỹ ngồi yên cho Trung Hoa chiếm hoàn toàn dứt điểm đảo Đài Loan và phần còn lại của quần đảo Hoàng Sa năm 1974, còn Trung Hoa ngồi yên và rút hết chuyên gia cố vấn quân sự cho Mỹ ném bom rải thảm miền Bắc VN DCCH năm 1972

Giai đoạn 3: Lưỡng biên phản (1969 – nay)

Tạo dựng chế độ Pol Pot Iengxeri, dạy cho đàn em bất trị Vietnam 1 bài học về việc dám thống nhất đất nước, đánh bại hoàn toàn gót chân Mỹ ra khỏi lãnh thổ Vietnam

Sự trỗi dậy của Nhật Bản

Sau khi được “ngọn gió thần kỳ” thổi vào nền kinh tế Nhật Bản đạt vị trí thứ hai thế giới TBCN vào năm 1982, và vị trí thứ ba thế giới sau Mỹ - Trung từ sau khủng hoảng kinh tế 2008 tới nay

 Trật tự thế giới mới “Nhất siêu đa cường” cơ bản được sắp xếp trên thứ bậc phát triển chưa định hình rõ ràng như trật tự vô chính phủ (tự do không ràng buộc) Westphalia (1648 – 1815), trật tự hòa hợp quyền lực Concept of powers Viene (1815 – 1914), trật tự thắng thua Vessaile – Washington (tự do có ràng buộc) (1918 – 1945), trật tự lưỡng cực đối đầu Yalta (1945 – 1991)

LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU QUAN HỆ QUỐC TẾ

Hiện tượng QHQT có thể có từ khi các chủ thể quốc gia có chủ quyền lãnh thổ

và biên cương biên ải quốc gia vào khoảng 2000 năm trước, hay từ khi xuất hiện những quốc gia hiện đại đầu tiên trên thế giới theo mô hình trật tự Westphalia vào thế

kỷ XVII nhưng lịch sử nghiên cứu QHQT chỉ bắt đầu từ khi CTTG 1- cuộc chiến

tranh tốn kém nhất, tổn thất nhất, tàn khốc nhất, khốc liệt nhất, ảnh hưởng lên quy mô lớn nhất trong lịch sử nhân loại kết thúc

Những người thực hành QHQT: Nguyên thủ quốc gia, lãnh đạo ngoại giao, cán

bộ ngoại giao, viên chức ngoại giao, v.v là những người làm nên QHQT nhưng lại không có nhu cầu tìm hiểu kĩ chú ý về QHQT

Những người học tập, nghiên cứu QHQT

CHỦ NGHĨA LÝ TƯỞNG

Giải quyết 2 câu hỏi

Nguyên nhân và cách ngăn chặn nguy cơ chiến tranh

Càng rõ nguyên nhân càng dễ ngăn chặn chiến tranh

Bằng chứng thất bại: sự ra đời của chiến tranh thế giới thứ hai

Một số tác gia đóng góp vào ý tưởng trả lời cho 2 câu hỏi

Nghiên cứu lịch sử, triết học, không phải quan hệ quốc tế

Đem lại nguồn tư liệu cho người nghiên cứu QHQT

Hugo Grotius: cha đẻ của công pháp quốc tế

Xã hội cần được quản lý bằng luật tự nhiên và luật con người

Con người có quyền thở, ăn, mặc, ở, đi lại

Quyền tự nhiên của con người

Immanuel Kant “Hòa bình vĩnh cửu: nền hòa bình có thể được xây dựng và hưởng thụ là đích đến của nhân loại”

Một trong những người đầu tiên trả lời 2 câu hỏi đó:Tổng thống Mỹ Wilson, tổng thống học giả của Mỹ, từng là giảng viên đại học trước và sau khi làm Tổng thống

Đề xuất Chương trình hành động 14 điểm dành cho các quốc gia trên thế giới Mang tư tưởng giáo dục, đạo lý, những điều hay lẽ phải vào chính trị, cho những người dân thực hiện dễ dàng hơn, giúp thế giới hòa bình và ổn định hơn Do đó phải thúc đẩy đào tạo đạo đức QHQT trong dân chúng

Môn QHQT cũng là lần đầu tiên đc giảng dạy tại viện của ông sau CTTG 1

Về cơ bản, câu trả lời cho 2 vấn đề này gồm luận điểm chính sau:

Quyền tự nhiên của con người luôn cao hơn chủ quyền của quốc gia

Quyền nhân loại (quyền được sống trong môi trường tự nhiên trong lành) phải luôn được đảm bảo, đề cao hơn chủ quyền quốc gia

Đề xuất của Wilson thành lập Hội Quốc Liên là đề xuất lần đầu tiên có một tổ chức tất cả các quốc gia cùng ngồi lại với nhau

Niềm tin chủ yếu của chủ nghĩa tự do lý tưởng

Quốc gia cũng là một cá thể con người

Hành vi của quốc gia cũng như hành vi của con người

Hành vi của quốc gia là một tập hợp hành vi của nhiều người

Mà bản chất con người là tính bản thiện, hiền lành, thánh thiện, trung thực, khiêm tốn, dũng cảm

Nên hành vi của quốc gia cũng có bản chất thật thà, lương thiện

Nhưng chiến tranh, viện trợ ODA là hành vi xấu, không thật thà, lương thiện như bản chất của quốc gia, của mỗi con người (ODA là vốn viện trợ không hoàn lại của nước ngoài dành cho 1 quốc gia, đó là sản phẩm ý tưởng của Nhật Bản, sau sự thất bại của sáng kiến Đàn sếu bay những năm 1990 với ý định sẽ chuyển giao vốn – khoa học công nghệ và trình độ kĩ thuật quản lý dần dần từ con sếu đầu đàn là Nhật Bản tới các nước công nghiệp mới như Singapore, Đài Loan, Indonesia, rồi tới các nước cấp độ 2 như Thái Lan, Malaysia, Brunei, rồi mới tới các nước cấp độ 3 như Việt Nam, Lào, Campuchia để tiết kiệm vốn – công nghệ - kĩ thuật kinh nghiệm quản lý mà vẫn được tiếng hỗ trợ phát triển các nước thế giới thứ 3 Vì vậy, giải pháp đầu tư ODA thâm thúy hơn ở chỗ nó mang lại lợi ích kinh tế nhiều hơn cho Nhật, Đàn sếu bay không mang lại lợi ích kinh tế nhiều cho Nhật, nó chỉ giúp Nhật ko thâm hụt ngân sách mà duy trì hòa vốn, tiết kiệm chi phí đầu tư cho khoa học kĩ thuật công nghệ, ODA tiến bộ hơn là mang lại được lợi ích kinh tế thêm cho cả Nhật Bản và nước được hỗ trợ Và quan trọng hơn, nó giúp sự can thiệp của Nhật vào thị trường ĐNÁ sâu rộng và toàn diện, chặt chẽ hơn là chỉ về 1 mảng duy nhất KHKT như sáng kiến Đàn sếu bay ODA tuy trên danh nghĩa là viện trợ ko hoàn lại, nhưng nó mang lại lợi ích kinh tế cho Nhật Bản ở chỗ: Nhật sẽ đem những nhân công thất nghiệp của mình sang các nước ĐNÁ giúp xây dựng cơ sở hạ tầng, hỗ trợ các nước ĐNÁ hoàn thiện kết cấu phất triển kinh

tế phù hợp, và những người này sẽ được Việt Nam trả tiền lương, sẽ dùng các dịch vụ, tiện ích của Việt Nam, mua sắm hàng hóa của Việt Nam trong thời gian làm việc tại Việt Nam, và họ cũng sẽ có những khoản tiết kiệm gửi về cho cha mẹ già ở Nhật Bản,

do dân số Nhật đang già hóa, nên lượng tiền gửi về cho cha mẹ hoàn toàn không ít, vì vậy đó là lý do Nhật Bản cho VN vốn ODA mà không cần hoàn lại cho Nhật, bởi Nhật

đã lấy tiền lại được từ chính những người công nhân Nhật Bản tại Việt Nam Chưa kể nhờ đó còn giải quyết được tình trạng thất nghiệp dễ dẫn đến rối loạn, bất ổn xã hội tại Nhật, khi điều động họ đi làm chân tay tại nước ngoài, đương nhiên tỉ lệ thất nghiệp sẽ

tăng, kiều hối gửi về nước tăng, tổng khối tài sản của nền kinh tế Nhật sẽ tăng theo, xh

sẽ tiếp tục ổn định và phát triển, do đó mà Nhật Bản không ngần ngại cho các nước vay vốn viện trợ ODA không hoàn trả như một phương cách vừa giúp bạn vừa giúp mình Vì vậy, trên phương diện nào đó, đây cũng là một hành động vì lợi ích quốc gia của Nhật, không hoàn toàn vì lý tưởng nghĩa cử đạo đức cao đẹp gì cả! )

Vậy tại sao con người/các quốc gia (tập hợp nhóm người) lại thực hiện hành vi không lương thiện này?

Mỗi người, mỗi quốc gia đều muốn trở thành những cá nhân, quốc gia tốt đẹp, gương mẫu, nhưng đều không thể trở thành những cá nhân, quốc gia tốt đẹp 100% trong QHQT được

Do môi trường, cuộc sống đưa đẩy, con người, quốc gia mới buộc lòng phải nói dối, phải làm những hành vi xấu xa để bảo vệ những nhu cầu tối thiểu, lợi ích chính đáng của mình

Do vậy, để thay đổi những hành vi của con người, quốc gia cần phải thay đổi chính môi trường, cuộc sống chứa đựng những con người, quốc gia đó, giúp những nhu cầu tối thiểu, lợi ích chính đáng của họ được bảo đảm tốt hơn, từ đó, họ sẽ hạn chế những hành vi xấu xa, tội lỗi của mình

Muốn tạo ra được môi trường lý tưởng như vậy, phải đi kèm với việc tạo dựng niềm tin giữa các con người, quốc gia, muốn có được cả 2 điều đó phải có điều kiện giáo dục tốt, ý thức tự giác tốt giữa các con người, quốc gia

Nhưng những điều kiện giáo dục tốt, ý thức tự giác tốt đó không thể đi cùng nhau khi có sự xen kẽ của bản tính ích kỷ, sự hấp dẫn của lợi ích, đặc biệt là lợi ích quốc gia

Do đó, chiến tranh thế giới thứ hai đã xảy ra, nổ ra, bùng nổ mạnh mẽ hơn

Như vậy, chủ nghĩa lý tưởng ra đời sau chiến tranh thế giới thứ nhất, phát triển mạnh và chứng kiến xu hướng độc lập hơn của QHQT dần trở thành một khoa học độc lập Cũng trong giai đoạn phát triển của chủ nghĩa tự do lý tưởng, đào tạo QHQT bắt đầu được triển khai, chủ nghĩa lý tưởng dần nổi trỗi dậy lên hơn

CHỦ NGHĨA TỰ DO

Tự do (Liberalism) (tự do có ràng buộc, theo một luật chơi nhất định, trong khuôn khổ và ràng buộc) # Tự do (Freedom) (tự do không có ràng buộc, luật chơi, khuôn khổ j cả giống như hồ cá trật tự vô chính phủ Westphalia, tự tiện, tự do đến nỗi quyền tự do bơi lội của các con cá nhỏ bị xâm phạm bởi các con cá lớn, tình trạng cá lớn nuốt cá nhỏ)

Như vậy, những giá trị về sự hợp tác và giá trị về niềm tin cũng như môi trường

lý tưởng của chủ nghĩa Lý Tưởng đã sụp đổ là điều kiện tiền đề dẫn đến sự ra đời của chủ nghĩa Tự Do

Thứ nhất, con người cũng có bản ngã tốt đẹp, nhưng con người không bao giờ

có thể tự giác thực hiện những lý tưởng tốt đẹp, con người luôn nhận thức được đúng sai trong hành vi của mình nhưng dưới áp lực cạnh tranh của xã hội, con ngời vẫn quyết định đi theo đoạt lấy, giữ lấy lợi ích của riêng mình, hiếm khi vì lợi ích chung của cộng đồng Do đó, phải cưỡng bức con người thực hiện những hành vi tốt đẹp

Thứ hai, tự do vì vậy phải luôn được đặt trong khuôn khổ quy định, nhằm đảm

bảo hài hòa lợi ích của từng cá nhân, quốc gia Do đó, phải đưa ra những trật tự có tính

trật tự hơn, ràng buộc, cưỡng chế và răn đe các cá nhân, quốc gia phải thực hiện những hành vi tốt đẹp, đó là tự do thương mại, tự do cộng hòa, và tự do thể chế

Tự do thương mại

Adam Smith đề cao chủ nghĩa trọng thương là hoạt động mang lại lợi ích kinh tế cao nhất bên cạnh các hoạt động sản xuất Do đó, hoạt động thương mại phải được thúc đẩy Các nhà nghiên cứu QHQT lý giải, hoạt động tự do thương mại giữa các quốc gia sẽ giúp tạo ra ổn định, hòa bình trên thế giới

Nguyên nhân kinh tế: tranh giành các lợi ích, nguồn lực kinh tế để gia tăng sức

mạnh/quyền lực quốc gia là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến xung đột và chiến tranh trong QHQT Mà sự phát triển kinh tế giữa các quốc gia trên thế giới không bao giờ đồng đều, mỗi nền kinh tế lại chỉ phát triển một số mũi nhọn kinh tế nhất định Nếu không mở rộng thúc đẩy tự do thương mại giữa các quốc gia sẽ dẫn đến tình trạng an ninh quốc gia bất ổn, cạnh tranh xung đột gay gắt, căng thẳng, dẫn đến chiến tranh tranh giành hàng hóa, thị phần, v.v Do đó, cần phải thành lập các tổ chức quốc tế ràng buộc luật chơi tự do thương mại giữa các quốc gia, buộc các quốc gia phải tuân thủ, thúc đẩy tự do thương mại, giảm nhu cầu về tranh giành gay gắt các nguồn tài nguyên cạn kiệt (vd: GATT, WTO, ASEAN, G7, G20, Marshall, Colombo, v.v) Đồng thời, tự

do thương mại cũng giúp điều động lực lượng lao động, tăng tính chuyên môn hóa trong phân công lao động, cân đối lại cơ cấu các thành phần kinh tế của các quốc gia

Song tự do thương mại hóa cũng góp phần làm gia tăng tính ràng buộc, gắn kết chặt chẽ giữa các nền kinh tế, lệ thuộc chặt chẽ vào nhau hơn, các nền kinh tế trở nên phụ thuộc, sống còn vào nhau Vì vậy, nền kinh tế này có thể bảo vệ nền kinh tế khác trước

sự tấn công, cấm vận của một nền kinh tế thứ ba thực chất vì lợi ích quốc gia của chính nó (cái nền kinh tế đi bảo vệ)

đồng, quyết định tuyên bố đất nước trong tình trạng chiến tranh hay hòa bình cũng như vậy.

Các quốc gia dân chủ đều chia sẻ một hệ thống giá trị chung: GIÁ TRỊ DÂN CHỦ  sẽ cùng tôn trọng công pháp quốc tế  Cả thế giới phải được thúc đẩy quá trình dân chủ hóa thể chế chính trị của mình

Một quốc gia muốn làm việc gì đó phải được sự đồng thuận của hơn 2/3 dân số trong nước, đồng thời phải được bỏ phiếu thông qua bởi cả 193 quốc gia thành viên Đại hội đồng LHQ để CÓ DÂN CHỦ SẼ CÓ HÒA BÌNH

Song trên thực tế, CTTG 1 & CTTG 2 đều bắt nguồn từ những quốc gia có nền dân chủ lâu đời như Anh, Pháp, Mỹ mà không bắt nguồn từ những quốc gia có thể chế chính trị mang tính chuyên chế - chuyên chính như Liên bang CHXHCN Xô viết, CHND Trung Hoa, CH DCND Triều Tiên, CHXHCN Việt Nam Do đó, chiến tranh không có mối liên hệ ràng buộc hữu cơ chặt chẽ với tính dân chủ trong thể chế chính trị của các quốc gia

“Tôn trọng chúng tôi hoặc sẽ bị bọn tôi mang dân chủ đến nhà” = “ Tôn trọng

Mỹ hoặc sẽ bị xâm lược để xây dựng một thể chế chính trị dân chủ hơn”

 Dân chủ hóa mang tính chủ quan, do một nước dân chủ tự xưng áp đặt lên các nước khác, dần trở thành nguồn cơn mới của các cuộc chiến tranh xâm lược kiểu mới

CHỦ NGHĨA HIỆN THỰC

Sau chiến tranh thế giới thứ hai mới xuất hiện

Thycydides (471 – 401 TCN) là nhà nghiên cứu lịch sử cổ đại: “Lịch Sử Chiến Tranh Peloponese”

Cuộc chiến đối thoại thành bang Aten – Melos

Trong tác phẩm này, ông mô tả một trận đánh phần thắng sẽ luôn thuộc về phe có thần linh phù trợ, người dẫn đầu là con cháu của thần linh phù trợ, mỗi người 1 điểm yếu 1 sức mạnh vô song Ông không như vậy, ông giải thích thằng vì mạnh hơn phe kia Ông mô tả cuộc đối thoại Melos của Atene với 1 thành bang cực nhỏ trong thệ thống thành bang, rằng trong cuộc chiến vs Sparta hãy liên minh vs Aten để đánh lại Sparta, Melos đáp Không có thù với Sparta nên ko việc j phải đánh Sparta Aten đáp lại rằng CÁC ANH PHẢI LIÊN MINH VS ATEN vì các anh ko có quyền lựa chọn, chỉ kẻ mạnh có quyền lựa chọn, làm những điều mình muốn còn kẻ yếu CHỈ CÓ THỂ LÀM NHỮNG ĐIỀU MÌNH PHẢI LÀM!