CHƯƠNG III. MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐỂ GIÚP HÀNG NÔNG SẢN CỦA VIỆT NAM XÂM NHẬP VÀ KHAI THÁC VÀO THỊ TRƯỜNG EU CÓ HIỆU QUẢ
II. NHỮNG GIẢI PHÁP CHỦ YẾU ĐỂ XÂM NHẬP VÀ KHAI THÁC THỊ TRƯỜNG EU CÓ HIỆU QUẢ
2. Các giải pháp ở cấp độ doanh nghiệp
2.1. Nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp xuất khẩu nông sản
- Nâng cao năng lực đội ngũ chuyên gia đầu ngành, các kỹ sư và công nhân kỹ thuật giỏi để làm hàng xuất khẩu có chất lượng.
- Để giảm rủi ro, thua thiệt khi thâm nhập thị trường EU đòi hỏi các doanh nghiệp Việt Nam phải thông hiểu “luật chơi” của EU như: Hệ thống luật pháp, các rào cản kỹ thuật
… cũng như việc tìm hiểu phong tục tập quán, thị hiếu tiêu dùng của công dân EU. Điều này sẽ giúp các doanh nghiệp Việt Nam thâm nhập thị trường một cách có hiệu quả hơn.
- Doanh nghiệp Việt Nam cần giảm xuất khẩu qua trung gian trên cơ sở đẩy mạnh việc thâm nhập, tiếp cận, mở rộng kênh phân phối sản phẩm thông qua các các văn phòng đại diện Việt Nam tại EU. Trực tiếp thiết lập mối quan hệ với các nhà nhập khẩu EU; tăng cường xuất khẩu trực tiếp, giảm dần phương thức gia công, khuyến khích sử dụng nguyên vật liệu trong nước nhằm tăng hiệu quả kinh tế, tạo việc làm cho lao động trong nước.
- Các doanh nghiệp phải sớm xây dựng thương hiệu, tiêu chuẩn ISO, mở trang web, sử dụng các thương mại điện tử, triển lãm ảo...trong giao dịch.
2.2. Cập nhập và hiểu rõ các quy định và tiêu chuẩn môi trường của EU đối với nhập khẩu hàng nông sản
Hệ thống các quy định và tiêu chuẩn môi trường của EU đối với nhập khẩu hàng nông sản rất phức tạp và ngặt nghèo. Hầu hết mỗi quy định lại được điều chỉnh bởi nhiều chỉ thị, đôi khi các chỉ thị lại được bổ sung, sửa đổi, hoặc thay thế. Có những quy định vừa là quy định về VSATTP, vừa là quy định về môi trường. Vì vậy, muốn hiểu được khía cạnh môi trường của quy định phải đọc kỹ các chỉ thị và tìm ra các điều khoản nói về vấn đề môi trường trong từng chỉ thị. Chính vì thế, muốn sản xuất ra các sản phẩm nông sản xuất khẩu đáp ứng được các quy định và tiêu chuẩn môi trường của EU thì các doanh nghiệp Việt Nam phải cập nhập và hiểu rõ các quy địnhvà tiêu chuẩn môi trường của EU đối với hàng nông sản nhập khẩu.
EU chỉ có hai tiêu chuẩn quản lý môi trường là ISO 14001 và EMAS. ISO 14001 được áp dụng phổ biến ở cả trong và ngoài phạm vi EU còn EMAS chỉ được áp dụng trong phạm vi EU. EMAS được Ủy ban tiêu chẩn hóa Châu Âu ban hành vào năm 1993, chỉ có các doanh nghiệp có trụ sở tại EU mới được đăng ký EMAS. Như vậy, tiêu chuẩn môi trường đáng quan tâm đối với các doanh nghiệp Việt Nam muốn đẩy mạnh xuất khẩu hàng nông sản vào thị trường EU là ISO 14001. Muốn tăng nhanh xuất khẩu hàng nông sản vào thị trường này, các doanh nghiệp Việt Nam không chỉ tìm hiểu các quy định về môi trường của EU mà cần phải nghiên cứu kỹ các tiêu chuẩn môi trường của họ. Nếu hàng nông sản xuất khẩu của Việt Nam đáp ứng tốt tiêu chuẩn môi trường của EU thì rất có triển vọng thâm nhập và chiếm lĩnh thị phần trên thị trường EU. Muốn vậy, cần phải:
- Xây dựng, đào tạo nâng cao trình độ chuyên môn và năng lực quản lý môi trường.
- Nâng cao khả năng đáp ứng các quy định về môi trường của EU ngay từ khâu sản xuất, chế biến tại Việt Nam:
+ Đối với quy định về bao bì và phế thải bao bì: Các doanh nghiệp sản xuất hàng nông sản xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường EU cần phải tuân thủ nghiêm ngặt các yêu cầu sau về bao bì chứa đựng hàng hóa: (1) Bao bì phải đảm bảo được mức an toàn, vệ sinh cần thiết đối với sản phẩm có bao bì và đối với người tiêu dùng; (2) Bao bì phải đảm bảo cho việc tái sử dụng hay thu hồi, gồm các tái chế và hạn chế đến mức tối thiểu tác động tới môi trường khi chất phế thải bao bì bị loại bỏ; (3) Bao bì phải hạn chế tối đa sự có mặt của nguyên liệu và các chất độc hại do sự phát xạ, tro tàn khi đốt cháy hay chôn bao bì, chất cặn bã.
+ Đối với quy định nhãn hiệu cho thực phẩm có nguồn gốc hữu cơ và hàm lượng thuốc trừ sâu tối đa có trong rau, quả: Các doanh nghiệp sản xuất hàng nông sản xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường EU cần phải tăng cường áp dụng phương pháp sản xuất sạch, quy trình GAP. Sản phẩm của quy trình GAP là sản phẩm hữu cơ và sẽ thuộc chương trình dán nhãn hiệu cho thực phẩm có nguồn gốc hữu cơ của EU. GAP hiện đang là yêu cầu bắt buộc đối với sản phẩm nông sản được sản xuất và nhập khẩu vào EU và Mỹ. Tiến tới, EU sẽ sử dụng GAP để kiểm soát dư lượng kháng sinh trong hàng nông sản nhập khẩu. Với quy trình sản xuất này, sản phẩm làm ra sẽ đáp ứng được quy trình nhãn hiệu cho thực phẩm có nguồn gốc hữu cơ của EU.
+ Đối với quy định chất phụ gia trong thực phẩm: Các doanh nghiệp Việt Nam sản xuất và chế biến hàng nông sản xuất khẩu sang EU cần phải tuân thủ 04 Chỉ thị có trong Quy định và không được sử dụng 04 chất phụ gia phẩm màu (Dimetridazole, Metronidazole, Ronidazole và FRZ). Những chất này vừa gây hại tới sức khỏe người tiêu dùng vừa gây ô nhiễm môi trường (EU cấm sử dụng).
2.3. Tăng cường đầu tư đổi mới công nghệ chế biến nông sản xuất khẩu sang EU
Hiện nay đổi mới công nghệ sản xuất là một trong những giải pháp quan trọng nhất để nâng cao khả năng cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam. Nó không những làm giảm giá thành sản xuất, mà còn nâng cao chất lượng nhờ đáp ứng được tiêu chuẩn của nước nhập khẩu. Đối với EU không chỉ đòi hỏi sản phẩm nhập khẩu không gây ô nhiễm môi trường tại nơi sử dụng mà còn đòi hỏi quá trình sản xuất ra sản phẩm không gây ô nhiễm môi trường tại nước sản xuất. Để đáp ứng quy định, tiêu chuẩn về môi trường của EU, các doanh nghiệp cần thực hiện một số biện pháp về đổi mới công nghệ sau đây:
- Nuôi trồng nông sản sạch hoặc theo quy trình GAP sẽ tạo ra sản phẩm thân thiện với môi trường, đạt tiêu chuẩn chất lượng và VSATTP. Vì quá trình sản xuất không sử dụng các chất gây ô nhiễm môi trường và gây hại tới sức khỏe con người.
- Cải tiến và nâng cao hệ thống các trang thiết bị xử lý chất thải, từ đó góp phần nâng cao hiệu quả của công tác xử lý chất thải và hạn chế các tác nhân gây ô nhiễm môi trường.
Ngoài ra, có thể đầu tư công nghệ xử lý chất thải bằng cách nghiên cứu, thiết kế công nghệ sản xuất trong nước hoặc nhập khẩu công nghệ hiện đại từ nước ngoài.
- Sử dụng công nghệ sạch ít hoặc không gây ô nhiễm môi trường để thay thế cho các công nghệ độc hại.
- Khó khăn về tài chính là một trong những khó khăn lớn nhất của các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam nên việc đầu tư đổi mới công nghệ còn gặp nhiều khó khăn. Do đó, bên cạnh việc trang bị các thiết bị công nghệ mới, hiện đại chúng ta vẫn phải xây dựng và lắp đặt bổ sung các thiết bị chống, xử lý ô nhiễm môi trường cho các công nghệ đang vận hành.
- Nghiên cứu và đưa vào sử dụng các nhiên liệu ít gây ô nhiễm môi trường.
- Xây dựng cơ quan, tổ chức thẩm định, đánh giá tác động tới môi trường của các cơ sở sản xuất. Qua đó có những biện pháp xử lý phù hợp với từng mức độ vi phạm, ảnh hưởng tới môi trường của doanh nghiệp.