Chính tr m i qu c gia c a các bên tham gia quá trình mua bán thay đ i s nh h ng t i cam k t qu c t và s b t n n n kinh t c a qu c gia đó, mà đ c bi t là suy thoái kinh t . Các r i ro chính tr nh chi n tranh, c m v n, b o lo n,... s gây xáo ch n n n kinh t , gây r i ro trong thanh toán, ngân hàng có th b phong t a, ch ng t có th b m t ho c rách làm nh h ng đ n TTQT. Ngoài ra, liên quan đ n m i quan h gi a lu t pháp qu c gia và các t p quán qu c t , thông th ng thì không có mâu thu n, nh ng khi có mâu thu n thì áp d ng lu t pháp qu c gia đ gi i quy t, đi u đó có th gây thi t h i cho các bên. T t c nh ng đi u trên đ u nh h ng đ n ho t đ ng XNK c a doanh nghi p, t đó làm nh h ng t i ho t đ ng thanh toán c a ngân hàng. ây th ng là nh ng r i ro khó d đoán n m ngoài t m ki m soát c a ngân hàng nh ví d sau
Tìnhăhu ng 1:
N m 2006, SHB có m m t L/C cho doanh nghi p t nhân H i Thông nh p kh u m t lô h t nh a t Iraq. Khi ch ng t v đ n SHB c ng là lúc hàng v đ n c ng c a TP. H Chí Minh, doanh nghi p t nhân H i Thông đ a công v n ch p nh n m i b t h p l c a b ch ng t và cam k t thanh toán toàn b tr giá lô hàng là 55.000 USD. Theo đúng quy trình thanh toán hàng nh p kh u theo TDCT, SHB đã ti n hành thanh toán tr giá lô hàng trên cho ngân hàng xu t trình b ch ng t Iraq. Nh ng không may, th i đi m mà SHB thanh toán cho ngân hàng Iraq thì n c Iraq
đang b l nh c m v n c a M nên toàn b s ti n 55.000 USD khi qua h th ng ngân hàng M đã không đ c chuy n tr cho ngân hàng Iraq. Cu i cùng SHB ph i nh đ n ngân hàng nostro là JPMorgan Chase can thi p đ chuy n tr l i s ti n trên cho SHB, nh ng không đ y đ sau khi b tr đi các kho n chi phí ch còn l i 54.900 USD.
Tìnhăhu ngă2:
Doanh nghi p s n xu t đ nh a SL ph i nh p nguyên v t li u t Thái Lan, ngân hàng đư m L/C v i t l ký qu 80% cho doanh nghi p này. Sau khi s n xu t, hàng c a doanh nghi p đ c xu t bán sang Ucraina nh ng do tình hình h n lo n trên đ u tr ng chính tr qu c gia này nên doanh nghi p không th xu t kh u nh trong h p đ ng. K t qu là doanh nghi p không thu đ c ti n đ hoàn l i cho ngân hàng mà ph i th c hi n trì hoãn, 3 tháng sau ngân hàng m i thanh toán đ c.
Nh năxét:ă
Vi c thi u thông tin đư nh h ng không nh đ n ho t đ ng TTQT c a SHB, chính vì v y, tìm hi u lu t pháp, di n bi n thông tin nh ng n c n n chính tr không
n đ nh là m t vi c làm c n thi t t i ngân hàng. N u n m b t đ c thông tin Iraq b c m v n thì SHB đư không chuy n ti n qua h th ng ngân hàng c a M , mà ch n m t ngân hàng thích h p h n tránh m t nh ng kho n phí nh trên. Còn trong tình hu ng th 2, khi th m đ nh cho vay, ngân hàng đư không tìm hi u k ng i nh p kh u hàng c a doanh nghi p (h là ai, đ n t qu c gia nào,...) mà ch d a vào tình hình s n xu t, kinh doanh c a doanh nghi p đ cho vay, nên đư không l ng tr c đ c nh ng tình hu ng x u x y ra. Vì v y mà s ph i h p gi a ho t đ ng TTQT và ho t đ ng cho vay c n đ c nâng cao h n n a.
2.2.3.2 R i ro tác nghi p
Tìnhăhu ng 1:
Công ty Tân Phú có đ n xin m L/C kèm h p đ ng ngo i th ng g i TT Nghi p v Ngân hàng qu c t đ ngh m L/C tr giá h n 1 tri u USD. Trong quá trình xem xét h s , chuyên viên TTQT đư có s su t khi nghiên c u đ n xin m L/C, ngân hàng đư m L/C thi u đi u kho n Transferable (chuy n nh ng) – th tín d ng có đi u kho n đó t c là trong th tín d ng quy đ nh quy n h ng l i th nh t có th yêu c u
ngân hàng phát hành L/C ho c ngân hàng ch đ nh chuy n nh ng toàn b hay m t ph n quy n th c hi n L/C cho m t hay nhi u ng i khác. i u kho n chuy n nh ng n u có th ng đ c ghi trong đi u kho n thanh toán c a h p đ ng th ng m i ký k t gi a các bên tham gia t c là nó đư có s th a thu n c a các bên xu t và nh p kh u. Khi thi u đi u kho n này trong L/C có ngh a là ng i h ng l i th nh t (nhà xu t kh u) s không th th c hi n đ c quy n chuy n nh ng c a mình cho ng i khác. Vì v y, sau khi phát hành phía ngân hàng n c ngoài yêu c u tu ch nh thêm đi u kho n này, chi phí s a đ i L/C do SHB ch u.
Nh năxét:ă
Nh v y vi c đ c k h p đ ng ngo i th ng cùng đ n xin m L/C, đ i chi u các đi u kho n là h t s c quan tr ng, n u s su t x y ra, ít nh t ngân hàng c ng s ph i
chu chi phí n u s su t đó là l i c a ngân hàng.
Tìnhăhu ng 2:
Vi c ki m tra b ch ng t là v n đ khá ph c t p trong nghi p v TTQT, đi u này ph thu c vào các cách hi u khác nhau v UVP500 và UCP600 (áp d ng t ngày 1/7/2007) c a các ngân hàng c ng nh khách hàng.
Trong L/C c a công ty M.K xin m t i ngân hàng không có đi u kho n nào đ a ra s h p đ ng, tuy nhiên trong các ch ng t xu t trình c a ngân hàng n c ngoài t i SHB l i có ghi s h p đ ng khác nhau. Chuyên viên TTQT sau khi ki m tra đư thông
52
có b t đ ng vì s h p đ ng ghi trong các ch ng t khác nhau và khác v i s h p đ ng ghi trong h p đ ng ngo i th ng.
Nh năxét:
Nh v y, vi c ki m tra ch ng t trong nhi u tr ng h p gi vai trò quy t đ nh đ n r i ro s x y ra cho bên nào. Trong tr ng h p trên do không mu n nh n hàng, công ty M.K mu n t ch i ch ng t và đ y trách nhi m cho ngân hàng. Nh ng trong tr ng h p này ngân hàng không ph i ch u r i ro vì ch ng t là phù h p v i yêu c u m L/C . Nh ng bài h c rút ra đây là trong các tr ng h p khác, n u có b t đ ng n y sinh t ng t nh l i trên, r t có th ngân hàng đư ph i ch p nh n r i ro v mình, khi khách hàng phát hi n nh ng l i h p lý đ t ch i b ch ng t và t ch i thanh
toán.
2.2.3.3 R i ro th tr ng
T giá bi n đ ng s làm nh h ng r t l n đ n các doanh nghi p xu t nh p kh u, đ c bi t là trong tài tr tín d ng xu t nh p kh u. u tháng 6/2008, t giá đ t ng t t ng lên g n 17.000 VN /USD (ngoài th tr ng t do lúc đó có lúc lên đ n 19.000 VN /USD), các Ngân hàng bán v i giá tr n. Các nhà nh p kh u mu n mua thì ph i ch u thêm phí mua đôla ho c bán cho các doanh nghi p theo t giá chuy n đ i (thay vì bán đôla theo đúng giá niêm y t thì Ngân hàng không có đo đ bán, Ngân hàng yêu
c u doanh nghi p mua EUR theo t giá ngân hàng n đ nh r i m i chuy n đ i qua đôla). Các doanh nghi p nh p kh u lúc này đư l ký h p đ ng ph i thanh toán ti n hàng cho k p nên đành ch p nh n nh ng kho n phsi phát sinh thêm này. i u này khi n chol i nhu n nhà nh p kh u b thi t h i n ng th m chí có nhi u doanh nghi p b l n ng n . Tuy nhiên đ i v i các nhà xu t kh u, khi thu đ c ti n hàng v s đem bán cho Ngân hàng đ l y n i t ho t đ ng kinh doanh, lúc này khi thu mua l ng ngo i t
trên, Ngân hàng s ph i tr thêm cho các doanh nghi p xu t kh u m t kho n phí. Chính đi u này s làm t ng thêm l i nhu n cho nhà xu t kh u.
H n th n a chính nh ng s bi n đ ng v t giá nh trên đư làm cho tr ng thái ngo i t c a các ngân hàng không n đ nh, t o ra r i ro v t giá cho các ngân hàng th ng m i.
N m 2008, do tình hình ngo i t bi n đ ng nh trên nên SHB đư h n ch m L/C cho nhi u công ty có nhu c u nh p kh u hàng hóa nên m t s khách hàng đư chuy n sang giao d ch v i ngân hàng khác làm cho SHB m t đi m t l ng khách hàng đáng k .
Tìnhăhu ng
Công ty TNHH HH m L/C t i ngân hàng, có ngu n thanh toán là v n vay, tr giá L/C là 800.000 EUR đ nh p kh u v t li u. Do lo ng i v tình hình bi n đ ng c a
t giá, ngân hàng đư t v n công ty vay ngân hàng EUR đ mua ký qu đ ng th i đ thanh toán L/C trên. n khi b ch ng t v , đ n h n thanh toán, t giá đ ng EUR gi m 2000 đi m so v i khi công ty mua ngo i h i lúc m L/C. Do đó, ch tính riêng chênh l ch v t giá công ty đư m t kho ng g n 2 t đ ng c ng v i lưi su t vay ngân hàng t khi m L/C đ n khi thanh toán.
Nh năxét:
i v i lo i ngo i t có biên đ dao đ ng m nh thì vi c d báo là r t khó. i u này c ng c nh báo cho ngân hàng trong vi c d báo t giá t v n cho khách hàng là h t s c th n tr ng. Quy t đ nh mua đ ng EUR ngay t đ u c a doanh nghi p là do ngân hàng t v n, b i thi t h i quá l n nh trên nên khách hàng quy trách nhi m và yêu c u ngân hàng chia s t n th t. Tr ng h p này b ph n t v n c a SHB đư làm vi c không hi u qu làm nh h ng không nh đ n uy tín c a ngân hàng.
2.2.3.4 R i ro do các nguyên nhân b t kh kháng
Tìnhăhu ng:
Công ty TNHH Hoàng Anh yêu c u SHB phát hàng th tín d ng tr ngay tr giá 450.000 USD m t hàng g tròn, đi u ki n giao hàng CFR HaiPhong city port,
Incoterms 2000. Theo đ ngh c a SHB tr c khi phát hàng th tín d ng, công ty Hoàng Anh đư mua b o hi m cho lô hàng theo đi u ki n ICC Clause C 1982. Khi nh n đ c thông báo th tín d ng t ngân hàng Citi Bank, Singapore, ng i bán ti n hành giao hàng. Tuy nhiên, do c n bưo Nargis làm tàu ch hàng chìm trên đ ng đi t Indonesia v Vi t Nam. Khi nh n đ c tin này, Công ty Hoàng Anh đư liên h v i công ty b o hi m AAA đ xúc ti n vi c b i th ng thi t h i c a lô hàng. Tuy nhiên, công ty b o hi m AAA thông báo công ty Hoàng Anh khi ng i bán giao hàng đư không đóng gói hàng trong ki n do đó t n th t này thu c đi u kho n lo i tr nên không đ c b i th ng. Công ty Hoàng Anh đư thông báo v i SHB v vi c này và đ ngh SHB tìm cách t ch i thanh toán b ch ng t . Vì v y, sau khi nh n đ c b ch ng t , SHB ki m tra và xác đ nh b ch ng t hoàn toàn phù h p v i quy đ nh th tín d ng. Theo đi u 5, 15 UCP 600, SHB có trách nhi m thanh toán 450.000 USD cho Citi Bank Singapore, ngay c khi Công ty Hoàng Anh không nh n đ c hàng. Tr c
tình hình đó, SHB đ ngh Công ty Hoàng Anh n p ti n đ thanh toán th tín d ng
này.
Nh năxét:
Trong kinh doanh có nh ng r i ro mà c ng i mua và ng i bán đ u không th d đoán đ c. M c dù công ty Hoàng Anh không nh n đ c hàng nh ng v n ph i thanh toán theo đúng cam k t. Khi r i ro x y ra, SHB là ng i có trách nhi m thanh
54
ngân hàng giao d ch d a trên ch ng t ch không ph i hàng hóa. Do đó, đ i v i các công ty xu t nh p kh u đ tránh nh ng r i ro do thiên tai b t kh kháng x y ra thì nên nghiên c u k các đi u kho n b o hi m c a h p đ ng ngo i th ng.
2.2.3.5 R i ro n i t i trong các ph ng th c TTQT.
Tìnhăhu ngă1:
Trong h p đ ng nh p kh u “Xe g n máy nhưn hi u Honda SH 150cc” t Italy c a Cty Minh Long v i cty “Mega Bike SRL” có đi u kho n thanh toán nh sau: ng tr c 20% tr giá h p đ ng (EUR 40,000), L/C at sight có xác nh n 80% tr giá h p đ ng (EUR 160,000). SHB đư phát hành L/C xác nh n cho ng i h ng l i “Mega Bike SRL” qua ngân hàng thông báo và xác nh n là “Banca Monte Dei Paschi Di Siena Roma Italia” v i đi u kho n “Ngân hàng xác nh n đ c phép đòi ti n b ng đi n t ngân hàng hoàn tr “Deutsche Bank Frankfurt Germany” v i đi u ki n b ch ng t ph i phù h p v i L/C”. Ngày 12/09/2007, ngân hàng xác nh n L/C đư đi n thông báo
cho SHB v vi c “Chi t kh u b ch ng t phù h p v i L/C và đi n đòi ti n ngân hàng hoàn tr v i ngày giá tr 16/09/2007” theo nh ch đ nh trong L/C. Tuy nhiên, ngày
14/09/07, SHB đư nh n đ c b ch ng t , ki m tra nó và tìm th y quá nhi u đi m sai bi t quan tr ng, đ ng th i thông báo ngay cho ng i yêu c u m L/C v tình tr ng b ch ng t và đ c xác nh n “T ch i ch ng t , không thanh toán do hàng hóa ch a v ”.Nh m ng n ch n t n th t, ngay l p t c SHB, m t m t, đư đi n báo cho ngân hàng hoàn tr v vi c không thanh toán và m t khác, g i thông báo t ch i ch ng t b t h p l cho ngân hàng xác nh n. Khi đó, ph n ng c a ngân hàng này là yêu c u SHB ph i thanh toán ngay ho c g ii tr l i ngay b ch ng t cho h (Ghi chú: h s n lòng thanh toán các kho n b u phí và đi n phí liên quan). Tuy nhiên, v n đ đáng nói là ng i yêu c u m L/C không mu n g i tr l i b ch ng t vì h e ng i r ng n u g i tr l i ch ng t , m t m t, h s không l y đ c hàng khi hàng v đ n c ng, m t khác, m t luôn c kho n ti n đ t c c 40.000EUR mà h đư chuy n TTR tr c đó. Do đó, không còn cách nào khác, vào ngày 26/09/07, ng i yêu c u m L/C bu c ph i ch p nh n ch ng t và ch th thanh toán.
Nh năxét:
K t qu là m c dù Cty Minh Long ch a x y ra thi t h i (không b m t 40.000EUR), nh có s ng phó k p th i c a SHB. Tuy nhiên đây là bài h c l n cho