2.3.1.1. Kinh nghiệm thực tiễn phát triển nhân lực du lịch ở Malaysia Malaysia là một nước có đặc điểm địa lý đặc biệt, có nhiều lợi thế phát triển
du lịch, sự đa dạng về các danh thắng, từ các bãi biển đến đảo, đồi núi, hang động, rừng và công viên quốc gia cho đến sự đa dạng về chủng tộc, văn hóa, truyền thống và lễ hội, tạo nên các SPDL vô cùng phong phú và hấp dẫn, là điểm nhấn của du khách đến với đất nước này. Du lịch Malaysia đã có bước tiến nhảy vọt, là một trong những nước đứng đầu ASEAN về lượng KDL, năm 2014 Malaysia đã đón tới 27,4 triệu lượt khách quốc tế, NDL Malaysia đặt mục tiêu đón 36 triệu lượt khách quốc tế vào năm 2020 với nguồn thu khoảng 168 tỷ RM (tương đương 56 tỷ USD), là nguồn thu ngoại tệ lớn thứ nhì trong nền kinh tế Malaysia sau ngành chế tạo
[72]. Điều này cũng đồng nghĩa với nhu cầu về NLDL ngày một tăng lên từ nhân viên thông thạo ngoại ngữ và kỹ năng nghề ngày một tăng lên, đòi hỏi cần phải phát triển hệ thống GD-ĐT chuyên sâu về du lịch theo các cấp học từ trung cấp đến
đại học. Trong thực tế bằng cấp của CSĐT về du lịch vẫn không theo kịp tiêu chuẩn mà các DNDL yêu cầu. Vì vậy, sự phát triển hợp lý của chương trình giáo dục về chuyên NDL là một đòi hỏi không ngừng được nâng cao ở Malaysia.
Hiện nay, Malaysia cũng phải đối mặt với vấn đề thiếu hụt NLDL nghiêm trọng đặc biệt là nhân lực có trình độ chuyên môn, kiến thức, kỹ năng sâu cho mà CTĐT về chuyên ngành đang còn nhiều hạn chế không thể giúp họ khắc phục được vấn đề về lao động nên họ phải giải quyết tình huống tạm thời bằng cách tuyển nhân sự cấp quản lý ở nước ngoài. Để khắc phục được thực trạng đó, chính phủ Malaysia đã tăng cường nguồn lực vào CSĐT NLDL ở bậc đại học với vai trò tiên phong của đại học quốc gia là Đại học Công nghệ MARA (ITM) và Đại học Malaysia Sabah (UMS). Năm 1967, Đại học Công nghệ MARA được thành lập như một Viện GD DL ở Malaysia, ban đầu chỉ cung cấp những khóa học cấp chứng chỉ hành nghề nhưng đến cuối năm 1993 đã có CTĐT chuyên NDL hệ cao đẳng. Còn đối với Đại học Malaysia Sabah đã đưa chương trình quản lý khách sạn vào ĐTNL cho NDL. Cho đến nay, Malaysia đã có 50 Viện cung cấp những CTĐT về chuyên NDL, trong đó có 2 đại học quốc gia, 37 cao đẳng cộng đồng, 10 viện tư thục và 1 trường đại học nước ngoài. Đây là một thay đổi lớn trong quá trình ĐTNL cho NDL ở Malaysia được thực hiện khi thời gian của khóa học rút ngắn từ 4 xuống 3 năm, giúp nhanh chóng bù đắp sự thiếu hụt nhân lực cho NDL nói chung và NLDL CLC nói riêng cho NDL [1].
Theo xu hướng đó đến năm 1999, Malaysia đón nhận sự mở cửa của trường Đại học công nghệ Curtin (chi nhánh của một trường Australia) - đây là nơi đào tạo về cử nhân QLDL cung cấp được một phần nhu cầu về NLDL đang thiếu hụt, đặc biệt là nhà quản lý cao cấp. Điều này cho thấy một trong những bài học thành công của Malaysia về PTNLDL là sự cải thiện trong việc cung cấp NLDL CLC ở quốc gia này với sự đa dạng của hệ thống các trường đại học như công lập, tư thục, cao đẳng cộng đồng, trường quốc tế. Ngoài ra, các tổ chức du lịch cũng đóng vai trò năng động trong việc xây dựng chương trình huấn luyện cho những người mới vào nghề để cung cấp NLDL có kỹ năng vào thị trường SLĐ của nước này. Cho nên, hàng năm ở Malaysia đã cung cấp 1,2 triệu việc làm trong NDL, chiếm 11,4% tổng
số việc làm ở Malaysia, tuy nhiên vẫn có đến gần 40.000 chỗ trống đối với khách sạn và nhà hàng [64].
Mặt khác, nhu cầu nhân lực cho NDL ở Malaysia vẫn tiếp tục tăng lên, cho nên các trường ở đây tăng cường tiếp nhận học sinh, sinh viên từ nước ngoài học NDL. Chính phủ đã và đang có nhiều sáng kiến, kế hoạch chiến lược về giáo dục bậc cao để biến Malaysia thành một trung tâm giáo dục quốc tế đảm bảo đáp ứng được sự thay đổi của thế giới và sự thiếu hụt NLDL hiện tại và trong tương lai.
Đây là một thành công trong việc thu hút NLDL đến với Malaysia, hiện tại có hơn 50.000 học sinh nước ngoài đang theo học ở đất nước này.
2.3.1.2. Kinh nghiệm thực tiễn phát triển nhân lực du lịch ở Singapore Singapore là một nước có diện tích nhỏ có rất ít danh lam thắng cảnh tự nhiên, nhưng hiện nay đã trở thành quốc gia nổi tiếng về du lịch được xem như phép màu của thời hiện đại. Giai đoạn 2010 - 2015, tốc độ tăng KDL đạt 10%/năm, năm 2017 Sigapore đã thu hút được 17,4 triệu lượt khách đạt doanh thu 26,8 tỷ USD, đóng góp trực tiếp 5,8% GDP cho nền kinh tế Singapore, và là điểm sáng của NDL thế giới. Có thể nói du lịch là một ngành kinh tế mang đến lợi nhuận cao, đóng góp lớn vào nền kinh tế của Sigapore. Chính phủ Singapore coi trọng việc xây dựng chiến lược, chính sách, kế hoạch phát triển kinh tế du lịch và đặt trong chiến lược, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội quốc gia. Vì vậy, PTNLDL được xem là một trong ba chiến lược mũi nhọn mà Singapore hướng tới là “chất lượng”: (1) Hướng tới phân khúc khách hàng và thị trường mục tiêu; (2) Đổi mới và nâng cao công nghệ để cải tiến trình độ làm việc của các công ty Du lịch; (3) Tập trung đầu tư vào PTNL trong NDL.
Năm 2008, chính phủ Singapore đầu tư 360 triệu USD vào PTNL để huấn luyện và chuẩn bị khoảng 74.000 lao động cho sự tăng trưởng của lĩnh vực du lịch trong thời gian 3 năm. Do đó, Ủy ban Du lịch và Cơ quan phát triển việc làm Singapore đã đưa ra một kế hoạch đào tạo nhằm cung cấp những tài năng cho NDL.
Kế hoạch này đã tạo ra lực lượng lao động có thể thỏa mãn được đỉnh cao về nhu cầu nhân lực mà Singapore dự đoán trong tương lai, hướng tới nâng cao chất lượng toàn diện bao gồm thể lực và trí lực đặc biệt là tăng cường phẩm chất chuyên
môn, cải thiện hình ảnh của NDL theo 3 hướng tiếp cận đó là huấn luyện và đào tạo từ xa cho người lớn, chương trình huấn luyện cho sinh viên và phát triển công nghiệp để thu hút nhân lực địa phương [64].
Trong CTĐT từ xa, huấn luyện cho sinh viên Ủy ban Du lịch đã đưa ra kế hoạch hỗ trợ các công ty mong muốn phát triển nhân sự bằng cách áp dụng những nhân lực có kỹ năng chuyên nghiệp, những năng lực mới có thể đóng góp cho mục tiêu DL 2015 của Singapore. Ủy ban Du lịch muốn có được 3000 nhân viên cao cấp trong vòng 3 năm nên đã đưa ra những phương pháp huấn luyện, cấp học bổng để giúp NDL thu hút NLDL tài năng từ đối tượng sinh viên theo cấp chứng chỉ, trong các CTĐT cao đẳng, đại học và sau đại học trong NDL. Đồng thời, Cơ quan phát triển việc làm Singapore cũng phát triển kế hoạch tăng cường đầu tư cơ sở hạ tầng cho hoạt động huấn luyện hướng đến việc đào tạo kỹ năng du lịch cho 36.000 nhân viên không làm việc trong lĩnh vực du lịch nhằm mở rộng việc dự trữ nguồn NLDL tiềm năng để đáp ứng nhu cầu tăng thêm đối với lao động dịch vụ có tính luân chuyển lao động giữa các ngành công nghiệp với nhau, trong đó huấn luyện, nâng cấp kỹ năng cho 11.000 nhân viên du lịch, chủ yếu cấp quản lý và giám sát [63].
Năm 2012, Singapore ban hành Kế hoạch “Du lịch 2015” là tập trung phát triển các thị trường du lịch với phương châm tạo sự hiểu biết tốt hơn về Singapore và trở thành một điểm “phải đến” khi đi du lịch. Vì vậy, nước này đã cải thiện chất lượng dịch vụ, nâng cấp cơ sở hạ tầng du lịch, PTNLDL chuyên nghiệp, đa dạng các SPDL… Để thực hiện được kế hoạch đó Singapore đã chi 300 triệu đô la Singapore tổ chức các sự kiện du lịch, chi 340 triệu đô Singapore phát triển các SPDL, chi 265 triệu đô Singapore cho PTNLDL.
Trước yêu cầu số lượng khách sạn đang liên tục tăng lên, Singapore đã đặc biệt đầu tư phát triển hệ thống GD-ĐT, nhằm tận dụng được nhân lực sẵn có trong nước, cũng như thu hút thêm nhân lực từ các sinh viên quốc tế đến học và làm việc tại Singapore. Sự đầu tư này đã mang đến sự ổn định trong việc PTNL và đưa Singapore trở thành đất nước đứng đầu trong lĩnh vực ĐTNLDL cho khách sạn khu vực Đông Nam Á. Trong những năm gần đây Singapore luôn là điểm đến lý tưởng, là sự lựa chọn hàng đầu trong các bước chuẩn bị du học của các nước Đông Nam Á
nói chung và của du học sinh Việt Nam nói riêng. Bởi các khoá ĐTNL cho lĩnh vực khách sạn tại đây luôn mang tính ứng dụng cao, sinh viên có thể bắt tay vào công việc ngay sau khi tốt nghiệp. Các trường đào tạo chuyên ngành này ở đây đều quan tâm, chú trọng đến trang bị các thiết bị, cơ sở vật chất hiện đại như: hệ thống thông tin quản lý khách ở; nhà hàng; quầy bar; phòng khách sạn cao cấp, đặc biệt sinh viên có thời gian học lý thuyết, thực hành cân đối và sẽ được thực hành ngay từ năm thứ nhất. Ngoài ra, sinh viên còn phải tham gia 6 tháng thực tập tại các công ty Du lịch và Khách sạn lớn tại Singapore không kể thời gian thực hành tại trường.
Chương trình thực tập (có lương 800 - 1.200 đô la Singapore) mang ý nghĩa lớn vì các bạn được làm việc, va chạm với môi trường làm việc quốc tế tiêu chuẩn cao tại Singapore và nước ngoài. Mức lương cơ bản của NDL, khách sạn tại Singapore cũng khá cao, trung bình vào khoảng 4,341 SGD cho cấp nhân viên và khoảng 30,000 SGD cho cấp độ quản lý. Ngoài ra, Singapore đã huy động nguồn vốn quốc tế bằng cách có những chủ trương thu hút sinh viên quốc tế đến học du lịch, miễn xét thị thực cho du học sinh quốc tế, không đòi hỏi phải chứng minh tài chính, chi phí học tập vừa phải, môi trường học tập hiện đại, các ngành nghề đào tạo đa dạng... Đối với hệ thống trường công lập Chính phủ Singapore tập trung vốn đầu tư vào một số trường có chất lượng và có chính sách tín dụng thích hợp để thu hút đào tạo nhân tài. Các trường khối ngoài công lập thì Chính phủ tạo điều kiện để phát triển, khuyến khích việc liên thông, liên kết với nước ngoài, mời gọi các đại học quốc tế tham gia vào ĐTNL bằng cách đặt chi nhánh.
Mặt khác, PTNLDL Singapore luôn hướng tới nâng cao tính chuyên nghiệp và cải thiện hình ảnh của ngành công nghiệp du lịch bằng cách xây dựng và triển khai thực hiện mô hình “5 trụ cột” đối với quá trình ĐTNLDL chất lượng cao. Trong đó: (1)
“Chương trình đào tạo” phải đáp ứng được các tiêu chí kiến thức và kỹ năng theo các khung bằng cấp quốc tế - trụ cột này sẽ đóng vai trò làm tiền đề để hình thành chất lượng đào tạo; (2) “Đội ngũ giảng viên” cần đáp ứng các tiêu chí về kiến thức và kỹ năng chuyên môn nghề thành thạo, có kinh nghiệm làm việc trong du lịch, nắm vững các tiêu chí kỹ thuật quốc tế liên quan đến lĩnh vực nghề, thành thạo phương pháp sư phạm quốc tế “lấy người học làm trung tâm”, thông thạo ngoại ngữ
chuyên ngành và có kinh nghiệm làm việc trong môi trường công nghiệp và du lịch với tiêu chuẩn an toàn cao - đây là một trong những trụ cột đóng vai trò cốt lõi; (3)
“Thiết bị” là yếu tố cần thiết để đảm bảo đào tạo cho học sinh, sinh viên có các kỹ năng từ cơ bản đến chuyên sâu nhằm đáp ứng được các mức độ theo CTĐT - đây là trụ cột đóng vai trò nền tảng; (4) “Đánh giá chất lượng đào tạo” nhằm giúp các CSĐT đảm bảo hệ thống chất lượng, hệ thống kiểm định nội bộ, phối hợp với các tổ chức kiểm định quốc tế độc lập để đánh giá và cấp văn bằng quốc tế - trụ cột thứ tư là yếu tố tiên quyết trong mô hình hội nhập quốc tế; (5) “Lãnh đạo và quản lý” là yếu tố quyết định đến chất lượng và hiệu quả đào tạo [101].
Song song với PTNLDL, Chính phủ thông qua đào tạo, đào tạo lại cho các đối tượng: đào tạo lại chuyên NDL cho người đã làm việc trong lĩnh vực du lịch, đào tạo cho sinh viên trước khi đi làm việc và phát triển ngành công nghiệp du lịch để thu hút lao động địa phương; đặc biệt coi trọng và thực hiện thường xuyên công tác đào tạo và kết hợp với huấn luyện nghề nghiệp cho đội ngũ nhân viên phục vụ trong ngành. Các trường đào tạo chuyên NDL tại Singapore thực hiện đào tạo cho khối lượng học viên, sinh viên theo học các khóa nghiệp vụ từ nhân viên đến cấp quản lý cao nhất, trong đó có các chuyên ngành đào tạo đặc biệt về pha chế rượu, quản lý nhà hàng - khách sạn chuyên nghiệp, chuyên viên cấp cao, chuyên viên bán hàng, các khoá Anh ngữ và nhiều ngoại ngữ khác... Tất cả đều nhằm vào một mục đích là tạo ra NLDL tài năng, chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu khách hàng trong mọi điều kiện để tối đa hóa lợi nhuận có được từ NDL.