1. Nguyên tác giải quyết
Việc giải quyết tranh chấp thương m ại quốc tế giữa các quốc gia không phải là thành viên của WTO chủ yếu tuân theo các nguyên tắc cơ bản của pháp luật quốc tế và các nguyên tắc cụ thể do các bên kí kết thoả thuận trong các điều ước quốc tế song phương hoặc đa phương.
Các nguyên tắc cơ bản của pháp luật quốc tế chính là các nguyên tắc đã được ghi nhận trong bản Tuyên bô' về các nguyên tắc của luật quốc tế điều chỉnh quan hệ hữu nghị và hợp tác giữa các quốc gia phù hợp với Hiến chương Liên hợp quốc được Đại hội đổng Liên hợp quốc thông qua ngày 24/10/1970 sau đó được các quốc gia hoàn thiện và bổ sung thêm. Các nguyên tắc đó là: Tôn trọng chủ quyền quốc gia, bình đẳng chủ quyền giữa các quốc gia, quyền dân tộc tự quyết, không can thiệp vào công viộc nội bộ của quốc gia khác, cẩm dùng vũ lực hoặc đe dọa dùng vũ lực, giải quyết hòa bình các tranh chấp quốc tế, tôn trọng các quyền cơ bản của con người, các quốc gia có trách nhiộm hợp tác với nhau, tự nguyên thực hiên các cam kết quốc tế. Trong số các nguyên tắc cơ bản này thì nguyên tắc quan ưọng nhất trong việc giải quyết các tranh chấp thương m ại quốc tế vẫn là nguyên tắc tôn trọng chủ quyền quốc gia, nguyên tắc tôn trọng các cam kết quốc tế... Nghĩa là việc giải quyết các tranh chấp thương mại quốc tế giữa các quốc gia cũng tương tự như việc giải quyết các vấn đề chính trị, ngoại giao trong quan hệ quốc tế.
PHẦN THỬ NHẤT - CHƯƠNG Ví ■ GIẢI QƯYẾTTRANH CHẤP TMQTCIỮA CÁC QUỐCGIA
Trong các điểu ước quốc tế song phương hoặc đa phương về thương mại hoặc các hiệp định tương trợ tư pháp giữa các quốc gia cũng có thể ấn định các nguyên tắc giải quyết tranh chấp thương mại giữa các bên kí kết. Khi đó, các bên kí kết sẽ phải tuân thủ các nguyên tắc đã thoả thuận.
2. T rình tự giải quyết
Trình tự giải quyết tranh chấp thương mại giữa các quốc gia phụ thuộc vào việc giữa các quốc gia đã có các điều ước quốc tế liên quan hay không. Nếu giữa các bên đã có các điều ước quốc tế như hiệp định thương mại, hiệp định tương trợ tư pháp v.v. trong đó có quy định trình tự giải quyết các tranh chấp giữa các bên Hên quan thì các bên kí kết sẽ phải tuân thủ trình tự đã thoả thuận.
Nếu giữa các bên không có thoả thuận cụ thể nào về trình tự giải quyết các tranh chấp phát sinh thì vụ việc thường được giải quyết theo thủ tục ngoại giao. Theo đó, bên bị vi phạm, thõng qua đường ngoại giao, gửi văn bản kiến nghị dưới dạng văn thư ngoại giao cho bên vi phạm theo trình tự như thương lượng trực tiếp giữa các thương nhân.
Văn bản này chứa đựng một số nội dung như: tóm tắt nội dung vụ việc, những căn cứ pháp lí mà nước khiếu nại cho rằng nước bị khiếu nại vi phạm các quy định của pháp luật thương mại quốc tế, những thiệt hại mà bên khiếu nại có thể phải gánh chịu, yêu cầu của nước khiếu nại đặt ra đối với bên bị khiếu nại. Vãn bản khiếu nại, tùy từng trường hợp cụ thể và tùy theo quy định của từng nước, có thể do các cơ quan nhà nước có thẩm quyển của nước khiếu nại đưa ra như Bộ thương mại, Bộ công thương V.V..
G IÁO TRÌNH LUẬT THUƠNG MẠI Q U Ố C TẾ
3. Việc á p d ụ n g ch ế tài
Sau quá trình thương lượng nếu các bên tranh chấp không thể giải quyết m ột cách hữu nghị được với nhau th ì có thổ phải tính đến việc áp dụng các chế tài. Các c h ế tài thường được áp dụng, tùy theo mức độ vi phạm của b ên bị khiếu nại và mức độ thiệt hại của bên khiếu nại, là tạm đình• # • • • 9 • chỉ quan hệ thương mại, bồi thường thiột hại; chấm dứt quan hệ thương mại giữa các b ê n ... Các chế tài này có thể d o các bên thoả thuận trong các điều ước quốc tế liên quan hoặc theo tập quán quốc tế. Khi đưa ra chế tài bên khiếu nại thường ấn định thời hạn thi hành chế tài. Quá thời hạn đ ó mà bên bị khiếu nại không thi hành chế tài thì bên khiếu nại có thể sẽ áp dụng các biện pháp cưỡng chế thi hành chế tài như trả đũa, áp dụng mức thuế cao đối với các doanh nghiệp của nước bị khiếu n ại...
Sự khác biột cơ bản giữa viộc giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế giữa các quốc gia không ưong khuôn khổ WTO với việc giải quyết tranh chấp giữa các thành viên WTO là trình tự giải quyết tranh chấp thường không có bước kháng cáo, phúc thẩm, bởi vì, giữa các bên tranh chấp thường không có các cơ quan giải quyết tranh chấp và cũng thường không có trình tự giải quyết định sẵn. Điềui này thường gây khó khăn cho quá trình giải quyết tranh chấp thương mại giữa các quốc gia. Vì thế, đây cũng chính là một trong những động lực thúc đẩy các nước gia nhập W TO để có được trình tự giải quyết tranh chấp đầy đủ hơn.
PHÁN TH Ứ NHẤT - CHƯƠNG VI - GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP TMQT GIỮA CÁC QUỐC GIA