Một ngày trong cuộc đời con
Sự văn minh của loài người đã trút lên vai các bậc phụ huynh trách nhiệm phải khước từ rất nhiều thú vui lớn của con cái: không mút ngón tay cái, không động vào dương vật, không ngoáy mũi, không nghịch bẩn, không gây ồn. Đối với trẻ sơ sinh, văn minh quả là thứ lạnh lùng và tàn nhẫn: Nó thay thế một bầu ngực mềm mại bằng chiếc cốc thô cứng; thay vì việc chăm sóc và thay tã, nó đưa ra cái bô lạnh ngắt và đòi hỏi sự tự kiềm chế.
Trẻ sẽ bị cấm đoán nhiều điều nếu muốn trở thành một thực thể xã hội. Tuy nhiên, cha mẹ không nên cường điệu vai trò cảnh sát của mình, nếu không họ sẽ khơi dậy ở trẻ sự oán hờn, chống đối và thù ghét.
Một khởi đầu tốt đẹp
Cha mẹ không nên là người đánh thức con cái dậy đi học vào mỗi buổi sáng.
Trẻ con thường oán giận cha mẹ vì ngắt quãng giấc ngủ hay làm tan biến giấc mơ đẹp của chúng. Chúng rất sợ hãi mỗi lần cha mẹ bước vào phòng, lật tung chăn gối và ca hát vui vẻ: “Dậy thôi con ơi, trời sáng rồi.” Sẽ tốt hơn nhiều nếu trẻ được đánh thức bằng một chiếc đồng hồ thay vì hình ảnh bố mẹ đứng nhìn tròng trọc vào giường chúng.
Cô bé Emily, 8 tuổi, luôn cảm thấy khó khăn trong việc thức dậy vào sáng sớm. Ngày nào cô bé cũng cố nán lại trên giường thêm một vài phút. Mẹ cô khi thì ngọt ngào khi thì chua chát, thế nhưng Emily vẫn ngoan cố: mãi mới ra khỏi giường, tỏ ra khó chịu trong bữa sáng và đến trường muộn. Những cuộc tranh cãi hàng ngày khiến mẹ cô bé cảm thấy mệt mỏi và bực bội.
Tình hình được cải thiện đáng kể khi cô bé được mẹ tặng một món quà bất ngờ xml:lang=“he-IL”>– một chiếc đồng hồ báo thức. Trong hộp quà, Emily thấy dòng chữ: “Gửi Emily, cô bé không thích bị đánh thức vào sáng sớm.
Bây giờ con có thể làm chủ chính mình rồi đấy. Yêu con, Mẹ.” Emily đã vô cùng ngạc nhiên và vui sướng: “Sao mẹ biết là con không thích bị người khác đánh thức?” Mẹ cô bé cười và nói: “Mẹ đã nhận ra điều đó.” Sáng hôm sau khi chuông báo thức kêu, mẹ nói với Emily: “Vẫn còn quá sớm mà con yêu.
Sao con không ngủ thêm vài phút nữa?” Emily nhảy ra khỏi giường và nói:
“Không, con sẽ muộn học mất.”
Đừng cho rằng một đứa trẻ không thể thức dậy dễ dàng buổi sáng là lười biếng; không nên gán mác cục cằn khó ưa hay chê cười một đứa trẻ không thể tỉnh táo và vui vẻ ngay sau khi tỉnh giấc. Thay vì kéo trẻ vào một cuộc chiến, tốt nhất nên để chúng tận hưởng nốt mười phút ngủ nướng vàng bạc hay hoàn thành nốt giấc mơ còn đang dang dở của mình. Điều này hoàn toàn có thể được thực hiện bằng cách đặt chuông báo thức sớm hơn một chút. Lời nói của chúng ta nên thể hiện sự cảm thông và chia sẻ:
“Thức dậy vào buổi sáng thật là khó.”
“Thật thoải mái khi nằm trên giường và mơ mộng.”
“Con hãy tranh thủ thêm năm phút nữa.”
Những câu nói như vậy sẽ khiến cho buổi sáng trở nên vui vẻ, tạo bầu không khí ấm áp và thân mật. Ngược lại, những lời nói giận dữ và khinh miệt sẽ mang đến sự lạnh lùng và bão tố:
“Dậy mau đi, con đúng là đồ lười biếng!”
“Con phải ra khỏi giường ngay lập tức.”
“Trời đất, con đúng là lười như hủi!”
Chúng ta cũng không nên tỏ ra lo lắng quá mức tới sức khỏe của trẻ: “Sao con vẫn ở trên giường thế? Con ốm à? Có đau chỗ nào không? Con có bị đau bụng, đau đầu không? Để mẹ xem lưỡi của con nào.” Tất cả những điều này sẽ khiến trẻ cho rằng cách để nhận được quan tâm chăm sóc dịu dàng là bị ốm. Trẻ cũng có thể nghĩ rằng mẹ sẽ thất vọng nếu chúng không mắc phải căn bệnh nào vừa được mẹ kể ra. Chúng có thể sẽ buộc phải giả vờ bị ốm.
Sự khắt khe của thời gian biểu: Giờ cao điểm
Trong những lúc vội vã trẻ lại thường rất từ tốn. Chúng chống đối lại sự giục giã của người lớn bằng sự chậm rãi hiếm thấy. Điều tưởng như vô nghĩa này thực ra lại là thứ vũ khí vô cùng hiệu quả để trẻ chống lại sự ngặt nghèo của thời gian biểu không phải do chúng đặt ra.
Trẻ không nên bị giục giã. Thay vào đó, chúng cần được cho một giới hạn thời gian thực tế và sau đó là cơ hội được thử thách bản thân với việc hoàn thành nhiệm vụ đúng giờ:
“Xe đưa đón của trường tới trong mười phút nữa.”
“Bộ phim sẽ bắt đầu vào lúc một giờ. Bây giờ là mười hai rưỡi rồi.”
“Cả nhà sẽ ăn tối lúc bảy giờ. Giờ là sáu rưỡi rồi.”
“Bạn con sẽ đến đây trong 15 phút nữa.”
Thông báo ngắn gọn sẽ truyền đạt tới trẻ rằng việc trẻ đúng giờ là điều chúng ta mong đợi và cũng là chuyện đương nhiên. Đôi khi mong đợi tích cực sẽ phát huy hiệu quả. Ví dụ, chúng ta có thể đề nghị: “Ngay khi con chuẩn bị sẵn sàng để tới trường, con có thể xem hoạt hình cho tới khi chúng ta rời khỏi nhà.”
Bữa sáng: Không nên có món răn dạy đạo đức
Bữa sáng không phải là thời điểm phù hợp để dạy trẻ triết lý về vạn vật, các nguyên tắc đạo đức hay cách cư xử lịch sự. Đó là thời gian thích hợp để cha mẹ chuẩn bị cho con những bữa ăn đầy đủ dinh dưỡng và giúp chúng tới trường đúng giờ.
Nói chung, bữa sáng là phần khó khăn nhất trong ngày. Cả cha mẹ và con cái đều đang còn buồn ngủ và rất dễ nổi cáu; khi đó, tranh luận sẽ dễ dàng dẫn đến sự chỉ trích và quy kết lẫn nhau, như ví dụ minh họa sau:
DEBBIE (đang lục lọi tủ lạnh, bỏ qua hết cái này đến cái kia): Có gì cho bữa sáng thế ạ? Chẳng bao giờ tìm được thứ gì ăn được trong nhà này cả. Mẹ không bao giờ mua thứ gì mà con thích!
MẸ (bực bội và muốn phản công): Mẹ không bao giờ mua cho con thứ mà
con thích ư, xml:lang=“he-IL”>ý con là gì hả? Mẹ mua cho con mọi thứ con thích, chỉ có con là chẳng bao giờ quyết định được mình sẽ ăn gì. Bây giờ mẹ muốn con ngồi xuống và ăn thứ ở trước mặt ấy, sau đó con có thể đến trường!
Cách cư xử của Debbie khiến mẹ cô bé tức giận. Cách người mẹ đáp trả khiến cho cô con gái thậm chí còn giận dữ hơn. Cuối cùng, cả hai đều đi làm và tới trường trong tâm trạng tồi tệ.
xml:lang=“he-IL”>Điều quan trọng là không được để đứa trẻ quyết định cách phản ứng và tâm trạng của cha mẹ. Thay vì phản pháo, đáng ra mẹ của Debbie có thể thừa nhận lời phàn nàn của con gái và bảo toàn một buổi sáng vui vẻ.
MẸ: Hình như sáng nay con không tìm thấy thứ gì mình thích.
DEBBIE: Không, chẳng có gì con thích cả. Con thực sự không cảm thấy đói.
Con sẽ chỉ ăn một quả chuối thôi.
Một bà mẹ khác kể lại: “Trước kia những sự cố nhỏ thường trở thành những sự kiện đau buồn cho cả tôi và các con. Mỗi ngày vài lần, những chuyện bé lại xé ra to. Nhưng bây giờ tôi đã học cách hiểu thông điệp của con cái và đáp lại chúng với sự cảm thông, như tôi đã làm cách đây một vài ngày vào bữa sáng khi cô con gái 5 tuổi của tôi, Ramona, từ chối không ăn và than vãn.”
RAMONA: Răng con bị mỏi. Cả hàm dưới đều đang rất buồn ngủ. Thay vì chế nhạo con gái, mẹ cô bé tỏ ra cảm thông:
MẸ: Ồ, những chiếc răng ở hàm dưới của con vẫn chưa tỉnh ngủ.
RAMONA: Chưa ạ, còn chiếc răng này lại đang có một giấc mơ tồi tệ.
MẸ: Để mẹ xem nào. Ồ con yêu, nó bị lung lay rồi.
RAMONA: Nó sẽ rơi vào bát ngũ cốc của con mất?
Khi mẹ thuyết phục được Romana rằng chiếc răng chưa lung lay đến mức sắp rụng, tinh thần của cô bé trở nên vui vẻ hơn, cô bé cầm thìa lên và bắt đầu ăn.
Cha của cậu bé Stan chia sẻ như sau: “Tôi luôn phản ứng thái quá trước bất kỳ sự cố nhỏ nào và vì thế mâu thuẫn giữa hai cha con trở nên trầm trọng hơn.
Nhưng rồi tôi cố gắng dập tắt ngọn lửa do chính mình châm ngòi, giống như một người đàn ông thông minh biết làm cách nào để không bị rơi xuống một cái hố bẫy. Gần đây tôi quyết định cư xử giống một người khôn ngoan hơn là một người thông minh. Thay vì trách mắng khi con cái mắc lỗi, tôi giúp đỡ chúng. Đứa con trai 8 tuổi của tôi, Paul, rất thích tự chuẩn bị bữa sáng. Ngày hôm đó, tôi nghe tiếng thằng bé khóc thút thít ở trong bếp. Nó đang đập hai quả trứng để ốp la thì một quả lại rơi vỡ trên sàn. Thay vì la hét: ‘Hãy nhìn xem con đã làm cái gì thế này! Thật là bừa bãi! Tại sao con không cẩn thận hơn?’ tôi chỉ nói: xml:lang=“he-IL”>‘Ôi, con đã thức dậy thật yên lặng, tự làm cho mình hai quả trứng xinh đẹp, thế mà một quả lại rơi vỡ thế này.”
PAUL (ngoan ngoãn): Vâng.
BỐ: Con đói à?
PAUL (nhìn vui vẻ hơn): Nhưng chỉ còn một quả trứng trên đĩa thôi.
BỐ: Trong khi con ăn quả trứng đó, bố sẽ làm một quả nữa cho con nhé.
Than vãn: Đối phó với nỗi thất vọng
Cha mẹ liên tục phải đối phó với những lời than vãn của trẻ. Điều đó khiến họ bực bội. Để kiềm chế cơn giận xml:lang=“he-IL”>cũng như tránh không bị kéo vào một cuộc tranh cãi hay một tình thế phải tự vệ, cha mẹ cần học đáp lại những lời than vãn của trẻ bằng cách thừa nhận chúng. Ví dụ:
SELMA: Mẹ chẳng bao giờ mua cho con bất cứ thứ gì.
MẸ: Con muốn mẹ mua cho con thứ gì đó sao?
xml:lang=“he-IL”>Đừng nói: Sao con có thể nói vậy trong khi chỉ vừa mới tuần trước, mẹ đã mua cho con bao nhiêu là bộ đồ đẹp? Con không bao giờ trân trọng bất cứ điều gì mẹ làm cho con. Đó là vấn đề của con!
JULIAN: Bố chẳng bao giờ đưa con đi đâu cả.
BỐ: Con muốn đi đâu à?
Đừng nói: Làm sao bố có thể làm thế khi đi đâu con cũng gây chuyện.
ZACHARY: Lúc nào mẹ cũng đến muộn.
MẸ: Con không thích đợi mẹ ư?
Đừng nói: Còn con thì không bao giờ muộn à? Con chỉ không muốn nhớ những lần mẹ đợi con thôi.
JESSICA: Bố chẳng quan tâm chuyện gì xảy ra với con cả.
BỐ: Con ước bố có mặt mỗi khi con ngã hay khi con cần bố phải không?
Đừng nói: Làm sao con có thể nói như vậy khi bố đã hy sinh rất nhiều để khiến con được hạnh phúc?
“Không bao giờ” và “luôn luôn” là những từ trẻ yêu thích. Chúng sống trong thế giới của những điều tuyệt đối. Nhưng bằng cách tự kiềm chế để bản thân không sử dụng những cách diễn đạt đó, cha mẹ có thể dạy cho trẻ biết rằng đen và trắng không phải là gam màu phổ biến duy nhất của cuộc sống.
Mặc quần áo: Trận chiến với dây giày
Trong nhiều gia đình, cha mẹ và con cái bị vướng vào những cuộc chiến dai dẳng lặp đi lặp lại mỗi ngày chỉ vì chuyện cái dây giày. Một ông bố tâm sự:
“Khi nhìn con trai đi giày mà không buộc dây, tôi bực bội vô cùng. Tôi muốn biết liệu chúng tôi có nên bắt thằng bé buộc dây giày lại hay cứ để nó đi lại trong bộ dạng cẩu thả đó? Phải chăng vào những phút con cái đang vui vẻ, chúng ta không nên dạy bảo chúng về trách nhiệm?” Tốt nhất là không nên trói buộc việc giáo huấn về trách nhiệm với chuyện buộc dây giày; hãy tránh cãi cọ bằng cách mua cho trẻ một đôi giày lười hoặc buộc dây giày cho trẻ mà không nói thêm gì. Chúng ta có thể an tâm rằng sớm hay muộn lũ trẻ sẽ học được cách buộc dây giày thật chắc, trừ khi những đứa trẻ cùng trang lứa với chúng không làm như thế.
Trẻ em không nên diện những bộ quần áo đắt tiền nhất mà chúng có đến trường. Chúng không nên phải lo lắng giữ áo quần luôn sạch sẽ. Chạy nhảy và chơi đùa một cách thoải mái nên được ưu tiên hơn là vẻ bề ngoài gọn gàng, chỉn chu. Khi trẻ đi học về với quần áo bị vấy bẩn, cha mẹ có thể nói: “Có vẻ như hôm nay con đã có một ngày bận rộn. Nếu con muốn thay đồ thì có một chiếc áo khác trong tủ đấy.” Thật chẳng ích gì khi nói cho trẻ chúng luộm
thuộm thế nào, bẩn thỉu ra sao, còn chúng ta thì mệt mỏi đến mức nào khi phải giặt là quần áo cho chúng. Đặt sự sạch sẽ lên trước sự vui đùa thoải mái là một yêu cầu không thực tế và vượt quá khả năng của trẻ. Chúng ta cần phải chấp nhận rằng trẻ con không thể giữ sạch quần áo chúng mặc được lâu. Cả tá đồ vừa tiền, có thể giặt rồi mặc ngay mà không nhàu nát sẽ có ích cho sức khỏe tinh thần của trẻ nhiều hơn là những lời quở trách về sự sạch sẽ.
Đi học: Giúp đỡ chứ đừng dạy đạo lý
Cha mẹ đừng nên bất ngờ khi trẻ có thể quên không mang sách, kính, hộp cơm hay tiền ăn trưa trong lúc vội vã buổi sáng. Hãy đưa những thứ đó cho chúng mà không kèm theo bất cứ bài diễn thuyết nào về sự đãng trí hay thiếu trách nhiệm.
“Kính của con đây” sẽ là cách phản ứng hiệu quả hơn so với “Mẹ muốn sống tới ngày nhìn thấy con nhớ được kính của mình.” Câu nói “Tiền ăn trưa của con đây” sẽ được trẻ trân trọng hơn là câu hỏi mỉa mai: “Con sẽ mua cơm trưa bằng cái gì?”
Không nên đưa ra cho trẻ một danh sách dài những nhắc nhở và cảnh báo trước khi chúng đến trường. “Chúc một ngày vui vẻ” là lời tạm biệt hữu ích hơn nhiều so với một cảnh báo chung chung: “Đừng gây rắc rối đấy nhé.”
“Mẹ sẽ đón con lúc hai giờ” sẽ mang tính xây dựng hơn là “Đừng có mà đi lang thang trên đường sau khi tan học đấy.”
Đi học về: Sự chào đón ấm áp
Cha mẹ hoặc một người lớn khác trong gia đình nên có mặt ở nhà để chào đón trẻ khi đi học về. Thay vì những cuộc hội thoại nhàm chán như – “Hôm nay ở lớp thế nào?” – “Ổn cả ạ!” hoặc “Hôm nay con làm những gì?” –
“Chẳng có gì đâu ạ!”, cha mẹ có thể đưa ra những lời nhận xét thể hiện sự cảm thông và chia sẻ của mình trước những rắc rối, khó khăn cũng như sự nỗ lực của trẻ ở trường:
“Xem chừng con đã có một ngày tồi tệ.”
“Mẹ cá là hôm nay con không thể kiên nhẫn đợi cho tới khi tan học.”
“Con có vẻ rất vui khi được về nhà.”
Trong hầu hết các tình huống, những sự khẳng định bao giờ cũng tốt hơn là những câu hỏi.
Với lượng lớn các gia đình có cha hoặc mẹ đơn thân và các bà mẹ đi làm như hiện nay, rất nhiều trẻ em không còn được chào đón khi đi học về nữa. Tuy nhiên, việc để lại một lời nhắn hay một bức thư điện tử ngọt ngào sẽ có thể bù đắp lại sự vắng mặt đó. Một số bậc cha mẹ có con ở tuổi đi học đã dùng công cụ thư và lời nhắn để làm sâu đậm thêm tình cảm với con cái. Đối với họ, thể hiện tình yêu và sự trân trọng bằng cách viết ra có vẻ dễ dàng hơn. Nhiều cha mẹ còn để lại lời nhắn trên băng ghi âm, thậm chí là ghi hình. Nhờ vậy, trẻ có thể nghe lại tiếng của họ nhiều lần. Phương pháp này khuyến khích những giao tiếp có ý nghĩa giữa cha mẹ và con cái, đồng thời giảm bớt sự cô đơn của trẻ khi phải trở về ngôi nhà trống không.
Đi làm về: Gắn kết mỗi ngày
Khi trở về nhà vào buổi tối sau một ngày làm việc, cha mẹ cần một khoảng thời gian yên tĩnh để có thể chuyển tiếp từ những nhu cầu của thế giới bên ngoài sang nhu cầu của gia đình. Không có ông bố, bà mẹ nào xứng đáng phải chịu đựng những lời kêu ca, phàn nàn, đòi hỏi hay trách cứ của con cái ngay khi vừa mở cửa bước vào nhà. Một khoảng thời gian “không chất vấn” sẽ tạo ra một ốc đảo bình yên, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống gia đình. Từ nhỏ, trẻ phải học được rằng cha mẹ cần một chút thời gian yên tĩnh và thoải mái sau khi đi làm về để giải tỏa mệt mỏi. Sau đó, bữa tối sẽ là thời gian để trò chuyện. Với đồ ăn, căng thẳng nên được bỏ bớt và suy nghĩ nên được nêm vào. Trong khi ăn, không nên có sự xuất hiện của những nhận xét về việc trẻ ăn gì và như thế nào, những hành động thực thi kỷ luật cũng như rất nhiều những cuộc hội thoại nhàm chán cũ rích khác.
Một số cha mẹ còn thay nhau đưa từng đứa trẻ trong gia đình đi ăn tại nhà hàng mà chúng chọn để tạo ra một khoảng thời gian riêng tư cho cả hai.
Trong khi ăn uống, trẻ sẽ có được sự chú ý tuyệt đối của bố mẹ và có thể thoải mái chia sẻ những vấn đề của mình.