2.1. Giọng đằm thắm, da diết
2.1.2. Chất chứa những ngọt ngào chưa tan
(Chỉ riêng mình em thấy)
Có thể chỉ ra khúc vi diệu nữ tính trong thơ Lâm Thị Mỹ Dạ. Có lúc thơ Mỹ Dạ khiến người đọc nhói lòng ở cái “dịu dàng quá, dịu dàng không chịu nổi”. Thà chị hét lên như Xuân Quỳnh Không sĩ diện nếu tôi yêu được một người/ Tôi sẽ yêu anh ta hơn anh ta yêu tôi nhiều lắm/ Tôi yêu anh dẫu ngàn lần cay đắng; hay cháy
lên đam mê như Lê Thị Mây: Em dốc cạn cuộc đời anh/ Và uống/ Cũng không thôi hết khát một mình. Nhưng đằng này, giọng thơ cứ nhẹ tênh mà nặng trĩu:
Cho tôi úp mặt Khóc to một lần Khóc như trẻ nhỏ Chẳng cần giấu quanh
(Ừ thôi tưởng tượng)
Đối diện với đời thường, nhận thức được tốc độ, nhịp sống mưu sinh và chật vật đời thường; nhà “nhâm nhi” với chính mình. Đã có lúc chị thủ thỉ, mường tượng một người đàn ông chia sẻ và thương cảm, mạnh mẽ và bao dung, hiền lành và thương mến, che chở và nương tựa, hy sinh và thầm lặng… Nhưng chỉ là tưởng tượng. Cái chúng ta mơ ước mới là có thật, còn cái có thật chưa bao giờ đạt đến tầm mơ ước. Nhưng nếu không có một chút khát khao, mãi mãi con người sẽ không tìm được niềm đam mê và nguồn vui sống.
Là một người phụ nữ, ai chả thích được ban tặng những lời khen. Nhưng cõi đời lại không đơn giản thế: Những lúc anh khen - Mặt em trẻ đẹp - Là lúc em buồn - Và em thấy ghét. Người phụ nữ có bao nhiêu vẻ đẹp để anh khen. Nhưng: Hãy chỉ cho em cái kém – Để em nên người tốt lành – Hãy chỉ cho em cái xấu – Để em chăm chút đời anh. Thực ra đó là sự chất chứa những nhập nhằng của nỗi niềm riêng không có người để tâm sự và chia sẻ. Thực ra đây là nghịch lí; là phấp phỏng, lo âu của một người phụ nữ không muốn bằng lòng với chính mình, hay cũng có thể là sự “từ chối yêu”; là sự nép mình khiêm tốn…
Lâm Thị Mỹ Dạ không có cái bản lĩnh mạnh mẽ như Xuân Quỳnh. Bằng cách này hay cách khác Xuân Quỳnh kiên quyết đi tìm cho mình một tình yêu đích thực, để có được tình yêu chị không ngại: Núi cao biển rộng, sông dài/ Tôi đi khắp chốn tìm người yêu tôi. Thì đây, Lâm Thị Mỹ Dạ chọn cho mình cách bộc lộ khác.
Chủ thể trữ tình nén mình trong âm giọng như ứ nghẹn, “đông đặc” dồn lại từ tiếng động vọng nơi sâu thẳm trong tim mình:
Em có những ban mai giấu trong hồn như lửa Em có nỗi buồn như tro
Hoang lạnh cả một thời thiếu nữ Em có những ngọt ngào chưa tan Thấm dịu cả một thời thiếu nữ (Anh đã nhìn thấy em)
Đây có thể là cách chối từ của người phụ nữ trong tình yêu đầy khéo léo và khiếm tốn, có chừng mực. Giống như một số không nhiều những người làm thơ, Mỹ Dạ nói được những điều ai cũng biết nhưng không nói ra được, mà nếu có nói thì cũng nói bằng cách khác. Giọng trữ tình vì thế cũng mang “nhan sắc” riêng của người đàn bà:
Ngày tôi chưa ra đời Nỗi mong chờ đã có Ngày tôi vừa tuổi nhớ Đã nghe “Đợi anh về”
(Đợi anh về)
Đó là tiếng yêu cất lên se sẻ tự đáy lòng của người thiếu nữ tuổi còn xanh.
Khi những ước mong về giây phút thiêng liêng trong tình yêu vừa ùa đến thì cũng là lúc những khát khao bình dị trỗi dậy. Nổi bật lên là âm giai đều đều, dặt dìu, miên man của những cung bậc trở về triền “hái tuổi em” để quên đi đong đếm nhọc nhằn:
Bạn gái đáng yêu đến thế Cho tôi quên hết nhọc nhằn Cho tôi về thời con gái
Sáng tròn như một vầng trăng
(Với bạn gái)
Chỉ có được về lại cái thời con gái thì chị mới thả tung những eo sèo và vô tư trong đời. Vì thế, trái tim ấy luôn đượm chân tình yêu thương, đau đáu nỗi niềm.
Đó là những giai điệu ngọt mềm, tràn trào không dứt qua bao nhiêu tháng ngày ưu tư của người đàn bà đa đoan. Có một sự chòng chành trong âm sắc khi một bên là cho anh tựa vào em và bên kia là ước muốn được nhỏ bé tựa búp bê:
Này tôi ơi, có phải Làm một người đàn bà Người ta phải nhỏ bé Nhỏ bé tựa búp bê
Mới dễ dàng hạnh phúc?
(Nhỏ bé tựa búp bê)
Mỹ Dạ ý thức rất rõ về chuyện đời, gõ nhịp với tiếng “vâng” nữ tính của tình yêu. Nghịch lý tưởng chừng như phi lý nhưng lại rất có lý và nhân bản. Không ồn ào, dữ dội, không cố tạo ấn tượng bởi những giai điệu quá đà, hay những tuyên ngôn khoa trương, mà ở chị luôn giữ sự đằm thắm, ngọt ngào ngay cả khi chạm vào những thanh âm khát vọng cháy bỏng:
Cuộc đời em vo tròn lại Và
Ném vào cuộc đời anh
Nó sẽ lăn sâu tận đáy cuộc đời anh Sâu cho đến tận… cái chết
(Không đề)
Người xưa thường ví thơ như những giọt sương rơi có hình tháp ngược mũi nhọn để xuyên thấm vào lòng đất, vào cỏ cây hoa lá để đem lại mật ngọt cho đời.
Và thơ Lâm Thị Mỹ Dạ cũng bắt gặp điểm tương đồng đó. Xuất phát điểm là giọt sương nhưng đến khi chạm đến cõi tâm hồn đồng điệu lại biến thành những giọt đong đầy khát khao, làm bền hơn niềm tin yêu ngày tháng.