2.1. Giọng đằm thắm, da diết
2.1.3. Trong trẻo với hồn đầy hoa cúc dại
Điều kì lạ là sau bao nhiêu thăng trầm, nếm trải bấy nhiêu vận hạn cuộc đời
… tâm hồn của Mỹ Dạ vẫn chứa đầy “hoa cúc dại”. Nghĩa là người phụ nữ vẫn giữ được vẻ tươi tắn, hồn nhiên, yêu đời mà nhiều người ở cái tuổi như chị đã đánh mất từ lâu:
Hoa cau nở bồi hồi
Hương ngập ngừng đâu đó?
Tình em như hương cau
Phải anh là ngọn gió?
(Hương cau)
Lâm Thị Mỹ Dạ cứ tiếc mãi cái tuổi hồn nhiên trong trẻo đến lạ mà ngập ngừng mơ, ngập ngừng nhớ những kí ức tuổi thơ. Cũng vì thế mà chợ phiên cứ ăm ắp trong trí nhớ của chủ thể trữ tình như trẻ lên năm; giọng thơ náo nức, trong veo:
Bây giờ xa lắc chợ tuổi thơ Mùi quả, mùi rau thơm đến giờ Cá tôm còn nhảy long tong nước Tôi còn bé nhỏ mỗi lần mơ
(Chợ tuổi thơ)
Cái tuổi không phải ở khoảng hoàng hôn nhưng cũng không còn trẻ dại tíu tít. Thế nhưng vẫn tràn trề tiếng gọi tuổi thơ. Có ai mơ mà không ùa về nỗi nhớ? Và cũng không có ai như Mỹ Dạ, đi chợ Tết mua cho mình chứ không phải cho con chú gà bằng đất và sung sướng reo lên:
Chợt thấy cầu vồng trước mặt Trăm loài hoa đẹp nói lời mơ
(Màu phố Phái)
Và có lẽ cũng không có ai như người nghệ sĩ này, đi lang thang bên dòng sông Hương mà ngu ngơ trôi đến nỗi quên cả phố nhà. Phải yêu vẻ đẹp của sông Hương đến mức nào, phải hồn nhiên đến mức nào, Mỹ Dạ mới hóa thân thành đứa trẻ ngây thơ như vậy. Có lần Mỹ Dạ đã hỏi con gái: Có nghe trong cơn gió/ Hương của mùa xuân nào/ Có nghe thời tuổi dại/ Nói cười trong chiêm bao. Điều đó có nghĩa là Mỹ Dạ đang nghe hương của mùa xuân, đang nghe tiếng nói cười của thời trẻ dại. Không phải ai cũng có cái “nghiêng tai kì diệu” như thế.
Đứa con bé bỏng là suối nguồn của yêu thương. Nơi đó người mẹ có thể thả trôi hết muộn phiền, đặt vào cung bậc cảm xúc trong veo. Và đề tài gia đình lại ám ảnh ngòi bút của chị. Chính xúc cảm về tình mẫu tử trỗi dậy trong lòng Mỹ Dạ, nơi đó mà người mẹ có thể ngân nga tình cảm dạt dào, không chút gượng gạo, mà giọng điệu đẹp đẽ như một lời ca dao:
Đôi làn môi con
Ngậm đầu vú mẹ Như cây lúa nhỏ Nghiêng về phù sa Như hương hoa thơm Nghiêng về ngọn gió
Tình thương con như một nốt nhạc êm đềm ngân rung trong những bản nhạc ru sơ khai của chị. Cũng bởi trẻ con là nơi sinh ra những chiếc hôn mà Trắng trong là một bài thơ tích tụ sự trong trẻo, thanh khiết của yêu thương đọng lại trên vành môi người mẹ trẻ. Vì thế, bài thơ của “người mẹ” được phổ nhạc mà mỗi khi cất tiếng hát ru đều làm cho lòng người rưng rưng:
…
Sữa mẹ trắng trong Con ơi hãy uống Rồi mai khôn lớn Con ơi hãy nghĩ
Những điều trắng trong (Trắng trong)
Dòng sông không bao giờ ngừng chảy cũng như tình cảm của mẹ dành cho con là vô tận vô cùng. Ở đó không chỉ có niềm yêu thương, hạnh phúc vô bờ, tự hào mà còn có cả những lời dặn dò, nhắc nhở, những khát vọng làm người được gửi gắm lời ru trên vành nôi con. Một thế giới trữ tình không chỉ đằm thắm mà còn thấm đượm ý nghĩa giáo dục, nâng niu đưa con người đến cõi tốt đep. Mọi thứ chỉ có thể khởi nguồn từ tình yêu thương con vô bờ bến. Dù có đi đâu xa, người mẹ vẫn có một tình yêu ở nhà làm chỗ dựa tinh thần:
Sớm nay lên đồi trực chiến Hoa chắt chiu nở trắng lưng đồi Con gọi hoa chắt chiu là hoa của mẹ Bởi tên hoa như đời mẹ, mẹ ơi!
(Hoa của mẹ)
Hay ta bắt gặp chỉ riêng Bông súng trắng mới đích thực là hoa của mẹ:
Chợt như gặp nỗi vui mừng
Một bông súng trắng ngập ngừng hiện ra Hồ xanh thẳm, gió bao la
Chỉ bông súng nhỏ thiết tha chuyện trò
Bằng sức mạnh của một tâm hồn “xanh biếc” cộng với chất giọng ngọt ngào cung trầm cung bổng đã viết rất thơ những cảm thức ngọt ngào, đắm say nhưng cũng không kém cái thanh tao, trong trẻo. Cái trong trẻo ngẫu nhiên đến lạ, ở sự biểu hiện chuỗi cảm xúc mà không cần cầu kì hay mỹ ý.
Ý thức về sự tinh khiết, trinh trong ở vẻ đẹp của người thiếu nữ đã tỏa sáng vượt lên trên tất cả mọi sợ hãi bom đạn chết chóc. Bọm đan quân thù cũng không làm thiếu nữ nao núng mà chỉ e làm lỡ mất nét duyên trên mái tóc:
Đạn bom thù chẳng sợ đâu
Chỉ sương em ướt mái đầu lá chanh...
(Gặt đêm)
Nghe đâu đó nhà thơ vẫn còn thắm cái tươi rói của hồn đầy hoa cúc dại của một thời ngây ngô ăm ắp gọi về… Thiếu đi điều ấy không thể làm thành sắc giọng dễ thương, hồn nhiên, chan hòa với cuộc sống này:
Có buổi sáng hồn như bông tỉ muội Ta lại lùng tìm lại ta xưa
Cánh chuồn đỏ chao một vòng thơ dại Chú ếch vàng ngơ ngác giậu thưa (Buổi sáng trong vườn)
Những khổ thơ xinh xắn gói ghém sự trong trẻo ở khoảnh khắc. Ùa vào trong “vũ điệu đất trời” với cánh chuồn, ếch vàng ngơ ngác… là một chất giọng nhỏ nhẻ dễ thương như nói như cười. Dưới ngòi bút của Mỹ Dạ, lòng tuổi thơ cứ ríu rít gọi. Không bao giờ là hối hả, cuống quýt mà khoan thai, vô tư lự. Chỉ khi về với tiếng gọi tuổi thơ, Lâm Thị Mỹ Dạ mới thả trôi hết những nao núng thường nhật và được “viết cổ tích” cho tuổi mình trong một cung âm trong trẻo.