Chương 3 Giải pháp hoàn thiện pháp luật về Chế độ trợ giúp xã hội chính sách trợ giúp xã hội cộng đồng 17
3.6 Đổi mới cơ chế quản lý, huy động nguồn lực cho thực thi chính sách TGXH thường xuyên cộng đồng
Một trong những khó khăn mà dẫn đến số lượng đối tượng được thụ hưởng thấp là do cơ chế tài chính. Giai đoạn tới cần quy định cụ thể về nguồn ngân sách, lập kế hoạch dựa vào số lượng đối tượng, chính sách để bố trí ngân sách, không chỉ dựa vào dân số để bố trí ngân sách cho địa phương. Cần đẩy mạnh huy động đa nguồn, nguồn ngân sách ưu tiên cho thực hiện chính sách trợ cấp, các nguồn huy động khác cho thực hiện các chương trình và dự án. Bên cạnh đó cũng cần lồng ghép với các chương trình KT-XH như XĐGN, việc làm, chương trình phát triển
KT-XH các xã đặc biệt khó khăn... để có thêm nguồn lực cho thực hiện các chính sách. Giải pháp cụ thể:
- Nâng định mức phân bổ chi bảo đảm xã hội cao hơn mức quy định hiện nay cho phù hợp với tình hình phát triển KT-XH của đất nước. Để bao phủ được 100%
đối tượng thì định mức phân bổ phải tăng từ 1,3-1,5 lần, vì có rất nhiều khoản chi trong mục bảo đảm xã hội, chi trợ cấp xã hội chỉ là một khoản chi trong đó. Nếu so sánh định mức chi bảo đảm xã hội với các định mức chi khác như văn hóa, thể thao, quốc phòng... thì mức chi bảo đảm xã hội quá thấp.
- Hoàn thiện quy trình lập dự toán, phê duyệt và phân bổ ngân sách chi bảo đảm xã hội có sự tham gia của ngành LĐTBXH từ Trung ương đến địa phương;
bảo đản tính công khai minh bạch về tài chính. Khắc phục những hạn chế hiện nay về quá trình lập dự toán, phê duyệt và phân bổ ngân sách chi bảo đảm xã hội cần phải sửa đổi quy trình và cần có sự phối hợp đồng bộ của các cơ quan (LĐTBXH và Tài chính, Kế hoạch) thì việc lập dự toán, phê duyệt và phân bổ ngân sách chi TGXH mới đáp ứng được nhu cầu thực tế. Sự tham gia, phối hợp này cần được thể chế trong các văn bản pháp luật.
- Nghiên cứu phân chia tỷ lệ ngân sách chi TGXH trong mục chi bảo đảm xã hội. Để bảo đảm tính công khai minh bạch và để bảo đảm đủ nguồn chi cần phân chia một tỷ lệ hợp lý cho TGXH. Trong mục chi bảo đảm xã hội có nhiều khoản chi khác nhau, song TGXH là một nội dung quan trọng nhất, cần được phân chia theo một tỷ lệ hợp lý. Tỷ lệ này là bao nhiêu phụ thuộc vào (i) số lượng đối tượng (ii) mức trợ giúp cho từng loại; (iii) số lượng đối tượng tăng thêm hàng năm; (iv) tổng ngân sách chi bảo đảm xã hội và tốc độ tăng hàng năm do tăng trưởng kinh tế.
Thực tiễn, tối thiểu phải chiểm 50%.
- Sửa đổi, bổ sung nội dung hệ thống biểu mẫu lập dự toán, phân bổ và quyết toán ngân sách địa phương cho phù hợp với các chế độ chính sách hiện hành. Cụ thể như là thay thế chỉ tiêu số đối tượng cứu trợ xã hội không tập trung, số trại xã hội, số trại viên trại xã hội (quy định tại Phụ lục số 6 – biểu số 01 về một số chỉ tiêu cơ bản năm dùng cho UBND tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương bằng các chỉ tiêu số đối tượng hưởng trợ cấp xã hội tại cộng đồng, số cơ sở bảo trợ xã hội, số đối
tượng được nuôi dưỡng tập trung cho phù hợp với các văn bản quy định hiện hành hiện nay về bảo trợ xã hội. Bổ sung mục kinh phí chi trợ cấp xã hội hàng tháng tại cộng đồng thuộc mục chi ngân sách bảo đảm xã hội tại địa phương tại và báo cáo Bộ Tài chính ban hành kèm theo Thông tư số 59/2003/TT-BTC ngày 23/6/2003 hướng dẫn thực hiện Nghị định số 60/2003/NĐ-CP ngày 6/6/2003 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Ngân sách nhà nước.
- Xây dựng cơ chế huy động nguồn lực từ cộng đồng nhằm bổ sung sự thiếu hụt trong quá trình thực hiện chính sách. Trong bối cảnh ngân sách nhà nước dành cho chi bảo đảm xã hội còn thấp, cần đầy mạnh huy động đa nguồn, nguồn ngân sách ưu tiên cho thực hiện chính sách TGXH, các nguồn huy động từ cộng đồng dành cho thực hiện các nội dung khác của bảo đảm xã hội.
3.7 Nâng cao hiệu quả công cụ giáo dục nhằm nâng cao nhận thức và thúc đẩy tổ chức thực thi chính sách
Một trong những nguyên nhân dẫn đến hạn chế trong khâu tổ chức thực hiện chính sách là do nhận thức. Bao gồm cả nhận thức của các cấp, các ngành, của người dân và của cả chính bản thân đối tượng hưởng lợi. Điều này đòi hỏi song song với việc hoàn thiện chính sách cần tăng cường tuyên truyền. Đối tượng tuyên truyền bao gồm cả các cơ quan quản lý nhà nước, gia đình, xã hội và chính bản thân đối tượng hưởng lợi và nhà nước cần bố trí kinh phí để thực hiện truyền thông của các cơ quan chức năng từ Trung ương đến địa phương với những giải pháp cụ thể:
- Quy định rõ về trách nhiệm các cơ quan, tổ chức phải thực hiện công tác giáo dục, truyền thông về chính sách TGXH thường xuyên cộng đồng. Cụ thể về trách nhiệm gồm:
+ Tất cả các cơ quan, tổ chức, đơn vị trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình đều phải có trách nhiệm giáo dục, truyền thông về TGXH.
+ Uỷ ban nhân dân các cấp có trách nhiệm tổ chức thực hiện công tác giáo dục, truyền thông về TGXH cho nhân dân trên địa bàn địa phương.
+ Các cơ quan thông tin đại chúng có trách nhiệm ưu tiên về thời điểm, thời lượng phát sóng thông tin, giáo dục, truyền thông về TGXH trên đài phát thanh, đài truyền hình; dung lượng và vị trí đăng trên báo in, báo hình, báo điện.
- Về nội dung giáo dục, truyền thông bao gồm: Quyền và nghĩa vụ, trách nhiệm của đối tượng BTXH và trách nhiệm của gia đình, nhà nước và xã hội trong việc bảo vệ chăm sóc và giúp đỡ đối tượng bảo trợ xã hội. Quan điểm chủ trương, đường lối, của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về TGXH. Các biện pháp, giải pháp hỗ trợ hiệu quả đối với đối tượng. Gương điển hình tiên tiến vượt khó và những nội dung khác có liên quan.
- Thức thực hiện giáo dục bằng cách:
+ Thiết lập nội dung, phương thức và kênh tuyên truyền giáo dục chung và các nội dung tập trung, các kênh thông tin phù hợp riêng cho mỗi nhóm đối tượng tuyên truyền. Hình thành các chuyên mục trên báo, website, truyền hình về các hoạt động TGXH để chuyển tải các thông tin về mô hình hoạt động có hiệu quả và pháp luật của Nhà nước đến đông đảo người dân.
+ Thực hiện các hoạt động truyền thông nâng cao nhận thức của cộng đồng, xã hội về việc phát triển hệ thống chính sách TGXH, thay đổi cách nhìn từ khía cạnh hoạt động nhân đạo sang khía cạnh chia sẻ trách nhiệm xã hội và dựa vào nhu cầu và quyền con người. Từ đó đề cao trách nhiệm xã hội của cá nhân, gia đình, xã hội và nhà nước đối với các thành viên trong xã hội gặp rủi ro trong cuộc sống.
+ Đẩy mạnh việc tuyên truyền giáo dục pháp luật về TGXH cho các cấp các ngành, các tổ chức và mọi người dân, trên cơ sở đó nâng cao ý thức trách nhiệm thực hiện pháp luật và chính sách đối với các đối tượng xã hội.
+ Tăng cường hướng dẫn triển khai thực hiện các chính sách hiện có và nhất là các chính sách mới ban hành. Cần xây dựng các tài liệu hướng dẫnthực hiện chính sách theo hướng gọn nhẹ, có thể bỏ túi, khi cần có thể tra cứu để thực hiện đúng đối tượng, đúng mục tiêu, hạn chế sai sót và thất thoát nguồn lực.
+ Thiết lập các kênh thông tin đa chiều để tiếp nhận và phản hồi ý kiến của người dân về các vấn đề có liên quan đến luật pháp, chính sách và việc tổ chức thức hiện các chính sách TGXH.
+ Khen thưởng các cơ quan, tổ chức, gia đình và cá nhân có thành tích xuất sắc trong việc bảo vệ, chăm sóc đối tượng BTXH và đối tượng BTXH có thành tích trong học tập, lao động và hoạt động xã hội
+ Thực hiện xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính và nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với các cơ quan, tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm các quy định về TGXH, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của đối tượng BTXH thì tùy theo tính chất, mức độ vi phạm mà bị. Để thực hiện các giải pháp trên nhà nước cần có chính sách hỗ trợ các tổ chức, cơ quan thông tin đại chúng trong công tác thông tin tuyên truyền để nâng cao nhận thức cho cộng đồng và đối tượng BTXH về chính sách, luật pháp liên quan tới quyền, nghĩa vụ của người hưởng lợi.