Chương 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
2.4. Một số quy ước và tiêu chuẩn đánh giá dùng trong nghiên cứu
Sự phù hợp được đánh giá dựa trên các chỉ định dùng thuốc trong Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị các bệnh cơ xương khớp của Bộ Y tế, Dược thư Quốc gia Việt Nam 2018 và nội dung tờ hướng dẫn sử dụng của thuốc.
Cách đánh giá:
- Một thuốc được đánh giá sử dụng phù hợp khi thỏa mãn một trong các chỉ định và không vi phạm các trường hợp chống chỉ định của thuốc.
- Một thuốc được đánh giá là không phù hợp khi được sử dụng không đúng chỉ định trong các tài liệu kể trên.
2.4.2. Sự phù hợp về liều dùng, thời gian dùng của các thuốc điều trị các bệnh cơ xương khớp
Các thuốc được đánh giá sự phù hợp về liều dùng, thời gian dùng so với khuyến cáo trong Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị các bệnh cơ xương khớp của Bộ Y tế, Dược thư Quốc gia Việt Nam 2018 và tờ hướng dẫn sử dụng của thuốc.
Các thuốc được đánh giá là phù hợp về chỉ định theo tiêu chuẩn trong mục
29
2.4.1. sẽ được đánh giá tiếp sự phù hợp về liều dùng và thời gian dùng thuốc.
Cách đánh giá:
- Một thuốc được đánh giá là phù hợp nếu mức liều và thời gian sử dụng nằm trong phạm vi khuyến cáo và hiệu chỉnh liều phù hợp khi có bất thường về các chỉ số xét nghiệm chức năng gan, thận.
+ Đánh giá chức năng gan của bệnh nhân căn cứ vào chỉ số men gan AST, ALT. Chức năng gan được đánh giá là bất thường khi không nằm trong khoảng:
AST ≤ 37 (μmol/L), ALT ≤ 40 (μmol/L).
+ Đánh giá chức năng thận dựa vào độ thanh thải creatinin tính theo công thức Cockroft & Gault [8]:
Clcr= [(140-Tuổi) x Thể trọng x F]/Nồng độ creatinin huyết thanh Trong đó:
Clcr: độ thanh thải creatinin (mL/phút)
Tuổi được tính bằng năm.
Nồng độ creatinin huyết thanh (μmol/L)
F = 1,04 (nữ) hoặc F = 1,23 (nam)
Thể trọng: cân nặng (kg)
- Thuốc được đánh giá không phù hợp khi mức liều hoặc thời gian sử dụng không nằm trong phạm vi khuyến cáo.
Liều dùng của một số nhóm thuốc cơ bản được trình bày trong bảng sau:
30
Bảng 2.1. Bảng liều một số thuốc điều trị bệnh cơ xương khớp thường được sử dụng [17]
2.4.3. Sự phù hợp về dự phòng tác dụng không mong muốn của các thuốc điều trị
Đánh giá sự phù hợp về dự phòng tác dụng không mong muốn của các thuốc điều trị dựa trên các biện pháp dự phòng được đưa ra trong Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị các bệnh cơ xương khớp của Bộ Y tế, tờ hướng dẫn sử dụng thuốc.
Cách đánh giá:
- Thuốc được đánh giá phù hợp về dự phòng tác dụng không mong muốn khi đáp ứng các biện pháp dự phòng đã được khuyến cáo.
- Thuốc được đánh giá chưa phù hợp nếu không đáp ứng các biện pháp dự phòng đã được khuyến cáo.
Nhóm Tên chung Liều 24h (mg)
Giảm đau
Paracetamol 500-3.000
Paracetamol 325 mg + Tramadol 37,5mg
1-4 lần, mỗi lần 1-2 viên
Chống viêm không steroid
Ibuprofen 400-1200
Naproxen 250-1000
Piroxicam 10-40
20 Piroxicam-β-
cyclodextrin Tenoxicam
Diclofenac 50-150
Meloxicam 7,5-15
Celecoxib 100-200
Etoricoxib 30-120
Glucocorticoid
Prednison 5
Prednisolon 5
Methyl prednisolon 4
Betamethason 0,75
31
Khuyến cáo dự phòng biến chứng tiêu hóa do thuốc chống viêm không steroid:
+ Hạn chế sử dụng thuốc: Liều thấp nhất có thể và thời gian dùng ngắn nhất có thể.
+ Ưu tiên lựa chọn các thuốc ức chế chọn lọc COX 2 như celecoxib, etoricoxib hoặc các thuốc có dạng bào chế đặc biệt như piroxicam-β- cyclodextrin...
+ Sử dụng kèm các thuốc ức chế bơm proton: Thuốc nhóm này có hiệu quả dự phòng và điều trị các tổn thương dạ dày tá tràng do chống viêm không steroid (Omeprazole 20mg hoặc các thuốc trong nhóm như Esomeprazole 20 mg uống 1 viên vào buổi tối trước khi đi ngủ). Các thuốc này ít hiệu quả dự phòng các tác dụng không mong muốn ở đường tiêu hóa dưới. Do vậy đối với các bệnh nhân có nguy cơ cao nên dùng nhóm ức chế chọn lọc COX 2. Một số trường hợp có nguy cơ rất cao về tiêu hóa mà có chỉ định dùng thuốc chống viêm không steroid, có thể kết hợp nhóm ức chế chọn lọc COX 2 với thuốc ức chế bơm proton.
+ Không nên sử dụng các thuốc là chất kháng acid dạng gel có chứa alumin trong dự phòng tổn thương dạ dày tá tràng do chống viêm không steroid. Các thuốc nhóm này có tác dụng với các cơn đau bỏng rát hoặc tình trạng khó chịu do acid gây ra ở dạ dày, thực quản song không có tác dụng dự phòng. Hơn nữa, chúng có thể gây cản trở hấp thu các thuốc khác [17]
Khuyến cáo về dự phòng các tác dụng không mong muốn khi sử dụng nhóm thuốccorticoid [5],[6],[14].
- Không sử dụng corticoid trong trường hợp nhiễm khuẩn nặng không khống chế được bằng kháng sinh. Với những trường hợp nhiễm virus hoặc nhiễm nấm thì nên chống chỉ định. Trong trường hợp bắt buộc phải sử dụng (ví dụ ở bệnh nhân mắc các bệnh liên quan đến rối loạn hệ miễn dịch) thì phải theo dõi sát sao và sử dụng thuốc chống virus hoặc chống nấm khi cần thiết. Có nhiều chế phẩm bôi ngoài phối hợp với kháng sinh và thuốc kháng nấm đều với mục đích này.
- Tránh sử dụng GC sau phẫu thuật.
32
-Có thể dùng thuốc trung hòa dịch vị (antacid), nhưng không được uống đồng thời với GC.
- Theo dõi chặt chẽ bệnh nhân
- Không ngừng thuốc đột ngột mà phải giảm liều từ từ.
- Nên dùng chế độ uống 1 lần/ ngày, vào buổi sáng khoảng 6-8 giờ.
- Khi cần điều trị kéo dài nhiều tháng, nên áp dụng lối điều trị cách ngày khi bệnh đã ổn định và đã xác định được mức liều duy trì.
- Không được nhỏ mắt các chế phẩm chứa GC khi nhiễm virus hoặc nấm.
- Hạn chế bôi kéo dài và khám kỹ bệnh nhân trước khi kê đơn.
- Súc miệng sau khi xông họng bằng corticoid để tránh nấm miệng.
2.4.4. Sự phù hợp về dự phòng các tương tác thuốc có thể gặp
Các tương tác thuốc có thể gặp trong nghiên cứu được tra cứu trên website drugs.com/drug_interactions.html, website medscape.com/drug-interactionchecker, Drug Interaction facts 2009 dựa trên danh mục thuốc sử dụng được thu thập [41][51][52]. Tương tác được ghi nhận ở mức độ nghiêm trọng – tránh phối hợp và cần giám sát chặt chẽ.
Dự phòng các tương tác thuốc được đánh giá là phù hợp khi tuân thủ hướng dẫn xử trí trong các nguồn tra cứu trên.
Dự phòng các tương tác thuốc có thể gặp được đánh giá là không phù hợp khi không có biện pháp xử trí nào trong các nguồn tra cứu trên được thực hiện.