CHƯƠNG 3 PHÂN TÍCH VÀ LỰA CHỌN PHƯƠNG ÁN
3.5. Đánh giá và lựa chọn ý tưởng thiết kế
Đánh giá sơ bộ ý tưởng:
∗ Bước 1: chuẩn bị ma trận lựa chọn (lập bảng bên dưới)
- Các ý tưởng được liệt kê theo hàng ngang đầu tiên của ma trận lựa chọn.
- Các tiêu chí lựa chọn được xếp dọc theo cột bên trái của ma trận. Các tiêu chí này được đưa ra dựa trên kết quả khảo sát nhu cầu khách hàng hoặc dựa trên những yêu cầu của nhà sản xuất, ví dụ như: năng suất, tính đa năng của máy…
- Chọn một trong số những ý tưởng trên làm chuẩn. Ý tưởng được chọn làm chuẩn có thể là một trong số những trường hợp sau:
+ Một sản phẩm thiết kế đúng theo tiêu chuẩn công nghiệp.
+ Một ý tưởng mà tất cả thành viên trong nhóm đều quen thuộc.
+ Một sản phẩm hiện có trên thị trường.
+ Một sản phẩm hiện đại, công nghệ cao…
∗ Bước 2: đánh giá những ý tưởng
Các ý tưởng được so sánh với ý tưởng chuẩn theo các tiêu chí lựa chọn và được cho điểm vào ô tương ứng theo các mức sau:
+ Tốt hơn: + + Tương đương: 0 + Kém hơn: –
Bảng 3.3 Bảng đánh giá sơ bộ ý tưởng Ý tưởng
Tiêu chí 1.1 1.2 2.1 2.2 2.3 3.1 3.2 3.3 Năng suất
cao + + + + + + + +
Giá thành
rẻ 0 0 - + + - - +
Dễ chế tạo,
lắp ráp 0 + + - - - - -
Điều khiển
dễ dàng + - - - + - - +
Dễ sửa chữa bảo trì
0 + 0 0 0 - - -
Chi phí
vận hành - + - 0 0 - + +
Tuổi thọ 0 + + + + - - +
∗ Bước 3: xếp hạng các ý tưởng
Sau khi đánh giá ý tưởng theo các mức trên, nhóm thiết kế tính tổng số các điểm +, –, 0 và điểm tổng cộng của từng ý tưởng. Xếp hạng các ý tưởng theo kết quả của điểm tổng cộng.
Bảng 3.4 Ma trận đánh giá ý tưởng
Ý tưởng
Tiêu chí 1.1 1.2 2.1 2.2 2.3 3.1 3.2 3.3
Năng suất + + + + + + + +
cao
Giá thành rẻ 0 0 - + + - - +
Dễ chế tạo,
lắp ráp 0 + + - - - - -
Điều khiển
dễ dàng + - - - + - - +
Dễ sửa chữa
bảo trì 0 + 0 0 0 - - -
Chi phí vận
hành - + - 0 0 - + +
Tuổi thọ 0 + + + + - - +
Tổng điểm + 2 5 3 4 4 1 2 5
Tổng điểm 0 4 1 1 2 2 0 0 0
Tổng điểm – 1 1 3 2 1 6 5 2
Điểm tổng
cộng 1 4 0 2 3 -5 -3 3
Xếp hạng 2 1 3 2 1 3 2 1
Có nên tiếp
tục không? khô
ng có khô
ng có có khô
ng khô
ng có
∗ Bước 4: kết hợp và cải tiến ý tưởng
Sau khi có kết quả đánh giá và xếp hạng các ý tưởng, phải xem xét xem liệu có thể cải tiến hoặc kết hợp các ý tưởng với nhau theo một trong hai hướng sau:
+ Có thể cải tiến mặt hạn chế nhưng vẫn giữ được những ưu điểm của một ý tưởng tốt nào đó hay không?
+ Có thể kết hợp hai ý tưởng với nhau để giữ lại những ưu điểm và loại bỏ những mặt hạn chế của chúng hay không?
Tính điểm và lựa chọn ý tưởng
∗ Bước 1: chuẩn bị ma trận lựa chọn (lập bảng bên dưới)
Ma trận quyết định lựa chọn có thêm cột trọng số. Các tiêu chí lựa chọn được gán cho một trọng số (tính theo giá trị %), các trọng số này được xác định dựa vào sự nhất trí của người thiết kế.
∗ Bước 2: đánh giá và cho điểm các ý tưởng
Các ý tưởng được so sánh với các tiêu chí chuẩn và được cho điểm vào ô tương ứng theo các mức sau:
+ Tốt hơn rất nhiều: 5 + Tốt hơn: 4
+ Tương đương: 3 + Kém hơn: 2
+ Kém hơn rất nhiều: 1
Có một điểm khác biệt trong ma trận tính điểm và lựa chọn các ý tưởng, đó là các tiêu chí được chọn làm chuẩn có thể không thuộc cùng một ý tưởng.
Bảng 3.5 Bảng đánh giá ý tưởng
Tiêu chí
Ý tưởng
2.2 2.3
Điểm Điểm
Năng suất cao 4 5
Giá thành rẻ 4 4
Dễ chế tạo, lắp ráp 3 2
Điều khiển dễ dàng 1 5
Dễ sửa chữa bảo trì 3 3
Tuổi thọ cao 5 5
Chi phí vận hành 3 5
∗ Bước 3: tính điểm và xếp hạng các ý tưởng
Tính tổng điểm của từng ý tưởng theo công thức:
rij : điểm tiêu chí thứ I của ý tưởng j wi : trọng số của tiêu chí thứ i n : tổng số tiêu chí
Sj: tổng điểm cho ý tưởng j
Xếp hạng các ý tưởng theo tổng điểm (đã tính trọng số).
Bảng 3.6 Ma trận tính điểm và lựa chọn ý tưởng
Tiêu chí
Trọng Ý tưởng
số 3 4
(%) Điểm Điểm
Thô Nhân TS Thô Nhân TS
Năng suất cao 15 4 0.6 5 0.75
Giá thành rẻ 20 4 0.8 4 0.8
Dễ chế tạo, lắp ráp 15 3 0.45 2 0.3
Điều khiển dễ dàng 10 1 0.1 5 0.5
Dễ sửa chữa bảo trì 10 3 0.3 3 0.3
Tuổi thọ cao 10 5 0.5 5 0.5
Chi phí vận hành 20 3 0.6 5 1
Điểm tổng cộng 100 3,35 4,15
Xếp hạng 2 1
Có nên tiếp tục không? Không Có
∗ Bước 4: Kết hợp và cải tiến những ý tưởng
Với bộ phận bắn keo chọn ý tưởng sử dụng đầu bắn keo bằng khí nén tuy nhiên do cấu tạo phức tạp khó chế tạo đề xuất cải tiến ý tưởng như sau:
Hình 3.15 Sơ đồ nguyên lý cụm cấp keo
Hình 3.16 Sơ đồ nguyên lý đầu bắn keo
∗ Bước 5: Lựa chọn một hoặc một vài ý tưởng
Dựa vào ma trận tính điểm, nhóm thiết kế chọn ra một hoặc một vài ý tưởng có tổng điểm cao nhất.Những ý tưởng này có thể được phát triển thêm, tạo mẫu và kiểm tra nhằm tìm ra đúng nhu cầu của khách hàng.
∗ Bước 6: Thẩm định kết quả và quá trình
Đây được xem như bước cuối cùng của quá trình lựa chọn ý tưởng thiết kế.
Nói một cách khác, khi đã đi đến giai đoạn này của quá trình phát triển ý tưởng thì xem như đã “cưỡi trên lưng cọp” nên người thiết kế phải cảm thấy thật thoải mái về những vấn đề đã thảo luận và ý tưởng họ đưa ra sẽ thỏa mãn nhu cầu của khách hàng nhiều nhất cũng như sẽ đem lại hiệu quả kinh tế cao nhất.