Hoạt động 1: Khởi động 5’
*Ổn định lớp
* Kiểm tra bài cũ:
? Đọc thuộc bài thơ “Mưa”. Nêu nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của bài ?
? Em thích nhất hình ảnh thơ nào ? Cảm nhận của em về hình ảnh thơ đó .
* Giới thiệu bài
Kháng chiến chống Pháp kết thúc thắng lợi, nhưng có bao nhiêu gương chiến sĩ đã anh dũng hi sinh, trong đó các em thiếu niên đóng góp một phần ko nhỏ, nhiều nhà văn nhà thơ đã ca ngợi, cảm phục trước những hành động dũng cảm, quên mình vì nước vì dân của những em thiếu nhi. Để hiểu rõ hơn về tinh thần đó chúng ta cùng tìm hiêu bài thơ Lượm
Hoat động 2: Hình thành kiến thức mới Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt
- Hs đọc chú thích *
? Trình bày hiểu biết của em về tác giả
* GV giới thiệu chân dung tác giả (Sưu tầm)
G/v mở rộng thêm
I. Giới thiệu chung (6‘) 1. Tác giả: 1920 – 2002 - Quê Thừa Thiên- Huế
- Tố Hữu tham gia CM từ rất sớm, từng bị bắt, bị tù đày.
Ông là nhà cách mạng, nhà thơ lớn .- của thơ ca hiện đại Việt Nam. Thơ ông được rất nhiều người yêu thích
- Ông có nhiều bài thơ viết về các em nhỏ rất xúc động như “ Đi đi em”, “một tiếng rao đêm”, “ Hai đứa bé”.
– Nguyễn Hiền 0868092583
? Hãy nêu hoàn cảnh sáng tác bài thơ?
GV bổ sung
2.Văn bản
- Bài thơ “Lượm” viết 1949 trong thời kì k/c chống thực dân Pháp .
(Hồi đầu cuộc kháng chiến chống Pháp, Huế đang đánh Pháp quyết liệt, nhà thơ vừa ở Hà Nội trở về tình cờ gặp Lượm.Ít lâu sau, nghe tin Lượm đã hi sinh anh dũng trên đường đi công tác. Thương xót và cảm phục Tố Hữu viết bài thơ ghi lại chuyện này. Bài thơ được in năm 1949, sau đưa vào tập thơ “Việt Bắc” ( 1946-1954) )
GV hướng dẫn cách đọc . Gọi h/s đọc:
? Tìm và giải nghĩa 1 số từ khó trong bài thơ 1, 6
? Em hãy xác định bố cục bài thơ.
-
Hs đọc đoạn 1.
? Hai chú cháu gặp nhau trong hoàn cảnh nào ? Vì sao em biết ?
- Hs giải thích chú thích1 SGK.
? Tiếp theo nhà thơ giới thiệu hình ảnh Lượm qua các phương diện nào?
Chỉ ra những chi tiết thể hiện điều đó.
? Tác giả sử dụng loại nào khi giới thiệu Lượm, tác dụng của nó ?
? Ngoài ra, em còn hình dung Lượm như thế nào qua cách miêu tả của tác
II. Đọc – hiểu văn bản 2. Đọc, chú thích (5’)
+ Đoạn đầu giọng vui tươi, nhịp nhanh, nhấn mạnh vào các từ tạo hình
+ Đoạn 2: chú ý câu cảm thán, câu hỏi tu từ , câu thơ đặc biệt ( Ra thế/Lượm ơi !...)
“Lượm ơi, còn không?” → đọc giọng lắng xuống, chậm lại, ngừng giữa các dòng thơ.
* Chú thích : 2.
Bố cục: 4’
3 phần
+ Đoạn 1 : Từ đầu...xa dần .
- Hình ảnh Lượm trong cuộc gặp gỡ tình cờ của hai chú cháu.
+ Đoạn 2: tiếp →giữa đồng .
- Câu chuyện kể về chuyến đi liên lạc cuối cùng và sự hi sinh của Lượm.
+ Đoạn cuối “ Lượm ơi”
- Hình ảnh Lượm sống mãi . 3. Phân tích
a. Hình ảnh Lư ợm trong cuộc gặp gỡ của hai chú cháu (25’)
- Hoàn cảnh : Huế đổ máu
-> Gợi hoàn cảnh chiến tranh ác liệt.
- Hình dáng, điệu bộ : Loắt choắt, thoăn thoắt, nghênh nghênh, cười híp mí, má đỏ bồ quân.
- Trang phục : Xắc xinh xinh Ca lô đội lệch
=> Từ láy tượng hình -> vóc dáng nhỏ nhắn, nhanh nhẹn.
- Tính cách : vui tươi, tinh nghịch.
– Nguyễn Hiền 0868092583 giả ?
? Tìm chi tiết miêu tả cử chỉ của Lượm ?
?Tác giả dùng nghệ thuật gì ? Làm nên nét độc đáo nào?
? Em hiểu như thế nào là “đường vàng”
- Đường vàng gợi nhiều liên tưởng : Đường vàng nắng, đường vàng cát, đường vàng lá, đường vàng đẹp đẽ của lí tưởng cách mạng.
? Qua lời thơ miêu tả cử chỉ của Lượm, cho em hình dung được nét tính cách nào của Lượm ?
? Lời nói của Lượm được thể hiện qua chi tiết nào ?
? Từ chi tiết đó giúp em hiểu gì về Lượm
? Với 5 khổ thơ đầu em có cảm nhận chung gì về hình ảnh Lượm?
GV nhấn mạnh : Qua cách miêu tả tinh tế, rất cụ thể nhà thơ khắc hoạ đậm nét bức chân dung Lượm bằng thơ sinh động, gần gũi, đáng mến.
- Cuộc gặp gỡ tình cờ 2 chú cháu trong chốc lát , đôi người đôi ngả, họ chia tay nhau. Nhưng một thời gian sau nhà thơ nghe tin “ Chợt nghe tin nhà”. Vậy tin nhà là lành hay dữ.
Điều đó chúng ta có thể hình dung được ngay, bởi vì sự khốc liệt của chiến tranh ở tiết 2
- Trang phục đẹp, đơn giản . - Cử chỉ:
Mồm huýt sáo vang Như con chim chích Nhảy trên đường vàng
=> So sánh hợp lí, hình ảnh giàu ý nghĩa liên tưởng.
-> Hồn nhiên, nhí nhảnh, yêu đời, say mê tham gia công tác kháng chiến.
- Lời nói :
Cháu đi liên lạc Vui lắm chú à ở đồn mang cá Thích hơn ở nhà.
-> Vừa chân thật và ngây thơ, nhiệt tình tham gia kháng chiến.
* Hình ảnh Lượm với nhiều nét đẹp đáng yêu, đáng quí: hồn nhiên ,ngây thơ, lạc quan yêu đời .
Tiết 102
? Hoàn cảnh chuyến đi liên lạc cuối cùng được miêu tả qua câu thơ nào ? Em hình dung ntn về hoàn cảnh đó?
b.L
ượm trong khi làm nhiệm vụ và hi sinh (15‘) Đạn bay vèo vèo
Đường quê vắng vẻ
-> Hoàn cảnh nguy hiểm đầy thử thách
? Lời thơ nào miêu tả Lượm làm Bỏ thư vào bao
– Nguyễn Hiền 0868092583 nhiệm vụ ?
? Em có suy nghĩ gì về hình ảnh Lượm qua những lời thơ đó ?
GV chốt : Tác giả hình dung ra khung cảnh trường hợp hi sinh của lượm cũng như bao lần đi làm nhiệm vụ.
Lượm dũng cảm và nhanh nhẹn, quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ mặc dù trong tình thế rất nguy hiểm, trận chiến nổ ra, “ đạn bay vèo vèo”
nhưng “thư đề thượng khẩn” nên chú vẫn băng qua mọi hiểm nguy gian khó để liên lạc kịp thời.
HS đọc khổ tiếp
? Hình ảnh Lượm được miêu tả như thế nào khi hi sinh ?
?Cảm xúc của em trước hình ảnh này ? ( HS tự bộc lộc: Thương xót, cảm phục về sự hi sinh anh dũng quên mình của chú bé Lượm ).
? Hình ảnh Lượm hiện lên trong đoạn thơ này có gì đặc biệt
GVchốt : Chú bé đã hi sinh dũng cảm giữa tuổi thiếu niên hồn nhiên, đầy hứa hẹn của một cuộc đời đã chắp cánh cùng cách mạng. Nhà thơ đã cảm nhận sự hi sinh của Lượm có một vẻ thiêng liêng, cao cả như một thiên thần bé nhỏ yên nghỉ giữa cánh đồng quê hương thơm lúa non thanh khiết bao phủ quanh em và linh hồn bé nhỏ ấy đã hoá thân vào với thiên nhiên đất nước.
? Trong bài thơ, người kể đã gọi Lượm bằng những từ ngữ khác nhau.
Mỗi cách gọi đó thể hiện t/c gì của tác giả ?
Thư đề thượng khẩn Vụt qua mặt trận Đạn bay vèo vèo Ca lô chú bé
Nhấp nhô trên đồng…
- Gợi hình ảnh Lượm: chú bé liên lạc dũng cảm làm nhiệm vụ trong chiến tranh đang diễn ra ác liệt.
- Một dòng máu tươi - nằm trên lúa
- Tay nắm chặt bông ..Hồn bay giữa đồng
- Lượm như một thiên thần bé nhỏ yên nghỉ giữa cánh đồng quê hương với
hương thơm của lúa non thanh khiết bao phủ quanh em và linh hồn bé nhỏ ấy đã hóa thân vào thiên nhiên, đất nước.
c.Tình cảm nhà thơ (5‘) - Chú bé : thân mật, gần gũi .
- Cháu : thân thiết như ruột thịt.
- Chú đồng chí nhỏ : trìu mến = > Thân thiết, trân trọng .
– Nguyễn Hiền 0868092583
? Câu thơ “ Ra thế”, “ Lượm ơi” ,“Thôi rồi!” và “ Lượm ơi! Còn không ?” Cấu tạo của những câu thơ này có gì chú ý? Tác dụng của cách cấu tạo đó ?
Gv đọc diễn cảm khổ cuối cùng lặp lại lời mở đầu.
? Sự lặp lại hai khổ thơ cuối cùng của bài , theo em điều đó có ý nghĩa gì trong việc biểu hiện cảm xúc của nhà thơ ?
GV giảng:Câu hỏi tu từ, không có sự trả lời song nó lại trả lời ở đoạn cuối bài thơ trở lại với hình ảnh chú bé Lượm ở đoạn đầu. Cách lặp lại như thế người ta gọi là điệp khúc. Hay còn gọi là kiểu kết cấu đầu cuối tương ứng.
? Em cảm nhận được những ý nghĩa nội dung sâu sắc nào từ bài thơ Lượm ?
?Đặc sắc về nghệ thuật của bài thơ?
Ra thế / Lượm ơi ! ...
+ Câu thơ ngắt đôi.
Thôi rồi, Lượm ơi/ Lượm ơi, còn không?
+ Câu thơ ngắt thành hai vế .
→ Cảm xúc nghẹn ngào, đau xót như tiếng nấc.
Đau xót, xúc động cao độ . d. Hình Lượm khổ cuối (5’)
- Lượm sống mãi trong tâm trí nhà thơ và trong lòng mọi người
- Lượm trở thành hình tượng bất tử của thiếu nhi VN yêu nước, dũng cảm .
4. Tổng kết ( 5‘)
* Nội dung
Khắc hoạ hình ảnh Lượm hồn nhiên, vui tươi, hăng hái, dũng cảm hi sinh vì nhiệm vụ chiến đấu. Đó là hình tượng cao đẹp trong thơ Tố Hữu.
Đồng thời bài thơ thể hiện chân thật tình cảm mến thương và cảm phục của tác giả dành cho chú bé Lượm nói riêng và những em bé yêu nước nói chung.
* Nghệ thuật :
- Kết hợp miêu tả, biểu cảm .
- Thể thơ 4 tiếng, gieo vần cuối câu để nhớ . - Dùng từ láy , câu thơ có cấu trúc đặc biệt có tác dụng gợi hình, biểu cảm .
- kết cấu đầu cuối tương ứng.
Hoạt động 4: Luyện tập (5’) -
III. Luyện tập
Tích hợp ANQP:
Nhân vật Lượm gợi cho em nhớ đến những nhân vật thiếu niên anh hùng nào? Kể câu chuyện mà em biết về anh hùng đó.
- HS kể: