I - Mục tiêu
−Củng cố kiến thức về cấu trúc phân tử ADN.
−Rèn đ√ợc kĩ năng quan sát và phân t˙ch mô h˘nh ADN.
−Rèn đ√ợc thao tác lflp ráp mô h˘nh ADN.
II - ChuÈn b˚
−Mô h˘nh phân tử ADN đã đ√ợc lflp ráp hoàn chỉnh.
− Hộp đựng mô h˘nh cấu trúc phân tử ADN ở d◊ng tháo rời với số l√ợng t√ơng ứng số nhóm học sinh.
−Màn h˘nh và máy chiếu hay nguồn sáng (bóng đèn điện).
−Đĩa CD, băng h˘nh (có nội dung về cấu trúc, cơ chế tự sao, cơ chế tổng hợp ARN, cơ chế tổng hợp prôtêin) và máy vi t˙nh (đối với các tr√ờng có điều kiện).
III - Cách tiến hành
1. Quan sát mô h˘nh cấu trúc không gian của phân tử ADN a) Quan sát mô h˘nh
Các nhà tr√ờng th√ờng có mô h˘nh ADN bằng nhựa khá chi tiết về thành phần của một nuclêôtit, về v˚ tr˙ của các thành phần đó phản ánh chiều xofln. Nh√ng khi quan sát theo nhóm và trao đổi với nhau, học sinh chỉ nên chú ˝ tới các đặc điểm sau :
− V˚ tr˙ t√ơng đối của 2 m◊ch nuclêôtit.
−Đ√ờng k˙nh vòng xofln, số cặp nuclêôtit trong mỗi vòng xofln.
−Sự liên kết các nuclêôtit giữa hai m◊ch.
b) Chiếu h˘nh mô h˘nh A DN
− Dùng một nguồn sáng (bóng đèn điện) phóng h˘nh chiếu của mô h˘nh ADN lên một mặt ph⁄ng song song với trục đứng của mô h˘nh (màn h˘nh, t√ờng, tấm b˘a cứng). Công việc này do một vài học sinh tiến hành, hoặc làm trong nhóm (nếu có điều kiện).
−Học sinh so sánh h˘nh này với h˘nh 15 trong SGK.
2. Lflp ráp mô h˘nh cấu trúc không gian của phân tử ADN
Các mô h˘nh ADN làm bằng nhựa đ√ợc tháo rời cả 2 m◊ch thành từng đo◊n nhỏ.
V˘ vậy, để khi lflp ráp thành mô h˘nh hoàn chỉnh học sinh cần chú ˝ tới các chi tiÕt sau :
−Nên tiến hành lflp 1 m◊ch hoàn chỉnh tr√ớc, đi từ chân đế lên hay từ trên đỉnh trôc xuèng.
− T˘m và lflp các đo◊n có chiều cong song song t√ơng ứng có mang các nuclêôtit với trật tự theo NTBS với đo◊n m◊ch đã đ√ợc lflp tr√ớc. M◊ch thứ hai cũng lflp bflt đầu từ trên xuống hay từ d√ới lên tuỳ theo d◊ng xofln của m◊ch đã đ√ợc lflp tr√íc.
3. Xem phim (nếu tr√ờng có điều kiện, ph√ơng tiện và thời gian)
Cho học sinh xem băng h˘nh hay đĩa CD với nội dung đã nói ở trên. Nếu không có thuyết minh sfin trong băng h˘nh hay đĩa th˘ giáo viên cần giới thiệu cho học sinh néi dung ®ang tr˘nh chiÕu.
IV- Thu ho◊ch
Vẽ h˘nh 15 trong SGK vào vở thực hành.
Bài 21. Đột biến gen
I - Đột biến gen là g˘ ?
Đột biến gen là những biến đổi trong cấu trúc của gen liên quan tới một hoặc một số cặp nuclêôtit. Đột biến gen là biến d˚ di truyền đ√ợc. Đo◊n gen ở h˘nh 21.1a thuộc một gen ch√a b˚ biến đổi. Các h˘nh 21.1b, c, d biểu th˚ một số d◊ng biến đổi của đo◊n gen nói trên.
tQuan sát h˘nh 21.1 và trả
lời các câu hỏi sau :
- Cấu trúc của đo◊n gen b˚
biến đổi khác với cấu trúc của đo◊n gen ban
đầu nh√ thế nào ? Hãy
đặt tên cho từng d◊ng biến đổi đó.
- Đột biến gen là g˘ ?
H˘nh 21.1. Một số d◊ng đột biến gen
II - Nguyên nhân phát sinh đột biến gen
Trong điều kiện tự nhiên, đột biến gen phát sinh do những rối lo◊n trong quá tr˘nh tự sao chp của phân tử ADN d√ới ảnh h√ởng phức t◊p của môi tr√ờng trong và ngoài cơ thể. Trong thực nghiệm, ng√ời ta đã gây ra các đột biến nhân t◊o bằng tác nhân vật l˙ hoặc hoá học.
III - Vai trò của đột biến gen
Sự biến đổi cấu trúc phân tử của gen có thể dẫn đến biến đổi cấu trúc của lo◊i prôtêin mà nó mã hoá, cuối cùng có thể dẫn đến biến đổi ở kiểu h˘nh.
Các đột biến gen biểu hiện ra kiểu h˘nh th√ờng là có h◊i cho bản thân sinh vật v˘ chúng phá vỡ sự thống nhất hài hoà trong kiểu gen đã qua chọn lọc tự nhiên và duy tr˘ lâu đời trong điều kiện tự nhiên, gây ra những rối lo◊n trong quá tr˘nh tổng hợp prôtêin.
Đa số đột biến gen t◊o ra các gen lặn. Chúng chỉ biểu hiện ra kiểu h˘nh khi ở thể
đồng hợp và trong điều kiện môi tr√ờng th˙ch hợp.
Qua giao phối, nếu gặp tổ hợp gen th˙ch hợp, một đột biến vốn là có h◊i có thể trở thành có lợi. Trong thực tiễn, ng√ời ta gặp những đột biến tự nhiên và nhân t◊o có lợi cho bản thân sinh vật (đột biến làm tăng khả năng ch˚u h◊n và ch˚u rt ở lúa...) và cho con ng√ời.
t Hãy quan sát các h˘nh sau đây và cho biết : đột biến nào có lợi, đột biến nào có h◊i cho bản thân sinh vật hoặc đối với con ng√ời.
H˘nh 21.2. Đột biến gen làm mất khả năng tổng hợp diệp lục ở cây m◊ (màu trflng)
H˘nh 21.3. Lợn con có đầu và chân sau d˚ d◊ng H˘nh 21.4. Đột biến gen ở lúa (b) làm cây cứng và nhiều bông hơn ở gièng gèc (a)
Đột biến gen là những biến đổi trong cấu trúc của gen. Đột biến gen xảy ra do ảnh h√ởng phức t◊p của môi tr√ờng trong và ngoài cơ thể tới phân tử ADN, xuất hiện trong điều kiện tự nhiên hoặc do con ng√ời gây ra. Đột biến gen th√ờng liên quan đến một cặp nuclêôtit,
điển h˘nh là các d◊ng : mất, thêm, thay thế một cặp nuclêôtit.
Đột biến gen th√ờng có h◊i nh√ng cũng có khi có lợi.
1. Đột biến gen là g˘ ? Cho v˙ dụ.
2. T◊i sao đột biến gen th√ờng có h◊i cho bản thân sinh vật ? Nêu vai trò và ˝ nghĩa của đột biến gen trong thực tiễn sản xuất.
3. Hãy t˘m thêm một số v˙ dụ về đột biến gen phát sinh trong tự nhiên hoặc do con ng√êi t◊o ra.
a b