a) Ma sịt trđĩt
Khi ta hãm phanh (xe đạp, xe máy, ô tô...), lực ma sịt trđĩt giọa mị phanh vắi bịnh xe ệở lộm cho bịnh xe quay chẺm lỰi vộ xuÊt hiỷn sù trđĩt cựa bịnh xe trến mẳt ệđêng. Khi ệã lùc ma sịt trđĩt do mẳt ệđêng tịc dông sỳ hởm xe ệi chẺm lỰi.
Ma sịt trđĩt cưn cã Ých trong viỷc mội nhơn các bề mặt kim loại hoặc gỗ.
Trong nhiÒu trđêng hĩp, ma sịt trđĩt cã hỰi.
Chẳng hạn khi pit-tông chuyển động trong xilanh, ma sịt trđĩt ệở cờn trẻ chuyÓn ệéng vộ lộm mưn cờ
pit-tềng lÉn xilanh. ậÓ giờm ma sịt trđĩt, ngđêi ta bôi trơn các chi tiết bằng dầu mỡ công nghiệp.
b) Ma sát lăn
Lùc ma sịt lẽn nhá hển lùc ma sịt trđĩt nhiÒu lẵn, nến ngđêi ta thđêng từm cịch thay thạ phẵn lắn ma sịt trđĩt bỪng ma sịt lẽn (nhê cịc ữ bi, con lăn...) để giảm tổn hại vì ma sát.
c) Ma sát nghỉ
Ma sát nghỉ đóng vai trò rất quan trọng trong đời sèng. Nhê cã ma sịt nghử, tay ta mắi cẵm nớm ệđĩc cịc vẺt, dẹy cuaroa truyÒn ệđĩc chuyÓn ệéng giọa cịc bịnh xe, bẽng chuyÒn vẺn chuyÓn ệđĩc ngđêi hoặc vật từ nơi này đến nơi khác...
Trong nhiÒu trđêng hĩp, lùc ma sịt nghử ệãng vai trò lực phát động làm cho các vật chuyển động.
Khi ta bđắc ệi, mét chẹn cựa ta ệỰp vộo mẳt ệÊt vÒ phía sau. Nếu đạp phải chỗ thiếu ma sát (rêu trơn, bỉn đắt...), bộn chẹn ta dÔ bỡ trđĩt vÒ phÝa sau vộ khềng bđắc ệi ệđĩc. ẻ chẫ ệđêng tèt, mẳt ệđêng tịc dông vộo chẹn ta mét lùc ma sịt hđắng vÒ phÝa trđắc, giọ cho bộn chẹn ta khái bỡ trđĩt trến mẳt ệÊt, khiạn cho phẵn trến cựa ngđêi chuyÓn ệéng ệđĩc vÒ phÝa trđắc (Hừnh 20.4).
Khi xe đạp, xe máy chạy, lực kéo của xích làm cho bánh sau của xe quay. Lực ma sát nghỉ do mặt
ệđêng tịc dông vộo chẫ bịnh sau tiạp xóc vắi mẳt
ệđêng ệở giọ cho chẫ ệã cựa bịnh xe khềng bỡ trđĩt vÒ phÝa sau mộ tỰm thêi ệụng yến so vắi ệđêng.
Nhê ệã bịnh xe mắi lẽn ệđĩc trến ệđêng. ẻệẹy lùc ma sịt nghử cựa mẳt ệđêng giọ vai trư quan trảng lộm cho xe ệi vÒ phÝa trđắc (Hừnh 20.5).
Hiỷn tđĩng còng xờy ra tđểng tù nhđ vẺy ẻ cịc bánh xe phát động của ô tô, tàu hoả...
Trong nhọng trđêng hĩp ma sịt cã lĩi, ngđêi ta thđêng từm cịch lộm tẽng tÝnh nhịm cựa cịc mẳt tiếp xúc và tăng áp lực lên mặt tiếp xúc.
H×nh 20.4
: lực ma sát nghỉ do mặt đất tác dụng lên bàn chân. : lực ma sát do bàn chân tác dụng lên mặt đất.
H×nh 20.5
Fk:lực kéo của xích, Fmsn: lực ma sịt nghử do mẳt ệđêng tịc dông vộo lèp xe.
G Fmsn
G
msn' F
1. Lực ma sát nghỉ xuất hiện trong điều kiện nào và có những đặc điểm gì ? Viết công thức tính lực ma sát nghỉ cực đại.
2. Hãy tìm thêm ví dụ về ma sát có ích, ma sát có hại.
3. Vừ sao bềi dẵu mì lỰi giờm ệđĩc ma sịt ?
c©u hái
4. Trđêng hĩp nộo trong hai trđêng hĩp sau ệẹy cã lùc ma sịt nghử ?
−Quyển sách nằm yên trên mặt bàn nằm ngang.
−Quyển sách nằm yên trên mặt bàn nghiêng.
5. Tại sao muốn xách một quả mít nặng phải nắm chặt tay vào cuống của quả mít ?
6. NhiÒu khi ề tề bỡ sa lẵy, bịnh xe quay tÝt mộ xe khềng nhÝch lến ệđĩc. Giời thÝch hiỷn tđĩng.
7. Vừ sao muèn cho ệẵu tộu hoờ kĐo ệđĩc nhiÒu toa thừ ệẵu tộu phời cã khèi lđĩng lắn ?
8. Tìm hiểu về ứng dụng của lực ma sát trong các loại băng chuyền (ví dụ băng chuyền than trong bức ảnh ở đầu bài).
1. Hãy chọn câu đúng.
Chiều của lực ma sát nghỉ A. ngđĩc chiÒu vắi vẺn tèc cựa vẺt.
B. ngđĩc chiÒu vắi gia tèc cựa vẺt.
C. ngđĩc chiÒu vắi thộnh phẵn ngoỰi lùc song song vắi mẳt tiạp xóc.
D. vuông góc với mặt tiếp xúc.
2. Chản biÓu thục ệóng vÒ lùc ma sịt trđĩt.
A. ; B. ; C. ; D.
3. Mét ề tề khèi lđĩng 1,5 tÊn chuyÓn ệéng thỬng ệÒu trến ệđêng. Hỷ sè ma sịt lẽn giọa bịnh xe vộ mẳt ệđêng lộ 0,08. TÝnh lùc phịt ệéng ệẳt vộo xe.
4. Mét xe ề tề ệang chỰy trến ệđêng lịt bế tềng vắi vẺn tèc v0= 100 km/h thừ hởm lỰi. Hởy tÝnh quởng
ệđêng ngớn nhÊt mộ ề tề cã thÓ ệi cho tắi lóc dõng lỰi trong hai trđêng hĩp : a) ậđêng khề, hỷ sè ma sịt trđĩt giọa lèp xe vắi mẳt ệđêng lộ μt = 0,7.
b) ậđêng đắt, μt = 0,5.
5. Mét vẺt khèi lđĩng m= 400 g ệẳt trến mẳt bộn nỪm ngang (Hừnh 20.6). Hỷ sè ma sịt trđĩt giọa vẺt vộ mẳt bộn lộ μt = 0,3. VẺt bớt ệẵu ệđĩc kĐo ệi bỪng mét lùc F= 2 N cã phđểng nỪm ngang.
a) TÝnh quởng ệđêng vẺt ệi ệđĩc sau 1 s. Hừnh 20.6
b) Sau ệã, lùc Fngõng tịc dông. TÝnh quởng ệđêng vẺt ệi tiạp cho tắi lóc dõng lỰi.
mst t .
F =μN
mst t
F ≤μN
mst t
FG = −μNG
mst t
FG = μNG
bài tập
Cịc ệỡnh luẺt Niu-tển ệđĩc nghiỷm ệóng trong hệ quy chiếu quán tính. Trong nhiều bài toán, ta
đã coi một cách gần đúng hệ quy chiếu gắn với mặt đất là hệ quy chiếu quán tính. Vậy, liệu các
ệỡnh luẺt Niu-tển cã ệđĩc nghiỷm ệóng trong mét hệ quy chiếu chuyển động có gia tốc so với mặt đất hay không ?