Cac dung cu quang d^u co cau tao phuc tap va gom nhieu bo phan nhu thau kinh, guong,... ghep voi nhau tao thanh mot he quang hpc.
Noi chung, viec giai bai toan he quang hoc bao gdm hai buoc : - Phan tfch qua trinh tao anh va bieu thi bdng mot so do.
- Ap dung cac cong thuc lien quan cho mdi khau cua so do de giai bai toan.
Trorig bai nay, ta se xet cac vf du ve he hai thau kfnh.
I - LAP s a DO TAO ANH
1. He hai thau kinh donq true ghep each nhau Xet he quang hpc ddng true gdm hai thdu kfnh L[ vd L2. Gid str vat that AB dupe dat trdn true cua he va d trudc Lj. N at AB cd anh A\B\ tao bdi Lj. Anh nay do ehiim tia Id ra khdi Lj tao ndn.
Cae tia sdng truyen ddn Lj ed th^ coi la do A\B\
ma cd. Bdi vay A\B\ la vdt ddi vdi L2.
- Ndu A[B[ a trudc L^, dd la vat that.
- Ndu A\B\ a sau Lj, dd la vat do (khdng xet).
Tha'u kinh Lj tao anh A ^ j ^ua vat A[B[.
Anh A^2 tao bdi Lj la dnh sau ciing (Hinh 30.1).
Toan bd qua trinh tao anh dupc tdm tdt bdi so dd :
^ ^ - ^ ^ • ^ ^ • - ^ ^ ^ ^ ^
Hmh 30.1 He hai thau kinh hoi tu ddng true ghep each nhau
2. He hai thau kinh dong true ghep sat nhau Vdi he nay, phuong phdp diing thdu kinh tuang duang giup ta giai bai toan rat tien Ipi.
191
B A
Ll L,
d, B\
Hmh 30.2
H§ hai thiu kinh hdi tu dSng tnic ghep sat nhau
m ChCmg to rang, vdi he hai thau kfnh dong true ghep sat nhau ta ludn cd :
Xet trudng hpp hai thdu kfnh cd cdc tieu c u / , , / 2 dupc ghep sat nhau (vf du nhu trdn Hinh 30.2).
Ta cd so dd tao dnh
AB- d.; d] L >A,B:- L,
d-. d\ -^ A,B' a) Ap dung cdng thiie vd tha'u kfnh, ta dupe :
± _L-_L ^ ± ^ = -L
d\ d[ f\ ^2 d'l fl Ta ludn cd tij - "" d^ ndn :
— + — 1 1
^1 di
= — • 1
A
1 1 1
1 — = —
di dj fi
1 1 1 1
Suy ra : — + — = — + — d\ dj f\ fl
ra
(1)
b) Tha'u kfnh tupng ducfng vdi hd ed tidu cu /, nghidm so dd tao anh :
AB- ^,;^;^5^^ L Ta CO : h — = —
d\ dj f Tit (1) vd (2) suy ra :
j = j + j hay D = D, + D,
(2)
(30.1) Day la cdng thiic tfnh dp tu eua he hai thau kfnh mdng ddng true ghep sat nhau.
Dp tu eua he hai thdu kinh mdng ddng true ghep sdt nhau bdng tdng dqi sd ede dp tu cua tifng thdu kinh ghep thdnh he.
Dac diem anh ciia vat AB tao bdi he hai thau kfnh ghep la dac die'm anh ciia vat AB tao bdi thdu kfnh tuong duong.
192
I I - T H l / C HIEN TINH TOAN
Ndi dung khdo sat mdt he quang hpc rat da dang.
Nhung nhin chung, ed hai ydu cdu chfnh : - Xde dinh cdc dac diem ciia dnh sau cdng.
- Xac dinh cac dac diem cdu tao eiia he.
Trong qua trinh thuc hien cdc tfnh todn, cd hai kdt qua can Itru y :
1. Quan he giufa hai vai t r o anh va vat cua A\B\
Anh A\B\ cd cdc dac didm xac dinh bdi d[.
Nhung khi nd ddng vai trd vat vdi Lj thi cdc dac diem ciia nd dupc xac dinh bdi Jj-
Trong mpi trudng hpp, ta ludn cd : d2 = l-d[ hay d[ + d2 = I (/ la khodng cdch giiia hai thdu kfnh). ^ 2. So p h o n g dai anh sau cung
Sd phdng dai nay dupc xde dinh bdi :
AjB-y
AB
Cd the vidt k = ^ 4 = i - . ^ J - = k^k,
• • AB ^ '
Vay:
Ajfii
#C ^ Kr'yn-t
(30.2)
*^ Hay xet cac trudng hdp khac nhau va thiet lap he thurc :
dj = / - d\
Xet trudng hop / = 0.
(30.3)
III - CAC BAI TAP VI DU Bdi tap 1
Cho thau kinh hoi tu Lj co tieu cir/2 = 24 cm va vat AB dat tren true chinh each thau kinh mot doan khiong doi a = 44 cm.
Thau kinh phan ki L, co tieu cu/, = -15 cm dugc dat giua vSt AB va LT, each Lj khoang / sao cho hai true ehfnh triing nhau
(Hinh 30.3). Hinh 30.3
13-VATLI 11.(C)-A
193
Hinh 30.4
Xac dinh vi tri va so phong dai l< cua anh sau ciing A^S; trong trUcmg hop / = 34 cm.
Gidi
Sa do tao anh : AB ~ — • — > A \ B : - d,\d, ' '
L,
Ta CO 10 em : ^1 = - 6 cm
> A.B\
dj = I - d\ = 40 cm => C/T = 60 cm Anh A'^B'-, that, each L, 60 em.
Ta cung co : k = li.,l<^ •
Anh nguge ehi6u vat va bang
'A
9_
10
'' d'
J V
vat.
10
Bdi tap 2
Mgt thau kinh mong phing - lom bing thuy tinh, co tieu cir/| = -20 cm.
Thau kfnh duge dat sao cho true chinh thing dung, mat 16m hudng len tren.
Mot diem sang 5 nim tren true ctiinh va each thaiu kfnh mgt doan d (Hinh 30.4).
a) Anh S cua 5 tao bdi thau kfnh each thiu kfnh 12 em. Tfnh d.
b) Giii 5 va thau kfnh cd dinh. D6 mgt chit long trong sudt vao mat lom. Bay gio anh S eua S la anh ao va each tha'u kfnh 20 em. Tfnh tieu e u / , eiia thau kfnh chat long phang - I6i.
Gidi a) Tinh d
S CO anh ao tao bdi thau kfnh phan ki : lij = - 1 2 em.
I l l 1 1 1
D o d o ;
f\ d\ 20 12 30 Suy ra : d= 30 cm.
b) Tieu cif / ,
He gom thau kfnh chai long va thau kfnh thuy tinh ghep dong true, sat nhau.
Thau kfnh tuong duong co tieu cir / .
Ta CO :
Ddi voi Vay : Suy ra
1
7
1 1 thau kfnh tuong
1
7
1 1
~7
1
~7^
30 cm 1 d' ~
1
J
duong : d 1 1 30 20 '
1 1
~ 60 2
-20 cm.
60 1 20 " 30
194 13-VATLI 11.(C)-B