Nhóm 2: Tại sao lá cây có màu xanh lục
B. CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH
I. Công dụng của dấu ngoặc kép
3. Phân tích 1. Hình ảnh người tù cách
* Hình ảnh người tù với việc lao động khổ sai ở Côn Lôn:
Công việc cực nhọc, kham khổ, bị vắt kiệt sức LĐ, bị quản thúc,...
-> Lớp nghĩa tả thực
* Hình tượng người anh hùng trong cảnh nguy nan.
Nghĩa biểu trưng
-> xây dựng hình tượng nghệ thuật có tình đa nghĩa.
quan niệm “làm trai
- khát vọng muốn khẳng định mình, muốn làm nên việc lớn, cống hiến cho đời.
Tư thế hiên ngang, sừng sững, vẻ đẹp cao lớn cùng trời đất.
Khẩu khí ngang tàng, ngạo nghễ, giọng điệu hào hùng
- Nét bút khoa trương, bút pháp
giữa”?
(Đặt trong hoàn cảnh “địa ngục trần gian” kinh hoàng ấy, cụm từ “đứng giữa” cho ta thấy tư thế, vẻ đẹp của người tù cách mạng như thế nào)
? Em nhận xét gì về khẩu khí, giọng điệu của nhưng câu thơ này?
?) Em hiểu “lừng lẫy” có nghĩa là gì?
? Nếu nối liền ý với câu trên, câu thứ hai có phù hợp với việc MT công việc đập đá đơn thuần không?
? Tác giả còn sử dụng biện pháp nghệ thuật gì qua những cụm từ “làm cho lở núi non”(các em đã học trong chương trình TV?)
? Câu thơ thứ hai cho thấy khát vọng gì của người chí sĩ CM?
? Câu thơ cho em thấy khí phách của người anh hùng?
? Đặt trong hoàn cảnh ở chốn địa ngục trần gian, người chí sĩ CM muốn thể hiện khát vọng gì của mình?
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:
- Học sinh suy nghĩ tìm ra câu trả lời Bước 3: Báo cáo, thảo luận:
-HS trình bày miệng, HS khác nhận xét đánh giá.
1. Người tù đập đá cũng là tác giả PCT.
2. Công việc đập đá của người tù ở Côn Lôn
3. Trong thực tế:
+ Nắng gió làm con người khô quắt Làm việc từ sáng đến tối
+ Ăn uống khám khổ, bị lính đánh đập, hành hạ dã man: địa ngục trần gian -> Người tù phải dùng sức người để phá núi. Phải đập những khối đá khổng lồ để xây nhà, xây đường, xây cầu tàu. Tại CĐ vân còn 200m cầu tàu bằng đá được đánh đổi bằng tính mạng của hàng ngàn người tù CM. Đó là công việc khổ sai cực nhọc. Đây là hình thức LĐ nhằm hủy hoại tinh thần, thể xác người tù CM của TD Pháp.
5. Lớp nghĩa tả thực.
6. Trong câu thơ đầu tiên, Phan Châu
lãng mạn.
-> Khát vọng muốn làm việc lớn, với sức mạnh chuyển dời.
=> Khí phách hiên ngang, lẫm liệt
- Câu 3,4:
+ Sử dụng ĐT mạnh, số từ tăng tiến
+ NT đối
-> hành động mạnh mẽ, quyết liệt, sức mạnh dẻo dai
=> muốn biến ý chí dời đổi thành hành động cụ thể.
Trinh nói: Làm trai đứng giữa đất Côn Lôn.
Cô và các em cùng tìm hiểu hình tượng của người anh hùng trong ảnh nguy cảnh nguy nan ấy.
7. -Quan niệm làm trai
GV đưa máy chiếu về những câu thơ thể hiện quan niệm làm trai.
Làm trai cho đáng nên trai Xuống Đông Đông tĩnh, lên Đoài Đoàiyên.
(ca dao) - Nguyễn Công Trứ:
+ “Làm trai đứng ở trong trời đất Phải có danh gì với núi sông”..
+ Chí làm trai Nam, Bắc, Đông, Tây, Cho phỉ sức vẩy vùng trong bốn bể.
- Phan Bội Châu:
“Làm trai phải lạ ở trên đời Há để càn khôn tự chuyển dời..”
8. Nhắc đến làm trai là tỏ lòng kiêu hãnh về chí lớn, có khát vọng hành động cống hiến, tự khẳng định mình, ý thức được vai trò, trọng trách của đấng nam nhi với cuộc đời.
+ tung hoành ngang dọc
+ có ý chí hoài bão làm nên việc lớn, giúp ích cho đời, cho nước.
=> Phan Châu Trinh đã nối tiếp, kế thừa quan niệm truyền thống ấy.
9. Tư thế hiên ngang, sừng sững, đội trời đạp đất, vẻ đẹp cao lớn sánh ngang tầm trời rộng non cao.
Đó không phải là thế đứng của người tù nữa mà là tư thế hiên ngang, sừng sững giữa đất trời thách thức nguy hiểm, khó khăn.
GV: Côn Lôn, chỉ nghe nhắc đến là đã ghê sợ bởi đó là địa ngục trần gian, bởi đó là lao động khổ sai, là gông cùm, là xiềng xích, tra tấn man rợ. Vậy mà người tù vẫn sừng sững đứng giữa đất Côn Lôn. Hình ảnh người tù LĐ khổ sai bị mờ đi, thay vào đó là hình tượng người anh hùngtrong cảnh nguy nan với khí phách hiên ngang, lẫm liệt.
10. khẩu khí ngang tàng, ngạo nghễ giọng điệu hào hùng.
11. Lừng lẫy: được hiểu là ngạo nghễ, lẫm liệt
12. Phép nói quá
GV: Trong văn chương, người ta gọi đó là lối nói khoa trương.
Nhân vật trữ tình đã vượt lên trên hiện thực đau khổ để vươn lên ngang tầm vũ trụ. => Bút pháp lãng mạn
13. có tác động rất mạnh làm lay trời chuyển đất, sức mạnh chuyển dời; muốn đem tất cả tài năng, sức lực để làm việc lớn.
14. muốn phá tan những gông cùm, xiềng, xích, những đòn roi song sắt nhà tù, muốn lật đổ ách thống trị thực dân tàn bạo.
GV: Vượt lên trên hoàn cảnh kinh hoàng của nơi địa ngục trần gian ấy, bóng dáng người tù bị kìm kẹp mờ đi, mà sáng ngời hình tượng người anh hùng hào kiệt, muốn làm việc lớn với sức mạnh lay trời chuyển đất. Tác giả đã sử dụng bút pháp lãng mạn để thể hiện khí phách khí phách, khẩu khí của người anh hùng.
Bước 4: Kết luận, nhận định:
-Giáo viên nhận xét, đánh giá NV2
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ.
Câu 3,4:
Xách búa đánh tan năm bảy đống Ra tay đập bể mấy trăm hòn
? Ý nghĩa tả thực của hai câu thơ này?
? Nhận xét gì về cách sử dụng từ ngữ trong hai câu 3,4?
? Giá trị biểu đạt của những từ ngữ ấy?
? Trong đối có đối tương phản và đối tương hỗ. Nhà thơ sd kiểu đối nào? Ý nghĩa của nó?
? Với phương thức lao động thủ công, vì sao người tù có thể; làm điều phi thường âý?
? Hành động mạnh mẽ liên tiếp ấy có phải diễn tả nhiệt tình lao động của
người tù không hay muốn nói điều gì?
(gắn với hai câu thơ đầu)
? Như vậy, qua 4 câu thơ đầu, em hãy nêu những cảm nhận chung nhất, khái quát nhất về hình ảnh nhân vật trữ tình trong bài thơ (từ nghĩa thực đến ý nghĩa biểu tượng?)
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:
- Học sinh suy nghĩ tìm ra câu trả lời Bước 3: Báo cáo, thảo luận:
-HS trình bày miệng, HS khác nhận xét đánh giá.
1. MT cụ thể cv đập đá của người tù:
dùng búa, trực tiếp bằng tay, dùng (sức người để đập vỡ đá thành những hòn nhỏ)
2. - sử dụng hàng loạt những động từ mạnh: xách búa, ra tay, đánh tan, đập bể,...
- Sử dụng số từ tăng tiến, dồn dập: năm, bảy đống…mấy trăm hòn…..
3. - Đt mạnh chỉ hành động mạnh mẽ, liên tiếp, quả quyết,...
- Sử dụng số từ với mức độ tăng tiếngợi công việc đập đá, chỉ số lượng nhiều, rất nhiều.
GV:
Đây là hai câu thực của bài thơ thất ngôn bát cú Đường luật. Em hãy chỉ ra nghệ thuật đối giữa câu 3 và câu 4.
(đối thanh, đối ý, đối từ loại)
Xách búa/ đánh tan/ năm bảy đống Ra tay/ đập bể/ mấy trăm hòn
4. - sử dụng NT đối tương hỗ, tạo cho câu thơ có sự đăng đối nhịp nhàng, ý thơ bổ sung cho nhau, nâng cao hơn ý nghĩa của từng câu, cùng khắc họa hình ảnh người CM có hành động rất mạnh mẽ, sức mạnh dẻo dai.
5. Ý chí, nghị lực.
6. từ ý chí dời đổi đã biến thành hành động cụ thể.
Bước 4: Kết luận, nhận định:
-Giáo viên nhận xét, đánh giá
GV bình: Bốn câu thơ đầu của bài thơ đã khắc họa hình ảnh nhân vật trữ tình
thật ấn tượng. Hình ảnh người tù lao động khổ sai với công việc cực nhọc mờ dần đi; thay vào đó là bức tượng đài uy nghi về hình tượng người anh hùng trong cảnh nguy nan với khí phách hiên ngang, lẫm liệt, sừng sững giữa đất trời.
Với bút pháp lãng mạn, giọng điệu hào hùng thể hiện khẩu khí ngang tàng, ngạo nghễ của con người dám coi thường mọi thử thách gian nan.
Chuyển ý:
Việc lao động khổ sai ở Côn Lôn đã gợi lên ở người tù yêu nước những suy nghĩ sâu sắc. Đó là những suy nghĩ gì. Cô và các em cùng tìm hiểu 4 câu thơ cuối.
NV3
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ.
Cách thức biểu cảm của 4 câu cuối khác với những câu đầu như thế nào?
? Em có nhận xét gì về giọng điệu câu thơ 5 - 6?
? Em hiểu “tháng ngày”, “mưa nắng” có ý nghĩa gì?
? Em hãy chỉ ra nghệ thuật đối của hai câu 5, 6?
? Em có thể diễn xuôi hai câu thơ 5,6?
? Lời thơ sâu lắng như hướng vào nội tâm, thể hiện suy nghĩ gì của người chí sĩ CM?
? Em có nhận xét gì giọng điệu của 2 câu kết?
? Hình ảnh “kẻ vá trời” có ý nghĩa gì?
? Em có nhận xét gì về cách nói này?
Tác dụng của cách diễn đạt ấy?
? Em hiểu gì về ý nghĩa của từ lỡ bước trong câu thơ này?
? Theo em “việc con con” mà tác giả nói đến cụ thể là việc gì?
? Từ đó, phẩm chất tinh thần đáng quý nào của người CM được bộc lộ?
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:
- Học sinh suy nghĩ tìm ra câu trả lời - Bước 3: Báo cáo, thảo luận:
- HS trình bày miệng, HS khác nhận xét đánh giá.
1.Nếu 4 câu thơ đầu là biểu cảm gián
3.2. Bốn câu thơ cuối: Cảm xúc, suy nghĩ của tác giả từ công việc đập đá.* Câu 5,6
Giọng thơ trầm lắng, suy tư như lời tự bạch.
- NT đối:
Thử thách gian nan >< ý chí sắt đá, sức chịu đựng bền bỉ...
-> Niềm tin vào lý tưởng, ý chí sắt son chiến đấu, phẩm chất kiên cường, ý chí sắt đá của người CM:
* Câu 7,8:
“kẻ vá trời: Hình ảnh ẩn dụ, cách nói khoa trương
- hành động phi thường, tầm vóc khổng lồ của người anh hùng.
-> sự nghiệp cứu nước, cứu dân là vĩ đại, lớn lao
- gian khổ phải chịu chỉ là “việc con con’
=> Khí phách hiên ngang, tinh thần lạc quan, coi thường gian nan thử thách.
tiếp thông qua tự sự và miêu tả thì 4 câu thơ cuối tác giả đã trực tiếp bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ của mình.
2.Vẫn khẩu khí ngang tàng, câu thơ chuyển sang giọng tự bộc bạch, tạo sự sâu lắng về cảm xúc. -> Hướng nội tâm.
3.Nghĩa thực nói về thời gian, thời tiết;
nghĩa ẩn dụ: + tháng ngày: tg đi đày đằng đẵng
+ mưa nắng: những gian khổ (thời tiết, gông cùm, xiềng xích, đòn roi,...) 4.Đối: câu thơ đăng đối nhịp nhàng Đối lập giữa những thử thách với sức chịu đựng dẻo dai, bền bỉ và ý chí chiến đấu sắt son của người chiến sĩ cách mạng.
Dựa vào phần vừa tìm hiểu và chú thích SGK
5. Dù thời gian đi đày có dày đằng đẵng thì người CM vẫn sẵn sàng chấp nhận gian khổ, thêm dạn dày phong trần. Dù có bao khổ ải đọa đày tinh thần vẫn cứng cỏi, kiên trung, không sờn lòng đổi chí.
6.Suy nghĩ: đường cách mạng còn lâu dài, vô cùng khó khăn, gian khổ, phải có niềm tin vào lý tưởng, ý chí sắt son chiến đấu,
GV: Gông xiềng, tra tấn, lao dịch khổ sai chính là trường học để tôi luyện lòng trung thành với dân với nước. Người chiến sĩ CM vẫn bền gan vững chí, tấm lòng vẵn sắt son, vẫn một niềm tin sắt đá vào sự nghiệp CM.
- Tích hợp tư tưởng Hồ Chí Minh:
Cũng với tinh thần ung dung, ý chí sắt đá ấy, sau này, Bác Hồ kính yêu của chúng ta khi bị bắt giam ở nhà tù TGT đến 13 tháng, trải qua 13 nhà giam gông cùm, xiềng xích, Bác tự nhủ lòng mình:
Gạo đem vào giã bao đau đớn Gạo giã xong rồi trắng tựa bông Sống ở trên đời người cũng vậy Gian nan rèn luyện mới thành công.
(“Nghe tiếng giã gạo”) 7.giọng thơ cứng cỏi, hào hùng, sảng
khoái trở lại.
8.Tự cho mình là kẻ vá trời như bà Nữ Oa để chỉ việc làm của mình và công việc của các nhà CM là công việc lớn lao, phi thường. Nâng cao tầm vóc của người tù.
9.Gặp điều chẳng may. Thực tế là người chí sĩ CM bị đày ra CĐ.
10.Sự thật là PCT và các chiến sĩ CM đang trong hoàn cảnh khắc nghiệt bị đày ải trong chuồng bò, chuồng cọp, nhà đá cùng với những bản án chung thân, tử hình.
11.Khí phách hiên ngang, tinh thần lạc quan, coi thường gian nan thử thách.
GV: Những gian khổ mà người chí sĩ phải chịu đựng là việc con con, đối lập với sự nghiệp cứu dân, cứu nước vĩ đại mà họ theo đuổi. Đó là tinh thần bất khuất của cả một thế hẹ của các nhà nho yêu nước đầu thế kỉ XX. Họ muốn xoay chuyển vận mệnh đất nước khỏi đêm đen dưới gót giày thực dân.Sự nghiệp ấy đã được Bác Hồ và nhân dân ta kế tục thành công để thực hiện con đường giải phóng dân tộc.
Bước 4: Kết luận, nhận định:
+ GV nhận xét thái độ và kết quả làm việc của HS, chuẩn đáp án.
Hoạt động 3: Hướng dẫn tổng kết
a) Mục tiêu: HS tổng kết vè nội dung-ý nghĩa và nghệ thuật trong tác phẩm.
b) Nội dung: Vận dụng sgk, kiến thức GV cung cấp để thực hiện nhiệm vụ.
c) Sản phẩm: Nắm rõ kiến thức bài học d) Tổ chức thực hiện:
Hoạt động của giáo viên và học sinh Sản phẩm dự kiến Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:
? Em hãy tổng kết giá trị nội dung cơ bản của tác phẩm?
? Qua văn bản, nhà chí sĩ CM muốn gửi găm điều gì?
? Em cảm nhận được như thế nào về vẻ đẹp của người cách mạng qua bài thơ?
? Nghệ thuật nổi bật của bài thơ là gì?
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:
+ Học sinh suy nghĩ tìm ra câu trả lời
4. Tổng kết