1. Kiến thức:
- Sơ giản về văn tùy bút thời trung đại.
- Cuộc sống xa hoa của vua chúa, sự nhũng nhiễu của bọn quan lại thời Lê – Trịnh.
- Những đặc điểm nghệ thuật của một văn bản viết theo thể loại tùy bút thời trung đại ở chuyện cũ trong phủ chúa Trịnh.
2. Kĩ năng: Đọc – hiểu một văn bản tùy bút thời trung đại. Tự tìm hiểu một số địa danh chức sắc, nghi lễ thời Lê Trịnh.
3. Thái độ: Cảm thông với nỗi khổ của ngời dân và căm ghét bọn vua chúa, quan lại trong triều đình XHPK.
B. Chuẩn bị: - Giáo viên: đọc tác phẩm "Vũ trang tuỳ bút" và "Hoàng Lê nhất thống chí", giáo án. - Học sinh: Vở ghi, chuẩn bị bài.
C. Ph ơng pháp : Thuyết trình, nêu câu hỏi, đặt vấn đề...
D. Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học.
I. Kiểm tra bài cũ : 1. Kể tóm tắt " Chuyện ngời con gái Nam Xơng".
2. Hãy nêu chủ đề và phân tích ý nghĩa của kết truyện "Ngời con gái Nam X-
ơng".
II. Bài mới:
H
oạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt : 29
Híng dÉn t×m hiÓu chung.
? Em hãy giới thiệu một vài nét tiêu biểu về tác giả và tác phẩm "Vũ trung tuú bót".
? Em biết gì về "Chuyện cũ trong Phủ Chúa Trịnh".
(Học sinh phát biểu giáo viên giới thiệu thêm).
? Xác định thể loại của văn bản ?
? Em biÕt g× vÒ thÓ tuú bót?
Giáo viên nhắc lại khái niệm thể tuỳ bót.
? Văn bản có thể đợc chia thành mấy phÇn? Néi dung tõng phÇn.
Híng dÉn ph©n tÝch.
Học sinh đọc lại đoạn một.
Giáo viên sơ qua về nhân vật lịch sử Trịnh Sâm.
? ở văn bản này thói ăn chơi xa xỉ của chúa Trịnh dẫ đợc tác giả miêu tả nh thế nào ?
? Em có nhận xét gì về nghệ thuật miêu tả của tác giả ở đoạn này?
I. T×m hiÓu chung:
1. Tác giả:
- Phạm Đình Hổ (1768 - 1839) - quê ở tỉnh Hải Dơng, là một nho sĩ sống vào thời triều đại phong kiến khủng hoảng nên có t tởng ẩn c.
- "Vũ trung tuỳ bút" là một tác phẩm nổi tiếng của ông, là kí thác tâm sự bất đắc chí của một nho sĩ không gặp thời, tác phẩm đã ghi lại một cách sinh động, hấp dẫn hiện thực đen tối của lịch sử nớc ta thời đó.
- Vò trung tuú bót (ghi chÐp tuú bót viÕt trong ma đợc viết vào đầu thời Nguyễn, gồm 88 mẩu chuyện nhỏ.
2. Chuyện cũ trong Phủ Chúa Trịnh.
- Là 1/ 88 truyện ghi chép về cuộc sống và sinh hoạt ở phủ chúa thời Thịnh Vơng Trịnh Sâm (1742- 1782), một vị chua nổi tiếng thông minh, quyết đoán và kiêu căng xa xỉ, càng về cuối đời càng bỏ bê triều, đắm chìm trong xa hoa, hởng lạc cùng Đặng Thị Huệ.
* Đọc.
* Giải thích từ khó : - Hoạn quan: Thái giám
- Cung giám: Nơi ở làm việc của các hoạn quan.
* Thể loại văn bản: Tuỳ bút.
*. Bè côc: 2 phÇn.
- Từ đầu....triệu bất từng: Cuộc sống xa hoa hởng lạc của Thịnh Vơng Trịnh Sâm.
- Còn lại: Những hoạt động của bọn quan lại thái giám.
II. Ph©n tÝch:
1. Cuộc sống xa hoa hởng lạc Thịnh Vơng Trịnh Sâm và quan lại hầu cận.
- Cho xây dựng nhiều cung điện, đình đài liên miên, đi chơi liên miên-> hao tài tốn của, huy động nhiều sức dân.
- Những cuộc dạo chơi ở Tây Hồ diễn ra thờng xuyên, huy độn rất nhiều ngời hầu hạ, bày đặt những trò giải trí lố lăng và tèn kÐm.
- Việc tìm thu vật "phụng thủ"- thực chất là cớp đoạt của quý trong thiên hạ (Chim quý, thú lạ, cây cổ thụ, những hòn đá hình dáng kì lạ, chậu hoa cây cảnh) về tô điểm cho nơi ở của chúa. Tác giả miêu tả kĩ việc công phu đa một cây đa cổ thụ....phải một cơ binh hàng trăm ngời mới tin nổi.
-> Tác giả miêu tả các sự việc một cách cụ thể, chân thực, khách quan, không lời bình, có lời kể có miêu tả tỉ mỉ vài sự kiện
để khắc hoạ ấn tợng.
=> Làm nổi bật bức tranh phồn hoa mà giả dối, tởng chỉ ghi chép, không một lời bình mà sự việc nó cứ tự phơi bày những
? Việc miêu tả nh vậy có tác dụng gì?
Giáo viên bình.
Học sinh đọc đoạn "Mỗi khi ...biết đó là triệu bất từng."
? Tại sao kết thúc đoạn văn miêu tả này tác giả lại nói " Kẻ tri thức ...bất từơng.
? Em cảm nhận đợc gì về tình cảm của của tác giả ở đoạn văn này.
Giáo viên chuyển ý: Sách xa có câu
"Thợng bất chính hạ tắc loạn" - cấp trên không chân chính, nghiêm túc thì cấp d- ới tất sẽ loạn, chúa ở trên cao mải mê ăn chơi sa đoạ, tất yếu quan cấp dới ỷ thế làm càn. ở đoạn văn thứ 2 tác giả đã
cho ta thÊy râ ®iÒu g× ?
? Bọn hoạn quan đã nhũng nhiễu dân bằng những thủ đoạn nào?
? Hậu quả của những thủ đoạn này là g×?
Giáo viên bình.
? Đoạn văn cuối "Nhà ta ở....ví cỡ ấy "
có ý nghĩa gì?
? Em có nhận xét gì về nghệ thuật thể hiện của tác giả ở đoạn này.
Hớng dẫn tổng kết luyện tập.
nét rởm hợm, nực cời đáng chê trách.
- Cảnh đêm nơi vờn chúa là cảnh đợc miêu tả thực: chân cầm dị thú, cổ mộc quái thạch lại đợc bày vẽ nh "bến bể đầu non nhng âm thanh lại gợi cảm giác ghê rợn trớc một cái gì đang tan tác, đau thơng chứ không phải trớc cảnh đẹp bình yên, phồn thực, no ấm, đó là "triệu bất từng":
điềm gở -> cảm nghĩ tác giả đợc bộc lộ trực tiếp (kẻ trí thức giả nhân...)
- Tác giả nh cảm nhận đợc, dự báo trớc sự suy vong tất yếu của một triều đại chỉ biết chăm lo đến chuyện ăn chơi hởng lạc trên mồ hôi, nớc mắt và cả xơng máu của dân lành -> Điều đó đã xảy ra không lâu sau khi Thịnh Vơng mất.
2. Thủ đoạn nhũng nhiễu dân của bọn hoạn quan cung giám:
* Thủ đoạn:
- Ban ngày đi dò la xem nhà ai có chậu hoa cây cảnh, chim hót khiếu hay biên hai chữ "phụng thủ" vào những vật ấy.
- Đêm đến: Cho quan lính lấy rồi vu cho chủ nhà giấu vật cung phụng để doạ lấy tiÒn.
- Vật to quá : bắt phá tờng để đem ra...
-> Đây là hành động vừa ăn cớp vừa la làng -> thật vô lý, bất công.
* Hậu quả: Nhiều nhà giàu bị vu oan, phải bỏ tiền ra kêu oan hoặc phải tự tay huỷ bỏ của quý của mình.
- Chính mẹ tác giả cũng phải chặt bỏ một cây lê và hai cây lựu quý rất đẹp trong vờn nhà mình để tránh tai hoạ.
*Nghệ thuật: HS tự nêu.
III. Tổng kết - luyện tập.
1. Ghi nhí : SGK.
Củng cố - Kiểm tra đánh giá.
- Hình ảnh vua chúa, quan lại đợc thể hiện trong văn bản?
III. Hớng dẫn HS học bài ở nhà.
- Học bài cũ ở nhà.
- Soạn bài mới: Hoàng Lê nhất thống chí.
---
Ngày soạn: Ngày dạy:
31
TuÇn 5