Với một vị trí và địa thế đẹp, là Thủ đô, trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học và đầu mối giao thông quan trọng của cả nước cùng với đó là sự kế thừa một nền văn hiến lâu đời, có bề dày lịch sử, Hà Nội đang nắm giữ nhiều cơ hội phát triển bền vững cho ngành du lịch của mình.
Hà Nội từ xưa đến nay vẫn nổi tiếng với cảnh sắc thiên nhiên trời phú cùng với những tài nguyên du lịch văn hóa phong phú mang tính đậm tính lịch sử như: Hoàng Thành Thăng Long, Văn Miếu Quốc Tử Giám, những ngôi làng cổ với kiến trúc Phật giáo, kiến trúc Pháp nằm rải rác khắp thành phố. Cùng với đó là sự độc đáo trong nét sống của con người Hà Thành với những nét văn hóa như: văn hóa ẩm thực, văn hóa “xích lô”, văn hóa về nghệ thuật tạo cho du khách cảm giác thích thú, tò mò muốn khám phá. Hà Nội thu hút khách du lịch còn bởi lẽ những sản phẩm du lịch tạo đây mang tính đặc thù. Nếu như trước đây, sản phẩm du lịch được phát triển mang tính đa dạng với mọi loại hình, những năm trở lại đây, các giá trị văn hóa, lịch sử, sinh thái của Hà Nội được tập trung khai thác, đặc biệt trong khu vực nội đô. Có thể thấy, khu di sản Thăng Long gắn với quảng trường Ba Đình, Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, Bảo tàng Hồ Chí Minh, Văn Miếu – Quốc Tử Giám đang khẳng định là chuỗi sản phẩm quan trọng của Hà Nội. Ngành Du lịch đã thực hiện kết nối chuỗi địa điểm trên với các di tích Thăng Long Tứ Trấn, khu vực hồ Tây, đặc biệt là khu vực phố cổ, phố cũ, khu vực hồ Hoàn Kiếm và vùng phụ cận. Theo thống kê của Ban quản lý phố cổ Hà Nội, lượng khách du lịch nước ngoài đến với khu vực này tăng hơn 20 nghìn lượt người. Khách du lịch trong nước và quốc tế đến với các tuyến phố đi bộ tăng mạnh, cho nên mới đây, quận Hoàn Kiếm đã quyết định tăng thời gian hoạt động lên bốn buổi
tối/tuần. Đối với du lịch làng nghề, dịp kỷ niệm 60 năm Ngày giải phóng Thủ đô, thành phố đã tổ chức Liên hoan Du lịch làng nghề, tạo cơ hội quảng bá sản phẩm làng nghề, tạo "sân chơi" để khối doanh nghiệp lữ hành liên kết chặt chẽ hơn với các doanh nghiệp tại làng nghề. Thành phố đã lựa chọn những làng nghề trọng điểm như: mây tre đan Phú Vinh, mỹ nghệ Sơn Đồng, gốm sứ Bát Tràng-Kim Lan, dệt lụa Vạn Phúc, sơn khảm Ngọ Hạ để ưu tiên đầu tư.
Sự kết hợp giữa cổ kính và hiện đại cùng tạo cho Hà Nội một sức hút riêng. Với sự du nhập của văn hóa phương tây cũng như sự phát triển của giao thông, trung tâm thương mại, tạo điều kiện để khách thập phương có thể tận hưởng không gian du lịch tại đây. Trong những năm gần đây, Hà Nội luôn nhận được đánh giá tích cực từ các diễn đàn, các trang mạng du lịch danh tiếng trên thế giới. Trong đó, Tạp chí “Trip Advisor” đánh giá Hà Nội là điểm đến hấp dẫn thứ tư trên thế giới. Nhiều tạp chí khác cũng đưa Thủ đô của Việt Nam là một trong những thành phố “nên đến trong cuộc đời”.
Không chỉ dừng lại ở đó, Hà Nội còn có cơ hội thu hút khách du lịch bởi sự quan tâm nỗ lực không ngừng của ngành du lịch cũng như các ngành liên quan. Với sự chú trọng trong việc đào tạo tuyển chọn nguồn nhân lực chất lượng cũng như tăng giá trị cho các sản phẩm du lịch và đẩy mạnh hoạt động xúc tiến, Hà Nội không chỉ khẳng định là trung tâm du lịch lớn nhất cả nước mà còn là cầu nối giữa du lịch Việt Nam với quốc tế. Sự đóng góp của các ngành liên quan cũng giữ một vai trò quan trọng tạo nên cơ hội phát triển du lịch cho Hà Nội. Cụ thể như việc xây dựng cầu đường, củng cố huyết mạch giao thông tạo thị trường vừa nhận khách vừa giữ khách trực tiếp vừa là thị trường trung gian cung cấp nhu cầu cho các nhà nghỉ khách sạn, dịch vụ liên quan,…
2.3.2. Thách thức
Chủ yếu dựa vào các yếu tố tự nhiên
Không thể phủ nhận về tài nguyên du lịch Thủ đô nhưng thời gian qua hệ thống này chưa được quản lý, đầu tư và khai thác hợp lý. Cụ thể, ngành du lịch Hà Nội mới tập trung dựa vào các yếu tố tự nhiên, khai thác những cái sẵn có mà chưa đầu tư trở lại được nhiều.
Nói đến du lịch Hà Nội là nói đến Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Hoàng thành Thăng Long, chùa Một Cột, phố cổ Hà Nội, hồ Hoàn Kiếm và đền Ngọc Sơn, làng gốm Bát Tràng, lụa Vạn Phúc… Đó là những thứ đã hình thành hàng trăm, hàng nghìn năm qua, nay được giữ
gìn và khai thác. Việc đầu tư các sản phẩm này chỉ là nâng cấp, tu bổ, tôn tạo hạ tầng di tích, hạ tầng cơ sở với nguồn vốn còn khiêm tốn. Các công ty lữ hành mới xây dựng được tour tuyến thông qua việc kết nối các di tích này lại với nhau. Còn việc xây dựng các sản phẩm du lịch khác, ví như các điểm vui chơi, mua sắm, ẩm thực có quy mô lớn hầu như chưa có, hay việc khai thác các giá trị nhân văn để phục vụ khách còn nhiều hạn chế.
Khách du lịch khi đến Hà Nội vẫn phàn nàn thiếu các cơ sở, khu vui chơi giải trí. Mức chi tiêu của khách chưa cao, thời gian lưu trú ngắn. Nhìn chung, chất lượng sản phẩm du lịch Hà Nội còn chưa cao, phát triển còn manh mún, tự phát, chưa được quy hoạch, đầu tư tôn tạo đúng mức. Vì vậy, du lịch Hà Nội chưa khai thác được tiềm năng, thế mạnh của mình.
[CITATION Bao181 \l 1066 ]
Thiếu điểm du lịch, các công viên vui chơi giải trí quy mô lớn, hiện đại, thiếu kết cấu hạ tầng phát triển ngang tầm một Thủ Đô
Kết cấu hạ tầng của Thủ Đô cũng như của các vùng lân cận như: hệ thống giao thông thiếu đồng bộ, vào giờ cao điểm nhiều nút giao thông bị tắc nghẽn, cảng hàng không Nội Bài, đường sắt năng lực vận chuyển còn thấp, hệ thống cấp nước kém phát triển, hệ thống xử lý nước thải vừa thiếu, vừa kém dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường, hệ thống điện vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu về nguồn điện, lưới điện và chất lượng. Thời gian du khách di chuyển trên đường tới các điểm du lịch còn chiếm nhiều thời gian cho mỗi chuyến đi do sự hạn chế tốc độ xe ô tô ảnh hưởng không nhỏ tới thời gian tham quan , nghỉ ngơi.
[CITATION Nhị18 \l 1066 ]
Các sản phẩm du lịch còn thiếu sự đặc trưng
Hà Nội là nơi dồi dào về tài nguyên du lịch với thế mạnh là du lịch văn hóa lịch sử gắn với chiều dài nghìn năm văn hiến. Vì vậy, nhiều năm qua, Thủ đô mới quan tâm khai thác loại hình du lịch này là chính, còn các sản phẩm du lịch khác chưa phát huy tốt hiệu quả. Vấn đề đặt ra hiện nay cho các nhà quản lý du lịch Hà Nội, làm thế nào vừa đa dạng sản phẩm du lịch vừa tạo ra các sản phẩm du lịch đặc thù. Thời gian qua, rất nhiều cuộc họp bàn tìm giải pháp nâng cao sức hấp dẫn của sản phẩm du lịch Hà Nội nhưng vấn đề được mọi người quan tâm hơn cả là xây dựng sản phẩm du lịch đặc trưng. Việc xây dựng sản phẩm đa dạng, đặc trưng nhằm tăng sức hấp dẫn của du lịch Hà Nội buộc các nhà quản lý du lịch phải thực hiện đồng bộ các giải pháp khác nhau và thời gian có thể lâu dài.
[CITATION Bao181 \l 1066 ]
Sự hợp tác quốc tế của du lịch Hà Nội còn hạn chế.
Mặc dù trong thời gian gần đây ngành du lịch đã có nhiều cố gắng nhưng so với yêu cầu thực tiễn vẫn hạn chế. Sự phối hợp du lịch với các ngành khác chưa có cơ chế pháp lý gắn với lợi ích kinh tế vì một mục tiêu chung về chiến lược phát triển kinh tế xã hội, chưa có kế hoạch liên kết đầu tư để xây dựng những khu liên kết trọng điểm có chất lượng dịch vụ cao, có khả năng thu hút khách du lịch.
CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG Ở THỦ ĐÔ HÀ NỘI 3.1. Đầu tư cơ sở hạ tầng- vật chất kĩ thuật
3.1.1. Phát triển cơ sở hạ tầng.
Thứ nhất, phối hợp trong việc quy hoạch và phát triển các ngành liên quan, tạo điều kiện thuận lợi để phát triển du lịch. Đảm bảo mạng lưới đường không, đường bộ, đường biển, đường sông tiếp cận thuận lợi với mọi địa bàn có tiềm năng du lịch.
Thứ hai, nâng cấp, cải tạo các bến xe, bến tàu, sân bay đảm bao yêu cầu chất lượng phục vụ khách du lịch, đầu tư phát triển, nâng cấp hệ thống xe du lịch tham quan nội thành (xe điện, xe bus du lịch) .Tạo môi trường giao thông công cộng hiện đại, thuận lợi khi tham gia du lịch. Cải thiện không gian công cộng có cảnh quan, môi trường trong sạch, an toàn, tiện lợi.
Thứ ba, đảm bảo hệ thống viễn thông, bưu điện, các hoạt động thanh toán (hệ thống ngân hàng), đảm bảo an ninh cho du khách nước ngoài trong thời gian lưu lại Việt Nam và du khách ngoại tỉnh lưu lại Hà Nội, đẩy mạnh việc số hóa cơ sở dữ liệu du lịch; xây dựng bản đồ số du lịch Hà Nội (GIS); Xây dựng, vận hành, cập nhật, duy trì trang webs du lịch Hà Nội để tăng cường và liên kết giữa khách du lịch - các đơn vị cung cấp dịch vụ du lịch - cơ quan quản lý nhà nước về du lịch.
Thứ tư, đầu tư nâng cấp phát triển hệ thống hạ tầng xã hội về văn hóa, y tế, giáo dục như hệ thống các bảo tàng trong thành phố (Bảo tàng dân tộc học, Bảo tàng Lịch sử Việt Nam, Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam,..), nhà hát (nhà hát Kịch Việt Nam, nhà hát Tuổi trẻ, nhà hát Múa rồi Việt Nam), các bện viện, cơ sở khám chữa bệnh, dịch vụ cấp cứu, chăm sóc sức khỏe đủ điều kiện, tiện nghi để phục vụ khách du lịch.
3.1.2. Phát triển vật chất kỹ thuật
Cần tập trung phát triển hệ thống cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ du lịch đảm bảo chất lượng, hiện đại, tiện nghi đồng bộ đáp ứng nhu cầu khách du lịch bao gồm: Hệ thống khu, điểm du lịch, cơ sở lưu trú, nhà hàng, cơ sở dịch vụ thông tin, tư vấn du lịch, cơ sở dịch vụ giữ chỗ, đặt chỗ, đai lý, hướng dẫn; phương tiện và cơ sở dịch vụ phục vụ vận chuyển khách du lịch, cơ sở dịch vụ phục vụ tham quan , nghỉ dưỡng, vui chơi, giải trí, thể thao, hội nghị và các mục đích khác.
Lập kế hoạch chi tiết về nhu cầu phát triển hệ thống cơ sở lưu trú theo hạng sao và địa bàn làm cơ sở đầu tư, nâng cấp, cải tạo, phát triển hệ thống cơ sở lưu trú đạt mục tiêu về số lượng, đảm bảo từng bước hiện đại hóa hệ thống cơ sở vật chất kỹ thuật du lịch. Kiện quyết cố phần hóa một số khách sạn , cơ sở vật chất nhằm huy động them nguồn vốn đầu tư, nâng cấp cơ sở dịch vụ hoặc dùng các nguồn vốn bán cổ phần để xây dựng cơ sở vật chất. Thực hiện quy hoạch và xây dựng hệ thống khu, điểm du lịch trong thành phố . phát huy nguồn lực của doanh nghiệp xây dựng khách sạn và cơ sở lưu trú, khu du lịch, đồng thời rà soát, đánh giá và đề xuất giải pháp thúc đẩy tiến độ triển khai các dự án xây dựng cơ sở lưu trú, điểm du lịch, các dự án phát triển du lịch đã có quyết định chủ trương đầu tư, giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, chủ động giải quyết khó khăn vướng mắc của nhà đầu tư… Bên cạnh đó, sẽ tiếp tục tổ chức điều tra, khảo sát cơ sở lưu trú du lịch trên địa bàn thành phố. Hàng năm, các cơ quan quản lí trên địa bàn cần thông báo một danh sách cụ thể các khách sạn, cơ sở lưu trú cần được cải tạo, nâng cấp, đổi mới trang thiết bị toàn bộ hoặc từng phần .