BÀI 4. ĐỊNH LUẬT PHẢN XẠ ÁNH SÁNG
II. Định luật phản xạ ánh sáng
HOẠT ĐỘNG 2: Hình thành kiến thức
Mục tiêu: ứng dụng định luật phản xạ ánh sáng để thay đổi hướng đi của tia sáng theo ý muốn.
Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dùng trực quan
Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực kiến thức vật lý , năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi.
- GV: Yêu cầu HS cầm gương soi .
- GV? Nhận thấy hiện tượng gì trong gương ? - GV : Yêu cầu HS trả lời C1.
- GV bổ sung : Người xưa soi mình xuống nước để nhìn thấy hình ảnh của mình .
- GV : Đặt vấn đề : ánh sáng đến gương rồi đi tiếp như thế nào ?
- HS : Gương phẳng tạo ra ảnh của vật trước gương . - HS Trả lời C1
C1: Mặt nước, tấm tôn, mặt đá hoa, mặt tấm kính …
I. Gương phẳng.
* Quan sát
Hình ảnh một vật quan sát được trong gương gọi là ảnh của vật tạo bởi gương.
- GV: Giới thiệu thiết bị và hướng dẫn HS làm thí nghiệm hình 4.2 SGK . - GV? Khi chiếu một tia sáng lên mặt một gương phẳng thì sau khi gặp mặt gương , ánh sáng sẽ bị hắt lại theo nhiều hướng khác nhau hay theo một hướng xác định ?
- GV thông báo : Hiện tượng tia sáng sau khi tới mặt gương phẳng bị hắt lại theo một hướng xác định gọi là sự phản xạ ánh sáng , tia sáng bị hắt lại gọi là tia phản xạ .
- GV? Hãy chỉ ra tia tới và tia phản xạ ?
- GV : Yêu cầu HS tiến hành thí nghiệm để trả lời
- HS : Làm thí nghiệm theo nhóm .
- HS : ánh sáng bị hắt lại theo một hướng xác định .
HS : Tia tới SI và tia phản xạ IR .
II. Định luật phản xạ ánh sáng.
* Thí nghiệm:
1. Tia phản xạ nằm trong mặt phẳng nào?
C2 .
( GV chỉ ra mặt phẳng chứa tia tới SI và pháp tuyến IN)
- GV? Tia phản xạ có nằm trong mặt phẳng đó không
?
- GV : Để xác định vị trí của tia tới , ta dùng góc tới SIN = i . Gọi là góc tới .
+ Để xác định tia phản xạ , ta dùng góc NIR = i’ . Gọi là góc phản xạ .
- GV? Dự đoán xem góc phản xạ quan hệ với góc tới như thế nào ?
- GV: Liệu điều đó có đúng cho mọi vị trí của tia tới không ?
- GV : Yêu cầu các nhóm -
- GV : Tổ chức cho HS thảo luận về các câu kết luận .
HS : Làm thí nghiệm theo nhóm và trả lời C2 .
C2: Tia phản xạ IR nằm trong mặt phẳng chứa tia tới và pháp tuyến tại điểm tới.
- HS : Quan sát và dự đoán:
Góc tới i = Góc phản xạ i’
- HS tiến hành thí nghiệm nhiều lần với các góc tới khác nhau , đo các góc phản xạ tương ứng và ghi ssố liệu vào bảng SGK . Căn cứ vào kết quả đo được rút ra kết luận về mối liên hệ giữa góc phản xạ và góc tới .
- HS : Rút ra kết luận .
* Kết luận:
Tia phản xạ nằm trong cùng mặt phẳng với tia tới và dường pháp tuyến tại điểm tới.
2. Phương của tia phản xạ quan
hệ như thế nào với phương của tia tới.
* Kết luận:
Góc phản xạ luôn bằng góc tới. (i = i’)
GV : Thông báo cho HS biết người ta đã làm thí nghiệm với các môi trường trong suốt và đồng tính khác cũng đưa đến kết luận như trong không khí . Do vậy kết luận trên có tính khái quát có thể coi là một định luật . GV : Yêu cầu HS đọc định luật ( Phần ghi nhớ SGK )
- Một HS đọc nội dùng 2 kết luận hoặc mục ghi nhớ
3. Định luật phản xạ ánh sáng.(SGK)
GV : Thông báo qui ước HS kỹ năng vẽ ( 5 phút ) 4. Biểu diễn gương phẳng
về cách vẽ gương và các tia sáng trên giấy . Luyện cho
qua việc vẽ tia phản xạ theo yêu cầu C3 .
và các tia sáng trên hình vẽ .
S N R
HOẠT ĐỘNG 3: Hoạt động luyện tập (10') Mục tiêu: Luyện tập củng cố nội dùng bài học
Phương pháp dạy học: Đặt câu hỏi
Định hướng phát triển năng lực: năng lực kiến thức vật lý , năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi.
Bài 1: Tia sáng tới gương phẳng hợp với tia phản xạ một góc 1200. Hỏi góc tới có giá trị là bao nhiêu?
A. 900 B. 750 C. 600 D. 300 Hiển thị đáp án C
Bài 2: Khi chiếu một tia sáng tới gương phẳng thì góc tạo bởi tia phản xạ và tia tới có tính chất:
A. bằng hai lần góc tới B. bằng góc tới C. bằng nửa góc tới D. Tất cả đều sai
⇒ Đáp án A đúng
Bài 3: Khi tia tới vuông góc với mặt gương phẳng thì góc phản xạ có giá trị bằng:
A. 900 B. 1800 C. 00 D. 450 Hiển thị đáp án
- Khi tia tới vuông góc với mặt gương thì tia tới trùng với pháp tuyến của gương nghĩa là góc tới bằng 00.
- Theo định luật phản xạ ánh sáng: Góc phản xạ bằng góc tới.
Vì vậy góc phản xạ cũng bằng 00 ⇒ Đáp án C đúng.
Bài 4: Chọn câu đúng?
A. Tia phản xạ nằm trong mặt phẳng chứa tia tới và đường pháp tuyến với gương tại điểm tới.
B. Tia phản xạ, tia tới và đường pháp tuyến với gương tại điểm tới cùng nằm trong một mặt phẳng.
C. Mặt phẳng chứa tia tới và đường pháp tuyến với gương tại điểm tới cũng chứa tia phản xạ.
D. Cả A, B, C.
Hiển thị đáp án
Theo định luật phản xạ ánh sáng: Tia phản xạ nằm trong mặt phẳng chứa tia tới và đường pháp tuyến với gương tại điểm tới nghĩa là tia phản xạ, tia tới và đường pháp tuyến cùng nằm trong một mặt phẳng ⇒ Đáp án A, B, C đều đúng ⇒ Chọn đáp án D.
Bài 5: Vật nào sau đây không thể xem là gương phẳng?
A. Màn hình tivi B. Mặt hồ nước trong
C. Mặt tờ giấy trắng D. Miếng thủy tinh không tráng bạc nitrat Hiển thị đáp án
I
Gương phẳng là một phần của mặt phẳng, nhẵn bóng, có thể soi hình của các vật.
Vì vậy màn hình tivi, mặt hồ nước trong, miếng thủy tinh không tráng bạc có thể xem là gương phẳng vì đều có đặc điểm là mặt phẳng, nhẵn bóng có thể soi hình.
Còn mặt tờ giấy trắng phẳng nhưng không thể soi hình ⇒ Đáp án C đúng.
Bài 6: Trong các hình vẽ sau, tia phản xạ IR ở hình vẽ nào đúng?
Hiển thị đáp án
- Tia phản xạ nằm trong mặt phẳng chứa tia tới và đường pháp tuyến của gương tại điểm tới nên đáp án C và D sai.
- Góc phản xạ bằng góc tới nên đáp án A sai, đáp án B đúng.
HOẠT ĐỘNG 4: Hoạt động vận dụng (8’) Mục tiêu: Vận dụng làm bài tập
Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dùng trực quan
Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực kiến thức vật lý , năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi.
GV: Yêu cầu HS làm C4 .
HS : Làm việc cá nhân hoàn thành C4 . Yêu cầu HS nêu cách vẽ .
C4:
i i'
R S
b. Cách vẽ : - Vẽ tia tới SI
- Vẽ tia phản xạ IK có hướng thẳng đứng từ dưới lên trên
- Vẽ đường phân giác góc SIR.
Đường phân giác IN chính là pháp tuyến của gương .
- Vẽ mặt gương vuông góc với pháp tuyến IN tại điểm tới I .
HOẠT ĐỘNG 5: Hoạt động tìm tòi và mở rộng (2’)
Mục tiêu: Tìm tòi và mở rộng kiến thức, khái quát lại toàn bộ nội dùng kiến thức đã học
Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dùng trực quan
I
Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực kiến thức vật lý , năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi.
Sưu tầm một số vật có bề mặt phẳng, nhẵn bóng có thể dùng để soi ảnh của mình như một gương phẳng.
Vẽ sơ đồ tư duy bài học
4.Câu hỏi, bài tập củng cố và dặn dò - Học bài cũ + xem bài mới
- Mỗi HS chuẩn bị bỏo cỏo thực hành - Làm bài tập 5.1 -> 5.3 vào vở
- Hướng dẫn HS làm bài tập 5.4.
Tuần : 5 Tiết : 5