Tiêu chí là các tiêu chuẩn dùng để kiểm định hay để đánh giá một đối tượng, mà bao gồm các yêu cầu về chất lượng, mức độ, hiệu quả, khả năng, tuân thủ các quy tắc và quy định, kết quả cuối cùng và tính bền vững của các kết quả đó. Hay tiêu chí là tính chất, dấu hiệu để dựa vào mà phân biệt một vật, một khái niệm để phê phán, đánh giá.
Các tiêu chí của một tờ báo được đánh giá trên các tác phẩm báo chí. Vậy tác phẩm báo chí là thuật ngữ dùng để chỉ một sản phẩm tư duy của nhà báo, lấy hiện thực khách quan làm đối tượng nghiên cứu và phản ánh, có hình thức tương ứng với nội dung thông tin. Tác phẩm báo chí là bộ phận cấu thành một sản phẩm báo chí, nó có giá trị tạo lập dư luận xã hội, làm thay đổi nhận thức và hành vi của người tiếp nhận thông tin.
Để đạt được hiệu quả thông tin, một tác phẩm báo chí phải đạt các tiêu chí như: mới, thời sự, cập nhật; chân thực, khách quan; có ý nghĩa xã hội, mang lại giá trị giáo dục và nhân văn... Ngoài ra, tác phẩm báo chí còn phải đảm nhiệm các chức năng xã hội khác như: định hướng dư luận xã hội; giám sát, quản lý và phản biện xã hội; giáo dục và giải trí.
Trong tiến trình phát triển của lịch sử văn hoá nhân loại, báo chí ra đời do nhu cầu thông tin giao tiếp, giải trí và nhận thức của con người. Lần đầu tiên thông tin được con người chú ý nghiên cứu về mặt ý nghĩa xã hội của nó và được đề cập đến trong lý thuyết báo chí vào những năm 20-30 của thế kỷ XX. Theo cách hiểu kinh điển thì “thông tin chính là những cái mới khác với những điều đã biết”. Khái niệm thông tin có thể gói gọn trong cụm từ “đưa tin nhanh nhất, chính xác nhất và hấp dẫn nhất”.
Thông tin về vấn đề tổ chức XDĐ phải kịp thời, chính xác, thể hiện rõ chính kiến của các tờ báo và có nghệ thuật thể hiện hấp dẫn hợp với đặc trưng riêng của từng cơ quan truyền thông đại chúng... Mặt khác chất lượng thông tin phụ thuộc vào trách nhiệm xã hội cao của người cầm bút cũng như cơ quan báo chi, dám xông vào những sự kiện nóng bỏng, nắm bắt và phản ánh kịp thời hơi thở của cuộc sống, kiên trì đeo bám tới cùng để tìm ra chân lý, phản ánh đúng bản chất sự kiện.
Mỗi tờ báo đều phải trả lời câu hởi viết về vấn đề nào trong lĩnh vực tổ chức XDĐ cho bạn đọc. Thông thường đối tượng công chúng của báo chí đa dạng, phong phú, với các trình độ chuyên môn khác nhau, do vậy các tờ báo cũng cần phải có các tác phẩm báo chí với nội dung thông tin, các chuyên mục về tổ chức XDĐ phù hợp với đối tượng bạn đọc. Các tờ báo, tạp chí in cần hiểu biết độc giả có trình độ, khả năng hành nghề và nhu cầu thực tiễn để giúp họ có thêm tri thức và hiểu biết về vấn đề tổ chức XDĐ. Mỗi tờ báo, tạp chí in là một cơ quan ngôn luận để thông tin thực tiễn góp phần nhận thức và tuyên truyền về tổ chức XDĐ.
Đối tượng độc giả các các tờ báo, tạp chí in cũng rất khác nhau và cũng không có ranh giới biệt lập và họ cũng có các nhu cầu nghiên cứu rất đa dạng nên việc xác định đối tượng chỉ là tương đối. Mỗi tờ báo có một đối tượng công chúng riêng. Do đó, các bài viết phải đáp ứng nhu cầu công chúng. Nội dung bài viết về tổ chức XDĐ phải bảo đảm thiết thực, mang tính thời sự, có sức thuyết phục.
Xét theo quy mô, phạm vi vấn đề, các tờ báo, tạp chí in là cơ quan ngôn luận của các cơ quan, bộ, ban, ngành khác nhau và có tôn chỉ mục đích khác nhau. Song, khi tuyên truyền về tổ chức XDĐ thường tập trung tuyên truyền các vấn đề như sự lãnh đạo và nâng cao vai trò lãnh đạo của Đảng đối với xã hội; tuyên truyền những nguyên lý về tư tưởng, tổ chức, những nguyên tắc, tiêu chuẩn trong sinh hoạt đảng và cơ chế để thực hiện các nguyên tắc, tiêu chuẩn đó; tuyên truyền các vấn đề về xây dựng nội bộ đảng, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của đảng, nâng cao chất lượng tổ chức cơ sở đảng; nâng cao chất lượng đảng viên hiện nay, những khó khăn, thuận lợi khi kết nạp đảng viên; tuyên truyền về tuyển dụng, đào tạo, bồi dưỡng, quy hoạch cán bộ như thế nào, cán bộ đi luân chuyển những thuận lợi khó khăn và việc bố trí, sử dụng cán bộ như thế nào...
Trong điều kiện Đảng lãnh đạo, chính quyền thực hiện phát triển kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa, các tờ báo in, tạp chí in tuyên truyền về những nguyên tắc, phương pháp lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước và các tổ chức trong hệ thống chính trị, đối với các lĩnh vực của đời sống xã hội như kinh tế, xã hội, tư tưởng, văn hoá, giáo dục, khoa học - kỹ thuật, an ninh quốc phòng, đối ngoại... Có nghĩa là, các tờ báo in, tạp chí in tuyên truyền để mọi người, cán bộ, đảng viên nhận thức đúng đắn và sâu sắc về những quy luật, nguyên tắc, điều lệ, cơ chế xây dựng và
hoạt động của Đảng và các tổ chức đảng, trên cơ sở đó thực hiện
tốt đường lối, chủ
trương của Đảng để lĩnh vực tổ chức XDĐ đi vào đời sống xã hội...
Xét về cấp độ vấn đề, các tờ báo tuyên truyền về vấn đề tổ chức XDD là tuyên truyền về Chủ nghĩa Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh về tổ chức, cán bộ, đảng viên; tuyên truyền các quan điểm, nghị quyết của Đảng về tổ chức bộ máy, hệ thống chính trị, đội ngũ cán bộ, đảng viên; tuyên truyền về thực tiễn, kinh nghiệm xây dựng tổ chức đảng của các cơ quan, đơn vị, địa phương và những vấn đề nảy sinh từ trong đời sống và sinh hoạt của Đảng; về thái độ của quần chúng với việc đưa các quan điểm, chủ trương của Đảng vào cuộc sống; về việc phát huy vai trò tiền phong, gương mẫu của đảng viên... Nội dung thông tin về vấn đề tổ chức XDĐ đòi hỏi các tờ báo cần phải cập nhật, thông tin đúng, đầy đủ các chủ trương, nghị quyết của Đảng chung và từng vấn đề trong lĩnh vực tổ chức XDĐ nói riêng. Đồng thời các tờ báo in phải bám sát thực tiễn XDĐ, phát hiện những vấn đề nảy sinh từ thực tiễn tổ chức XDĐ đặt ra trong thực hiện các chủ trương, nghị quyết đó. Nghĩa là các tờ báo phải tạo ra các chiều thông tin từ trên xuống, từ dưới lên với các nội dung khách quan, trung thực.
Từ những phân tích trên có thể khái quát, tiêu chí đánh giá chất lượng của tác phẩm báo chí viết về vấn đề tổ chức XDĐ gồm: Các tin, bài của tờ báo phải bám sát nhiệm vụ chính trị XDĐ hằng ngày, hằng tuần, tháng, quý, năm, nhiệm kỳ. Các thông tin phản ánh gắn với chức năng và nhiệm vụ, tôn chỉ mục đích của tờ báo. Tổ chức thông tin sâu rộng, đầy đủ, rõ ràng về các mặt TCXDĐng. số lượng chuyên mục, bài viết về tổ chức XDĐ phải phong phú. Hình thức chuyển tải đa dạng về thể loại và ngôn ngữ biểu đạt hấp dẫn, sinh động. Các bài viết về tổ chức XDĐ tạo ra dư luận xã hội sau đăng tải.
2.5.2. về hình thức
Các tờ báo cần có sức lôi cuốn, làm cho đối tượng độc giả ham thích, tim mua, tìm đọc. Ý tưởng nội dung có đúng, có tốt, có nhiều mấy nhưng không hấp dẫn người đọc, không được người đọc quan tâm thì nội dung đó không đi vào lòng độc giả.
Yêu cầu chung đối với các tờ báo khi viết về vấn đề tổ chức XDĐ là hình thức phải bảo đảm sự nghiêm túc, chính xác trong ngôn từ và hình ảnh. Cách thức
trình bày một tác phẩm báo chí phải hấp dẫn, cuốn hút thể hiện từ tít bài đến hình ảnh... “Làm sao để thu hút công chúng... đó là câu hỏi hóc búa đối với báo in trong thời đại hiện nay. Ngoài việc xây nội dung, các báo phải tính tới việc cải tiến hình thức để phục vụ đối tượng người đọc trẻ, năng động, có ít thời gian đọc báo và có cách đọc báo đặc thù” [65, tr.45]. Từ câu hỏi này, nhiều tờ báo hiện nay đang tìm cho mình những sự thay đổi phù hợp để tăng sự hấp dẫn với bạn đọc “Muốn vậy tờ báo phải nhiều trang, chia thành nhiều phần, mỗi phần dành cho một loại đối tượng công chúng”.
Cách thức thể hiện tác phẩm báo chí viết về lĩnh vực tổ chức XDĐ phải đa dạng, phong phú, bao gồm ba nhóm thông tin, chính luận, phản ánh. Thể loại được báo chí hiện nay sử dụng khi viết về tố chức XDĐ phần lớn là các bài phản ánh và đưa tin thông tấn. Bởi vậy, bất cứ bài báo nào đăng lên cũng phải thể hiện những đặc trưng chung của tác phẩm báo chí. “Đặc trưng này được thể hiện ở ba điểm:
thông tin về hiện thực phải bảo đảm các yêu cầu về tính xác thực, tính thời sự và tính định hướng trực tiếp” [36, tr.276].
Do tính chất thông tin về tổ chức XDĐ rất nhạy cảm nên đòi hởi các tờ báo thông tin phải khách quan, chính xác. Một nhà báo Mỹ có nhiều trải nghiệm và nổi tiếng bởi sự khách quan của mình đã từng nói: “Trách nhiệm lớn nhất của chúng ta là trách nhiệm trước độc giả. Chúng ta cần phải quan tâm làm sao để họ có thể nhận được thông tin khách quan” [61, tr.32].
Các tờ báo thường có số lượng bạn đọc đông đảo, thông tin cập nhật kịp thời nên đòi hỏi ngôn ngữ chính xác, biểu cảm. Có nghĩa là việc biết cách lựa chọn những từ, tập hợp từ, chọn cách diễn đạt gần gũi, dễ hiểu để diễn tả các ý tưởng của mình một cách chính xác và rõ nét. Nhà văn Mark Twen có một lần nhận xét: “Sự khác nhau giữa một từ chính xác và một từ gần chính xác cũng giống như là sự khác nhau giữa tia chớp và con đom đóm” [64, tr. 192]. Như vậy, vấn đề không chỉ ở trong tính chất biểu cảm của từ mà còn ở chỗ khó hoặc dễ hiểu đến đâu. Tức là đa số độc giả có thể đánh giá cái tính chất biểu cảm của ngôn từ trong từng tác phẩm báo chí đến đâu. Và người viết, biên tập phải lựa chọn cho mình từ chính xác, phù hợp trong từng bài viết.
Như vậy, một tác phẩm báo chí được đánh giá cao, hiệu quả xã hội tốt, thường phải đáp ứng các tiêu chí chung về nội dung và hỉnh thức thể hiện. Tiêu chí để xác định một tác phẩm báo chí chất lượng cao, đó là: Đề tài có nhiều sáng tạo, phát hiện những vấn đề mới nảy sinh trong cuộc sống, được xã hội quan tâm. Thứ hai, nội dung phù hợp với quan điểm, đường lối, chù trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Thứ ba, phương pháp, hình thức thể hiện sáng tạo, hấp dẫn người đọc, người nghe, người xem. Như vậy, tác phẩm báo chí chất lượng cao không chỉ đòi hỏi ở nội dung đề tài đúng và trúng, mà còn yêu cầu phải có hình thức thể hiện hay, hấp dẫn.
Trên cơ sở tiêu chỉ về nội dung và tiêu chỉ về hình thức, tác giả khái quát lại các tiêu chí như sau:
Thứ nhất, cung cấp được thông tin hữu ích về tư tưởng, chính trị, tổ chức bộ máy, cán bộ, đảng viên... Ngày nay, nhu cầu thông tin của quần chúng đòi hỏi cao, đa dạng và phong phú hơn. Thông tin của một tác phẩm báo chí có chất lượng phải mới, chứa đựng một lượng thông tin có giá trị, được xã hội thừa nhận.
Do đó, lượng thông tin chính xác nhất, trung thực nhất, tin cậy nhất, hấp dẫn nhất, kịp thời nhất, có hiệu quả, hiệu ứng xã hội cao nhất.
Mỗi tác phẩm viết về tổ chức XDĐ phải có sức lan toả theo cả chiều sâu và chiều rộng. Chiều sâu bao giờ cũng là điều cần thiết trước hết, có thể được coi là nguyên nhân và động lực tạo ra chiều rộng. Chiều sâu của tác phẩm báo chí chính là mục đích thông tin được thẩm thấu thông qua từng đối tượng tiếp nhận, trong đó cái hay giữ vai trò hạt nhân tạo nên sự bùng nổ và lan truyền thông tin, hay nói cách khác là sự lan tỏa thông tin. Một tác phẩm báo chí càng hay bao nhiêu thì sức lan toả càng lớn, nó có thể vượt qua mọi chướng ngại để đến với công chúng như không khí trong lành và cơm ăn, nước uống hằng ngày. Tác phẩm báo chí hay phải phát hiện được các giá trị thông tin mới phù hợp nhu cầu của số đông độc giả. Các giá trị thông tin mới giúp cho công chúng nắm bắt kịp thời bản chất sự kiện để có những phản ứng một cách tích cực.
Thứ hai, phản ánh hiện thực về lĩnh vực tổ chức xây dựng đảng trung thực, khách quan nhất. Thông qua thông tin từ thực tiễn về tình hình tổ chức, cán bộ, đảng viên... báo chí thể hiện được chức năng giám sát và phản biện xã hội,
không một chiều tô hồng. Chức năng này thể hiện quyền lực của
báo chí trong đời
sống xã hội. Giám sát xã hội của báo chí thực chất là giám sát bằng dư
luận xã hội.
Thông tin về XDĐ tác động trực tiếp đến đời sống xã hội, nó ảnh hưởng
trực tiếp
tới tâm tư, nguyện vọng, tình cảm của cán bộ, đảng viên và nhân dân.
Qua đó, nó có
the làm thay đổi nhận thức, quan niệm, thái độ và hành vi của một số
người. Nó tạo
ra dư luận và áp lực xã hội đối với một hiện tượng, sự kiện cụ thể. Vì vậy,
thông tin
báo chí phải trung thực, khách quan và có tính định hướng, xây dựng
cao. Bởi vậy,
thông tin không được bóp méo, cắt xén, xưyên tạc vì sẽ đưa đến những
hậu quả xã
hội khôn lường, sẽ làm tổn hại đến uy tín cá nhân, cơ quan, đoàn thế...
Bên cạnh
đó, thông tin về XDĐ thường mang tính chính trị cao nên trong mỗi tác
phẩm cần
xác định liều lượng và cách tiếp cận cụ thế để tránh trình trạng thông tin
dù là đúng
nhưng sẽ gây sốc, tạo tâm lý hoang mang, hoảng sợ, mất lòng tin vào
Đảng, Nhà
nước. Thông tin báo chí xét cho cùng là hướng tới giúp cho xã hội, con
người ngày
càng cao đẹp hơn. Vì vậy, những thông tin dẫn đến những hậu quả trái
với mục tiêu
này đều là phản tuyên truyền, và cần tránh.
Thứ ba, tác phẩm báo chí có vai trò định hướng tư tưởng cho xã hội.
Định hướng xã hội - là tác động, giáo dục, giúp đỡ cho công chúng hiểu và đánh giá
đúng các sự kiện, hiện tượng của đời sống xã hội để từ đó họ xác định được mục tiêu, khuynh hướng và đặc điểm hành vi của mình. Định hướng, giáo dục chính trị, tư tưởng thực chất là tuyên truyền và giúp người dân hiểu rõ đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà; vai trò của Đảng và các tố chức đảng trong lãnh đạo, chỉ đạo các lĩnh vực của đời sống xã hội. Các tác phẩm báo chí thông qua chức năng của minh nâng cao nhận thức chính trị, tính tự giác của quần chúng nhân dân; đồng thời, tạo lập dư luận xã hội theo đúng định hướng tuyên truyền của Đảng.
Với tư cách là công cụ tuyên truyền của Đảng, một tác phẩm báo chí hay trước hết phải thể hiện được chức năng tuyên truyền tập thể, cổ động tập thể, tổ chức tập thể. Nội dung chính trị được thẩm thấu vào từng tác phẩm báo chí thông qua thế giới quan, nhân sinh quan, khả năng chọn lựa, thể hiện tác phẩm của nhà báo. Mỗi sự kiện, mỗi vấn đề được thể hiện trong tác phẩm đều phải tuân theo tôn
chỉ, mục đích, đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và pháp
luật của Nhà
nước. Mỗi tác phẩm báo chí không chỉ đơn thuần là người đưa tin, phản
ánh thụ
động các sự kiện; nó còn đóng vai trò ngày càng tích cực, tham gia trực
tiếp vào các
sự kiện như một trong những yếu tố, những điều kiện thúc đẩy và quy
định chiều
hướng vận động của các sự kiện. Sự định hướng còn thể hiện ờ việc phổ
biến những
giá trị, những chuẩn mực, những phương thức, phương pháp hoạt động...
nhằm
thực hiện những mục tiêu đề ra và đạt được những kết qủa cao nhất
trong những
điều kiện và hoàn cảnh cụ thể.
Thứ tư, tác phẩm báo chí góp phần nâng tầm nhận thức cho đối tượng bạn đọc. Hiện nay, trình độ văn hóa, đời sống vật chất và tinh thần của người dân được nâng cao, các phương tiện truyền thông ngày càng phát triển, bởi vậy đòi hỏi báo chí cần có biện pháp cao hơn nữa trong nâng cao tầm nhận thức cho nhân dân, cán bộ, đảng viên. Qua tác phẩm báo chí viết về XDĐ, người dân ngay từ vùng sâu, vùng xa, hải đảo; nông thôn, miền núi đến thành phố có thể tiếp cận được các nguồn thông tin, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước một cách nhanh nhậy, chính thống và đa chiều nhất. Nâng cao sự hiểu biết, nâng tầm nhận thức của nhân dân thực chất là mang đến cho đối tượng bạn đọc những cái nhìn trung thực, đúng đắn về vấn đề xây dựng Đảng hiện nay. Đe bạn đọc hiểu đúng bản chất vấn đề và có suy nghĩ, hành động đúng trong công việc và trong thực hiện nghĩa vụ của người công dân, người cán bộ, đảng viên.
Thứ năm, chất lượng tin, bài về tổ chức XDĐ có hình thức chuyển tải phù hựp, hấp dẫn bởi bạn đọc. Nội dung phong phú, thông tin mới, phản ánh đúng, kịp thời những vấn đề thời sự mà công chúng đang quan tâm. Hình thức phải thỏa mãn nhu cầu mỹ cảm, tác động sâu sắc đến tình cảm và suy nghĩ của đối tượng. Thông tin được chuyển tải bằng cách hình thức thể hiện thuyết phục, dễ hiểu.
Nó không chỉ làm cho công chúng thích thú mà còn khơi gợi được sự suy nghĩ theo hướng đúng và thúc đẩy hành động tích cực cùa họ.