CHƯƠNG 3: PHÂN TÍCH THỤC T1ẺN MÓI QƯAN HỆ GIỮA Cơ QUAN BÁO CHÍ VÀ TỐ CHỨC ĐẢNG TRONG BÓI CẢNH
3.3. Báo chí Việt Nam là diễn đàn của nhân dân
Luật Báo chí 2016 quy định báo chí Việt Nam “là diễn đàn của nhân dân”.
Trong Nghị quyết số 16-NQ/TW, 18/3/2002 của Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IX “về nhiệm vụ chủ yếu của công tác tư tưởng, lý luận trong tình hình mới” khẳng định báo chí Việt Nam với sứ mệnh là diễn đàn tin cậy để nhân dân thực hiện quyền tự do báo chí, trong bối cảnh cạnh tranh thông tin ngày càng khốc liệt, báo chí Việt Nam mang trong mình trách nhiệm vẻ vang là “vũ khí sắc bén trong sự nghiệp phò chính trừ tà”.
Nghị quyết 16-NQ/TW, ngày 1/8/2007 của Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X “về công tác tư tưởng, lý luận và báo chí trước yêu cầu mới“ tiếp tục nhấn mạnh: Đối với báo chí, cần nhấn mạnh, báo chí là tiếng nói của Đảng, Nhà nước, của tổ chức chính trị - xã hội và là diễn đàn của nhân dân, đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng.
Sau 30 năm đổi mới, cùng với sự phát triển của đất nước, đến nay đội ngũ nhà báo đã có bước trưởng thành, phát triển nhanh chóng cả về số lượng và không ngừng nâng cao chất lượng. Đại bộ phận nhà báo vẫn giữ vững bản lĩnh chính trị, kế thừa và phát huy tốt truyền thống yêu nước, đồng hành cùng dân tộc và nhân dân trong sự nghiệp CNH, HĐH đất nước. Nhìn vào những tác phẩm đoạt Giải Báo chí Quốc gia 2017 và Giải Búa liềm vàng (Giải báo chí về xây dựng Đảng) vừa qua, bên cạnh những tác phẩm phát hiện, tôn vinh điển hình tiên tiến thi một số lượng rất lớn tác phẩm đều thuộc đề tài phát hiện, đấu tranh với yếu kém, tiêu cực, tham nhũng trong đội ngũ cán bộ, đảng viên, trong lãnh đạo, điều hành của các tổ chức đảng... Để làm được điều đó, báo chí thực sự trở thành diễn đàn của nhân dân, báo chí chủ động, trách nhiệm thực hiện nhiệm vụ giám sát, phản biện trong côn tác tồ chức xây dựng đảng.
Nhân dân được quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí. Luật Báo chí (sửa đổi) năm 2016 cũng nêu những quy định về trách nhiệm của các cơ quan báo chí trong việc bảo đảm thực thi quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí của công dân. Một trong số đó là quy định cơ quan báo chí có trách nhiệm đăng, phát kiến nghị, phê bình, tin, bài, ảnh, tác phẩm báo chí khác của công dân và phải trả lời, nêu rõ lý do không đăng, phát nếu có yêu cầu. Không chỉ vậy, còn quy định “công dân được quyền góp ý kiến phê bình, kiến nghị, khiếu nại, tố cáo trên báo chí với các tổ chức đảng, cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội và các thành viên của các tổ chức đó”, và mở rộng thêm đối tượng được công dân góp ý, phê bình trên báo chí là cán bộ, công chức trong bộ máy Nhà nước, trong các cơ quan Đảng. Hiện nay mọi công dân Việt Nam đều có quyền viết bài thể hiện quan điểm, góc nhìn riêng hay kiến nghị, góp ý về một vấn đề nào đó, những bài viết có nội dung vi phạm luật pháp, vi phạm thuần phong, mỹ tục hoặc không bảo đảm chất lượng sẽ không được đưa lên mặt báo.
Thực tế, trong lịch sử hình thành và phát triển của nền báo chí Việt Nam, quyền này của nhân dân luôn được tôn trọng và được bảo đảm thực hiện bởi các cơ quan thông tấn, báo chí từ Trung ương tới địa phương. Những cơ quan báo chí có sản phẩm báo chí thực hiện tốt chức năng “là diễn đàn của nhân dân” thường được bạn đọc, nhân dân mến mộ, tin tưởng. Tại Hội thảo “Nâng cao mức độ phản hồi của cơ quan nhà nước đối với kiến nghị, phê bình của tổ chức, công dân trên báo chí” năm 2017, đại diện một số tờ báo cho biết: Hằng năm số đơn thư, kiến nghị, khiếu nại, tố cáo; những câu hỏi, những vấn đề cần quan tâm; những bài viết, những tâm tư, tình cảm gửi... gửi đến tòa soạn báo nhiều. Đa số các cơ quan báo chí từ Trung ương đến địa phương có phân công cụ thể phòng, ban tiếp nhận và xử lý đơn thư, câu hỏi, bài viết cho phù hợp chức năng, nhiệm vụ, tôn chỉ mục đích của tờ báo.
Hiện nay, các báo đảng địa phương đến các tờ báo đảng của Trung ương, báo các đoàn thể chính trị - xã hội và báo ngành đa số đều thành lập phòng, ban bạn đọc hoặc nội chính để tiếp nhận đơn thư, bài viết, những câu hỏi của bạn đọc gửi đến.
Với những nội dung liên quan đến đơn thư tố cáo, các cơ quan báo chí phân loại, những nội dung tố cáo nào đúng chức năng, nhiệm vụ của báo thì giao phóng viên theo dõi, điều tra; những đơn thư không đúng gửi chuyển sang báo phù hợp và đồng thời giao cán bộ ban bạn đọc liên lạc, trả lời cho bạn đọc gửi đến. Nội dung liên quan đến câu hỏi về nghiệp vụ chuyên sâu, các báo, tạp chí chuyên ngành sẽ phối họp các đơn vị chuyên môn sâu trả lời cho bạn đọc và đăng tải trên tờ báo, tạp chí.
Những tin, bài mà bạn đọc, người dân phản ánh kịp thời, chính xác, có giá trị sẽ được báo phân loại, đăng tải phù họp... Báo Nhân dân, Đại Đoàn kết, Thanh niên, Đảng Cộng sản Việt Nam, Dân trí có ban bạn đọc, phòng hành chính tiếp nhận, xử lý đơn thư của nhân dân.
Báo Nhân dân thành lập Ban Bạn đọc với 11 người. Năm 2017 báo Nhân dân đã tiếp hơn 750 lượt bạn đọc, trong đó nhiều đoàn khiếu kiện đông người; nhận gần 1.400 đơn thư của bạn đọc và cộng tác viên; 1.300 tin Đường dây nóng... Ban Biên tập, Đảng ủy báo Nhân dân đã chỉ đạo Ban Bạn đọc và các ban chuyên môn phân công nhiệm vụ cụ thể để xử lý đơn thư và tin bài. Năm 2017 đã biên tập đăng báo 1.850 tin, bài; đăng 12 bài hồi âm; 120 bài kết quả thư bạn đọc.; thực hiện 38 bài
điều tra qua thư bạn đọc chung quanh những vấn đề bức xúc, những
biểu hiện tham
nhũng, lãng phí, tiêu cực và tệ nạn xã hội; đăng 45 bài những việc làm vì dân;
45
bài những việc làm phiền dân. Đồng thời báo Nhân dân bám sát và thông tin
về kết
quả xử lý của các ngành, địa phương đối với những vấn đề bạn đọc phản ánh theo
quy định của Luật Báo chí... Cách làm này đã góp phần nâng cao hiệu quả hoạt
động côn vụ, lợi ích vì người dân. Báo Thanh niên trong năm 2017 xử lý 1.014 đơn
khiếu nại, tố cáo. Báo đã phân loại từng loại đơn thư của người dân để xử lý cho
phù hợp: đã làm phiếu chuyển 649 đơn thư; nhận phản hồi từ các cơ quan chức
năng là 208 phiếu chuyển; chuyển các phòng, ban chuyên môn và văn phòng đại
điện xử lý là 107 đơn thư... Sự phân loại, xử lý cụ thể của các cơ quan báo chí thể
hiện nhân dân được quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí.
Bảo đảm cho nhăn dân được quyền phát ngôn trên báo chí. Hiện nay ở Việt Nam, tổ chức đại diện cho bất kỳ lứa tuổi nào, ngành nghề nào, tôn giáo nào cũng đều có quyền được thành lập tờ báo hoặc tạp chí làm cơ quan ngôn luận của riêng mình như báo của những người cao tuổi, phụ nữ, các tổ chức đoàn thanh niên, đội thiếu niên, các hội nghề nghiệp, xã hội... Hiện chỉ tính riêng báo chí in thì Việt Nam có 859 tờ báo, tạp chí và mỗi tờ đều đại diện cho một tổ chức chính trị - xã hội, nghề nghiệp nhất định. Báo, tạp chí điện tử, cả nước có 135 cơ quan, ngoài ra có 258 trang thông tin điện tử tổng họp của các cơ quan báo chí được cấp. Người dân tham gia vào một tổ chức nào đó đều được quyền bày tỏ ý kiến trên những tờ báo của các tổ chức này. Điều này không phải bây giờ mới được thực hiện mà ngay từ khi Chủ tịch Hồ Chí Minh còn sống, trên các tờ báo đều đã xây dựng chuyên mục ý kiến bạn đọc để đăng tải những phản hồi từ phía dân chúng đối với các vấn đề đương thời mà xã hội quan tâm. Các chuyên mục đó hiện vẫn được duy trì thường xuyên ở mỗi tờ báo.
Trước mỗi kỳ Đại hội Đảng toàn quốc, các cơ quan báo chí trên cả nước tổ chức chuyên trang, chuyên mục lấy ý kiến góp ý cho các văn kiện Đại hội Đảng, cho chiến lược phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2010-2020. Các cơ quan báo chí
đã nhận được rất nhiều ý kiến, tin bài gửi về tòa soạn và được ban biên tập xử lý để đăng tải nhằm phản ánh đầy đủ, chính xác quan điểm của người dân... Báo Điện tử
Đảng Cộng sản Việt Nam, phát huy lợi thế của báo mạng, trước mỗi kỳ
Đại hội
Đảng hoặc sự kiện quan trọng của đất nước đã thường xuyên tổ chức các tọa đàm
với các chuyên gia, nhà nghiên cứu, những người có kinh nghiệm thực tiễn về xây
dựng Đảng như Tìm người tài đức...
Neu như trước đây, viết về đề tài XDĐ là “độc quyền” của phóng viên các toà soạn báo, hiện nay đã xuất hiện nhiều bài viết của những người làm công tác đảng ở co sở; đảng viên ở các vùng miền từ nông thôn đến miền núi và hải đảo.
Điều này đã giúp thông tin về tổ chức đảng phong phú, đa dạng hơn, nhiều góc nhìn hơn, đậm hơi thở cuộc sống. Nhiều tờ báo đã thực sự trở thành những diễn đàn quan trọng đối với các vấn đề nảy sinh từ cơ sở. Trên các tờ tạp chí của các ban đảng ở Trung ương như Xây dựng Đảng, Tuyên giáo, Kiểm Tra, Dân vận có các chuyên mục như Đưa nghị quyết của Đảng vào cuộc sống, Ý kiến đảng viên, Sinh hoạt đảng... Các chuyên mục đan xen bài viết của lực lượng phóng viên trong tòa soạn và cộng tác viên. Qua khảo sát, mỗi kỳ (1 tháng/kỳ) của các tạp chí trên có 20 đến 30 tin, bài, trong đó khoảng 50% tin, bài của cộng tác viên.
Báo Đại đoàn kết là cầu nối giữa Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam với các tổ chức thành viên và nhân dân, diễn đàn của các tầng lớp nhân dân. Nhiều năm qua báo đã tuân thủ nghiêm ngặt, lấy trung thực, nhanh nhạy, lấy tinh thần xây dựng làm đầu. Những tin, bài trên báo đều hướng tới đông đảo các tầng lớp nhân dân và kiều bào Việt Nam ở nước ngoài... Hiện nay, báo Đại đoàn kết phản ánh tốt 3 vấn đề lớn là cuộc vận động thanh tra nhân dân theo Luật Thanh tra; Giám sát đầu tư của cộng đồng theo quy định của Thủ tướng Chính phủ; thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn. Ba nội dung đăng tải trên báo có nhiều ý kiến xây dựng, tâm huyết từ nhân dân, từ những người làm công tác đảng ở cơ sở đến với lãnh đạo đảng các cấp, giúp Đảng, Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam... có cơ sở điều chỉnh và đưa ra chủ trương lãnh đạo sát với tình hình thực tiễn.
Báo chí kịp thời phản ánh nguyện vọng, chính kiến của nhân dân trước những vấn đề cụ thể và cùng nhân dãn tham gia giám sát, phản biện. Thông qua báo chí, người dân có thể phát biểu ý kiến, nguyện vọng của mình về các vấn đề trong đời sống xã hội. Báo chí cùng nhân dân tham gia phản biện, giám sát xã hội.
Tại Đại hội lần thứ XI, Đảng Cộng sản Việt Nam đã chính thức ghi nhận, yêu cầu báo chí cách mạng Việt Nam đảm nhận vai trò, nhiệm vụ phản biện xã hội. Nghị quyết Đại hội nêu rõ: Chú trọng nâng cao tính tu tưởng, phát huy mạnh mẽ chức năng thông tin, giáo dục, tổ chức và phản biện xã hội của các phưong tiện thông tin đại chúng vì lợi ích của nhân dân và đất nước... Trước đó, trong Nghị quyết Trung ương 6 (lần hai) khóa VIII (tháng 2-1999), Đảng ta đã khẳng định báo chí và truyền thông đại chúng là một trong bốn hệ thống giám sát xã hội. Đây là bước phát triển quan trọng về lý luận, nhận thức của Đảng về vai trò xã hội của báo chí và truyền thông đại chúng.
Gần đây nhất, công chúng thấy rất rõ việc nên hay không nên khai thác kinh tế tại bán đảo Sơn Trà (Đà Nang), hay các vấn đề về giao thông vận tải như trạm thu phí BOT, sân gôn tại sân bay Tân Sơn Nhất... Chức năng giám sát được báo chí hết sức chú ý cũng đã góp phần ngăn chặn, đẩy lùi những vụ việc thực hiện không đúng chính sách, chế độ cũng như các quyết định cụ thể. Đồng hành với báo chí là nhiều người dân cùng lên tiếng phản ánh những sự việc trái pháp luật. Điều này đã giúp cho việc chỉ đạo, lãnh đạo của cấp ủy, chính quyền, tạo dựng niềm tin với nhân dân.
Báo Thanh niên điện tử luôn lắng nghe, phản ánh nguyện vọng, chính kiến của người dân là thế hệ trẻ, để từ đó có tin, bài phù hợp với người trẻ, thông tin hữu ích phục vụ dân sinh như Chạm tới ước mơ hay loạt bài Nơi độc nhất ở Sài Gòn...
Tiếp thu ý kiến dù rất nhỏ của người dân đến với báo chí, những năm qua, báo chí đã thực hiện khá tốt chức năng này, đã cùng với mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội, nhân dân tích cực tham gia giám sát, phản biện xã hội, góp phần đáng kể tạo sự đồng thuận, thống nhất trong việc thực hiện hai nhiệm vụ chiến lược là xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Báo Đại đoàn kết đã tạo ra những chuyên mục riêng biệt, hấp dẫn mang tính “đặc sản” là lợi thế và là nhiệm vụ trọng tâm của Mặt trận là giám sát phản biện xã hội qua các bài viết như “Dân vẫn phải gặp nhiều cán bộ” đã phản ánh những việc làm còn tắc trách của cán bộ đảng viên trong giải quyết thủ tục hành chính cho nhân dân hay “Bị cắt huy hiệu 50 tuổi Đảng chỉ vì khiếu kiện”...
Báo chí thực hiện chức năng giám sát và phản biện xã hội trước hết ở việc cung cấp thông tin chân thực, khách quan theo cả hai chiều đến cho nhân dân. Điển hình như vụ tham ô, tham nhũng của Đinh La Thăng và các vụ việc phạm pháp của một số cán bộ lãnh đạo, quản lý ở Bộ Giao thông - Vận tải, và gần đây nhất là những sai phạm nghiêm trọng trong giao đất, thu hồi đất, cưỡng chế thu hồi đất của Thủ Thiêm (thành phố Hồ Chí Minh)... Tinh thần chống tiêu cực trên báo chí là
“chống để xây”, báo chí kịp thời phát hiện những nơi làm đúng, làm hay để biểu dương... Qua đây báo chí thực sự là diễn đàn của nhân dân và báo chí đã phát huy vai trò, sức mạnh trong giám sát xã hội của báo chí và người dân.