CHƯƠNG 3: PHÂN TÍCH THỤC T1ẺN MÓI QƯAN HỆ GIỮA Cơ QUAN BÁO CHÍ VÀ TỐ CHỨC ĐẢNG TRONG BÓI CẢNH
3.4. Vai trò tổ chức đảng trong các cơ quan báo chí
Trong quá trình thực hiện sự nghiệp đổi mới, báo chí nước ta phát triển nhanh về số lượng và chất lượng. Sự phát triển của các loại hình báo chí tạo ra những thay đổi cơ bản trong hoạt động của cơ quan báo chí, của tổ chức đảng và của đội ngũ cán bộ, đảng viên trong cơ quan báo chí. Các tổ chức đảng trong cơ quan báo chí đã không ngừng nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu. Hoạt động của các tổ chức đảng đã góp phần quyết định chất lượng hoạt động của báo chí. Nhìn chung, dưới sự lãnh đạo của tổ chức đảng, trước những tác động của tình hình thế giới và trong nước, báo chí nước ta đi đúng định hướng XHCN, thực hiện ngày càng tốt hơn chức năng là phương tiện thông tin đại chúng, thiết yếu đối với đời sống xã hội; là cơ quan ngôn luận của các tổ chức của Đảng, cơ quan Nhà nước, tổ chức xã hội, là diễn đàn của nhân dân; luôn phấn đấu theo tinh thần “Báo chí Việt Nam trung thành, đoàn kết, trí tuệ, đổi mới, vì sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”. Nghị quyết 16-NQ/TW, ngày 18/3/2002 tại Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IX “về nhiệm vụ chủ yếu của công tác tư tưởng, lý luận trong tình hình mới“ khẳng định: “Xây dựng cơ chế cụ thể thực hiện vai trò lãnh đạo của tổ chức đảng đối với hoạt động báo chí, xuất bản, văn hóa, văn nghệ“ [43, trang 92].
Tuy nhiên, nhiều thiếu sót, có những thiếu sót nghiêm trọng, lặp đi lặp lại trong hoạt động báo chí đã phản ánh sự yếu kém trong lãnh đạo của các tổ chức đảng trong cơ quan báo chí: không lãnh đạo khắc phục được một cách cơ bản khuynh hướng thương mại hóa đơn thuần, xử lý chưa tốt yêu cầu về tính chính trị,
tính khoa học, tính văn hóa của sản phẩm báo chí khi báo chí đóng vai
trò hàng hóa
đặc biệt trong điều kiện kinh tế thị trường; công tác chính trị, tư tưởng còn
thiếu sức
thuyết phục; công tác tổ chức, cán bộ còn nhiều bất cập...
Theo báo cáo của các tỉnh ủy, thành uỷ, đảng uỷ trực thuộc Trung ương và các vụ tổ chức bộ, ban, ngành, đoàn thể ở Trung ương thì 100% số cơ quan báo chí có đảng viên và hầu hết có tổ chức đảng. Nếu như trước đây đa số tổ chức đảng trong các cơ quan báo chí là chi bộ, số ít là đảng bộ cơ sở, thì nay TCĐ có quy mô khác nhau với loại hình và cơ cấu đa dạng. Kết quả khảo sát cho thấy: Một số cơ quan báo chí có tổ chức đảng là đảng bộ cấp trên cơ sở, như đảng bộ Đài Truyền hình Việt Nam, Đài Tiếng nói Việt Nam, Thông tấn xã Việt Nam, Báo Nhân dân, Tạp chí Cộng sản... Mỗi đảng bộ trong đó nhiều tổ chức đảng. Đa số cơ quan báo chí có tổ chức đảng là đảng bộ, chi bộ cơ sở, như Đảng bộ cơ quan Báo Đại đoàn kết, Sài Gòn Giải phóng, Tiền phong, Lao động... Trong số này có một số tổ chức đảng trực thuộc nhưng là đảng bộ bộ phận như Đảng bộ bộ phận Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam, Thanh niên...; chi bộ trực thuộc đảng uỷ cơ sở hoặc là chi bộ ghép (chi bộ ờ một số tạp chí ngành văn hóa - nghệ thuật, đảng viên làm việc ở tạp chí sinh hoạt ghép với đảng viên trong hội nghề nghiệp). Một số cơ quan báo chí, ngoài trụ sở chính còn có một số cơ quan đại diện nên trong một cơ quan vừa có tổ chức đảng trực thuộc đảng bộ cơ quan Trung ương lại có cả tổ chức đảng trực thuộc đảng bộ địa phương. Một số trực thuộc đảng ủy cơ quan chủ quản cấp trên của cơ quan báo chí.
Hầu hết tổ chức đảng của các cơ quan báo đảng bộ tỉnh và đài phát thanh - truyền hình địa phương trực thuộc đảng uỷ khối cơ các cơ quan tỉnh, thành uỷ, có sự chỉ đạo chặt chẽ của cấp ủy và ban tuyên giáo tỉnh, thành ủy.
Ở một số đảng bộ cơ quan báo chí (Nhân dân, Tuổi trẻ, Sài Gòn Giải phóng, Quân đội nhân dân...), bên cạnh tổ chức đảng bao gồm những đảng viên thường xuyên làm việc tại toà soạn, trực tiếp làm ra tờ báo, cuốn tạp chí thì lại có những chi bộ trong công ty, trung tâm phát hành, xí nghiệp in, cơ sở dịch vụ, khách sạn, nhà hàng... tuy là cơ sở thuộc cơ quan báo chí nhưng lại hoạt động như một doanh nghiệp. Tổ chức đảng ở đây vận dụng thực hiện quy định của Ban Bí thư về chức năng, nhiệm vụ của tổ chức đảng trong doanh nghiệp nhà nước.
Vài mô hình tô chức đảng có tính đại diện như sau:
SO ĐÒ TÓ CHỬC ĐÃNG ĐÀI TRUYỀN HÌNH VIỆT NAM
sơ ĐÒ TÓ CHÚ C ĐẢNG BẤO NHẮN DẤN
sơ ĐÒ TÓ CHÚC ĐẢNG BÁO THANH NIÊN
sơ ĐÒ TÔ CHỬC ĐẢNG BÁO ĐIÊN TỦ ĐẢNG CÕNG SẢN VIẼT NAM
1 2 5
12 6
sơ ĐÒ TÓ CHỬC ĐẢNG BÁO ĐẢNG ĐÌA PHƯƠNG
12 7
sơ ĐÒ TÓ CHÚ C ĐÃNG TRONG cơ QUAN TẠP CHÍ
Tổ chức đảng lãnh đạo công tác chỉnh trị, tư tưởng trong CO' quan báo chí.
Nhận thức được việc thực hiện nhiệm vụ chính trị và hoạt động chuyên môn liên quan mật thiết và trực tiếp đến những nội dung chính trị, tư tưởng, các cấp ủy trong các co quan báo chí luôn luôn coi trọng phải làm tốt công tác này. Nhiều nơi chăm lo giáo dục, bồi dưỡng chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng, đạo đức, tác phong Hồ Chí Minh; kịp thời phổ biến đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước; lãnh đạo cán bộ, đảng viên và quần chúng đấu tranh bảo vệ quan điểm của Đảng, chống các quan điểm sai trái, thù địch, cơ hội và các tiêu cực khác trong hoạt động báo chí; chống các hành vi nói, viết và làm trái đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, xa rời định hướng XHCN, thực hành Quy định đạo đức nghề nghiệp của người làm báo Việt Nam...
Các cấp ủy trong các cơ quan báo chí luôn phối họp với lãnh đạo chuyên môn thường xuyên tổ chức sinh hoạt tư tưởng, giao ban định kỳ, thông tin kịp thời, mở các lớp đào tạo, bồi dưỡng cho cấp ủy viên, đảng viên để gắn công tác giáo dục
12 8
chính trị tư tưởng với công tác chuyên môn, giúp từng người có
động cơ phấn đấu
học tập, rèn luyện nâng cao bản lĩnh chính trị, xác định rõ nhiệm vụ và
trách nhiệm
của người cầm bút trong lực lượng báo chí cách mạng, bám sát cuộc
sống, phản ánh
kịp thời cái mới, gương điển hình tiên tiến, những vấn đề bức xúc trong
nhân dân,
chống tham nhũng, tiêu cực. Chi bộ Báo Đồng Nai xây dựng “Chương
trình hành
động về phương hướng, nhiệm vụ và giải pháp công tác tư tưởng, lý luận
giai đoạn
2002-2005” tạo sự thống nhất trong nhận thức và hành động, góp phần
giữ vững
định hướng chính trị của tờ báo đảng. Báo Thanh Niên thường xuyên tổ
chức nói
chuyện chuyên đề về tư tưởng Hồ Chí Minh, phổ biến, quán triệt các chỉ
thị, nghị
quyết của Trung ương Đảng và Trung ương Đoàn.
Tuy nhiên, công tác bồi dưỡng lý luận chính trị vẫn đạt kết quả thấp, chưa đồng đều. Trong khi 100% tổng biên tập, phó tổng biên tập được đào tạo, bồi dưỡng về lý luận chính trị thì còn nhiều cán bộ, phóng viên trong cơ quan báo chí chưa được đào tạo, bồi dưỡng về lý luận chính trị. Không chỉ ở các báo ngành mà ngay ở các báo đảng địa phương còn nhiều cán bộ, phóng viên chưa được đào tạo, bồi dưỡng về lý luận chính trị.
Công tác chính trị, tư tưởng còn chưa sâu, thiếu sắc bén và tính thuyết phục chưa cao. Việc góp phần làm sáng tỏ về lý luận những vấn đề do thực tiễn đặt ra chưa kịp thời; đấu tranh chống những quan điểm sai trái chưa sắc bén, thiếu sức thuyết phục; đấu tranh chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí chưa quyết liệt; biểu dương người tốt, việc tốt, điển hình tiên tiến chưa mạnh mẽ và sinh động. Một số báo đã xuất hiện một số yếu tố tác nghiệp theo kiểu báo chí tư sản không phù hợp
12 9
yêu cầu tuyên truyền của Đảng. Một số báo chưa nghiêm túc chấp hành sự chỉ đạo của Đảng trong định hướng tuyên truyền, thậm chí còn tìm cách né tránh. Những biểu hiện đó phản ánh sự bất cập trong lãnh đạo của tổ chức đảng nói chung và công tác chính trị tư tưởng của tổ chức đảng trong cơ quan báo chí nói riêng.
Tổ chức đảng lãnh đạo tổ chức, bộ máy. Đáp ứng yêu cầu không chỉ đăng tải những thông tin về địa phương mà phải nắm bắt và đăng tải thông tin liên quan đến nhiều địa phương trong cả nước, cung cấp thông tin về mọi mặt hoạt động trên đất nước đã hình thành và ngày càng phát triển văn phòng đại diện của nhiều báo chí ở
13 0
nhiều nơi trong cả nước để vừa nắm bắt thông tin vừa đẩy mạnh
phát hành. Báo
Nhân Dân nhiều văn phòng đại diện tại Hà Nội, Đà Nang và cần Thơ. Báo
Điện tử
Đảng cộng sản Việt Nam có 11 ban chuyên môn, nghiệp vụ và 2 văn
phòng đại diện
thường trú tại khu vực miền Trung - Tây Nguyên và TP. Hồ Chí Minh, Báo Đại
đoàn kết có 9 ban chuyên môn, 4 ban nghiệp vụ, 1 ban đại điện ở TP. Hồ
Chí Minh
và 4 văn phòng thường trú. Báo Thanh Niên có hai tòa soạn ở Hà Nội và
TP. Hồ
Chí Minh, ngoài ra còn có nhiều văn phòng đại diện tại cần Thơ, Đà Nằng, Quy
Nhơn, Đà Lạt, Nha Trang. Báo Tuổi trẻ TP. Hồ Chí Minh có các văn phòng
đại diện
tại Hà Nội, Huế, Đà Nang, cần Thơ, Nghệ An, Nha Trang, Quy Nhơn, Lâm Đồng
và phóng viên thường trú tại nhiều tỉnh. Báo Hà Nội Mới cũng có văn
phòng đại
diện ở TP. Hồ Chí Minh...
Không chỉ có nhiều văn phòng đại diện ở nhiều địa phương trong nước mà việc sắp xếp cơ cấu tổ chức trong nhiều cơ quan báo chí cũng có những thay đổi.
Trong khi đa số các báo địa phương ra hằng kỳ và phát hành trong phạm vi địa phương có mô hình tổ chức - cán bộ: Ban Biên tập và các phòng, ban (Ban Thư ký Tòa soạn, Ban Chính trị-xã hội, Ban Kinh tế, Ban Bạn đọc, Ban Hành chính-Trị sự), thi ở một số báo địa phương ra nhật báo đã có thêm một số phòng, ban chức năng:
Ban Văn hóa-Thể thao, Ban Quốc tế... (Báo Nhân Dân, Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam, Cần Thơ, Hà Nội Mới...).
Ở các cơ quan báo ra hằng ngày, phát hành toàn quốc thì áp dụng mô hình có nhiều phòng, ban theo hướng chuyên môn hóa cao. Báo Nhân Dân có trên 500 cán bộ, phóng viên, biên tập viên, được chia thành hai khối: Khối Xuất bản gồm các ban Chính trị - Xây dựng Đảng, Thời sự - Xã hội, Kinh tế, Khoa giáo, Văn hóa-Văn nghệ, Quốc tế, Bạn đọc và 4 văn phòng đại diện; Khối Trị sự và Kinh doanh gồm các phòng Kế hoạch, Hành chính, Tổ chức, Trung tâm Phát hành, Trung tâm Quảng cáo, Nhà in. Báo Thanh Niên có tổng số 258 cán bộ, biên tập viên, phóng viên, nhân viên, gồm Ban Biên tập và 17 phòng, ban chuyên mồn:
Ban Thư ký Tòa soạn, Ban Kinh tế, Ban Chính trị - Xã hội, Ban Công tác bạn đọc,
13 1
Ban Văn nghệ, Ban Quốc tế, Ban Thể thao, Ban Thanh niên giáo dục, Ban Thanh Niên cuối tuần, Ban Thanh Niên điện tử tiếng Anh, Ban Thanh Niên điện tử tiếng
13 2
Việt, Tổ ảnh, Phòng Kỹ thuật vi tính, Phòng Tài vụ, Phòng Quảng
cáo, Phòng
Phát hành, Văn phòng. Báo Đảng Cộng sản có 104 cán bộ, phóng viên,
biên tập
viên, nhân viên. Có Ban Chính trị - Xã hội, Kinh tế, Bạn đọc - Cộng tác
viên, Văn
hóa, Xây dựng Đảng, Tư liệu - Văn kiện, Thư ký - Biên tập, Ban Quốc tế
và Tiếng
Anh, Ban Tiếng Trung và Tiếng Pháp. Báo Đại đoàn kết có 96 cán bộ. Tổ
chức bộ
máy được chia thành các ban chuyên môn sâu và các ban nghiệp vụ
phục vụ xuất
bản của tờ báo. Ngoài ra, nhiều cơ quan báo chí bộ máy được tổ chức
thành các
khối: Khối nội dung_gồm Tòa soạn (các bộ phận: nhật báo, các ban
chuyên môn,
kỹ thuật trình bày, tư liệu - thư viện, phòng ảnh, công nghệ thông tin),
các ban
(Chính trị xã hội, Kinh tế, Thanh niên, Giáo dục & Khoa học, Quốc tế, Văn
hóa -
Văn nghệ, Thể dục-Thể thao, Công tác bạn đọc, Công tác xã hội), 8 văn
phòng đại
diện và các phóng viên thường trú tại các tỉnh; Khối trị sự gồm Văn
phòng (Hành
chính, Quản trị, Vật tư, Kho vận), Tổ chức, Trị sự (Tài vụ, Phát hành,
Quảng cáo);
Khối sản xuất (xí nghiệp in, công ty in). Tổng biên tập phụ trách chung,
các khối
do các phó tổng biên tập phụ trách.
13 3
Cũng có một số cơ quan báo điện tử áp dụng mô hình tổ chức “trực tuyến”:
Ban Biên tập chỉ đạo nội dung, nêu yêu cầu cho Ban Thư ký tòa soạn. Ban Thư ký tòa soạn nêu yêu cầu cho phòng, ban chuyên môn hoặc trực tiếp yêu cầu các nhóm phóng viên hoặc từng phóng viên
Dù với mô hình nào thì yêu cầu đặt ra cũng ngày càng cao đối với việc đổi mới sự lãnh đạo của tổ chức đế luôn luôn phát huy vai trò của ban biên tập trong chỉ đạo theo một kế hoạch, chủ trương thống nhất, phát huy vai trò chủ động trong quản lý, điều hành của các trưởng, phó phòng, ban chuyên môn, bảo đảm thông tin đúng định hướng.
Tổ chức đảng phân công, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, đảng viên: Qua báo cáo của các ban tổ chức tỉnh, thành ủy, đảng ủy trực thuộc Trung ương và một số bộ, ban, ngành ở Trung ương cho thấy: Đa số người đứng đầu cấp ủy là trong ban biên tập, nhiều nơi là đồng chí phó tổng biên tập, một số nơi là đồng chí tổng biên tập, song cũng có một số nơi người đứng đầu cấp ủy chỉ là trưởng phòng, ban, bộ phận trực thuộc cơ quan báo chí. Một kết quả khảo sát ở 26 cơ quan báo chí cho
13 4
thấy, có 15 tổng biên tập là bí thư cấp uỷ, 11 phó tổng biên tập là
bí thư cấp uỷ. Ở
những cơ quan báo chí bí thư cấp ủy là tổng biên tập hoặc phó tổng biên
tập thì vai
trò của của đảng ủy, chi ủy được đề cao và thực sự phát hưy vai trò lãnh
đạo. Trong
trường họp đồng chí tổng biên tập (hoặc phó tổng biên tập) không làm bí
thư cấp ủy
thì nói chung vai trò của cấp ủy và tổ chức đảng hạn chế, thậm chí trong
trường hợp
đồng chí bí thư cấp ủy chỉ là trưởng, phó phòng, ban chuyên môn thì vai
trò của cấp
ủy và tổ chức đảng mờ nhạt.
Vai trò lãnh đạo của Đảng thể hiện ở việc đào tạo, bồi dưỡng, lựa chọn, bố trí vào cương vị lãnh đạo, quản lý những cán bộ xứng đáng. Xác định vai trò quan trọng của tổng biên tập, Đảng ta đặc biệt chú ý đến bố trí và quản lý đội ngũ tổng biên tập. Chỉ thị 32-CT/TW về tăng cường công tác quản lý báo chí chỉ rõ: Tổng biên tập là người chịu trách nhiệm chính và toàn diện về mọi công việc của tờ báo.
Việc bổ nhiệm tổng biên tập, phó tổng biên tập báo do cấp uỷ hoặc lãnh đạo ngành mà tờ báo trực thuộc quyết định sau khi có ý kiến chấp thuận của Ban Tuyên giáo Trung ương (đã được Ban Bí thư uỷ nhiệm) nhằm tạo điều kiện cho cán bộ lãnh đạo báo chí đi sâu vào nghiệp vụ; việc điều động các tổng biên tập, phó tổng biên tập sang công tác khác cần được các cấp uỷ cân nhắc kỹ.
Những năm qua, nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới và nâng cao chất lượng báo chí, nhìn chung các cơ quan báo chí đã chăm lo đào tạo đội ngũ cán bộ. Chất lượng đội ngũ cán bộ trong các cơ quan báo chí từng bước được nâng lên. Qua báo cáo khảo sát của 152 cơ quan báo chí (cả Trung ương và địa phương năm 2008) cho thấy: Trong tổng số 13.475 cán bộ, phóng viên, trong đó có 147 tồng biên tập, 245 phó tổng biên tập, 366 ủy viên biên tập, 6.434 phóng viên (chiếm 47,74%), 6.267 công nhân viên (chiếm 46,51%): Có 4.680 đảng viên, chiếm tỷ lệ 34,73%; 4.406 là nữ, chiếm 32,69%; có 2,21% là người dân tộc thiểu số; 56 người theo đạo (0,41%).
về độ tuổi, có 27,26% từ 18 đến 30 tuổi, 32,83% từ 31 đến 40 tuổi, 25,52% từ 41 đến 50 tuổi, 13,7% từ 51 đến 60 tuổi, chỉ có 0,69% trên 60 tuổi. Như vậy, số cán bộ, phóng viên có độ tuổi dưới 50 chiếm tới 85,61%, trong đó 70,18% có độ tuổi dưới 40. về trình độ chuyên môn, có 15,38% trình độ trung cấp, 73,17% trình độ đại học, cao đẳng, 3,22% trên đại học. Trong số đã có bằng cấp chuyên môn, có 28,95%