CHƯƠNG 4: THÔNG ĐIỆP VÀ TÁC ĐỘNG CỦA THÔNG ĐIỆP
4.3. Hình thức chuyển tăi thông tin về vấn đề tổ chức xây dựng đảng
Hình thức là một trong những yếu tố quan trọng quyết định đến chất lượng, hiệu quả tuyên truyền. Các tác phẩm báo chí viết về công tác cán bộ, tổ chức đảng, kết nạp đảng viên, xử lý cán bộ, đảng viên vi phạm... được các báo lựa chọn cách thể hiện khác nhau cho phù hợp.
4.3.1. Chuyên trang, chuyên mục
Khi phân chia nội dung tuyên truyền, mỗi cơ quan báo chí đều xác định những tiêu chí riêng và dựa trên các tiêu chí đó để thành lập các chuyên trang, chuyên mục. Năm tờ báo diện khảo sát đã xây dựng các chuyên trang, chuyên mục ổn định và thường xuyên xuất hiện, như sau:
Báo Nhân dân có các trang như: Kinh tế; Chính trị; Quốc tế; Thanh niên;
Giáo dục - Khoa học; Văn hóa - Văn nghệ - Thể thao; Xây dựng Đảng. Đồng thời Báo còn có chuyên mục như Cùng suy ngẫm; Diễn đàn chủ nhật.
Báo Thanh Niên: Có các trang Thời sự; Thế giới; Thể thao; Kinh doanh;
Văn hóa; Đời sống.
Báo Đại đoàn kết: Có các trang như Thời sự; Kinh tế - Xã hội; Trên địa bàn dân cư; Văn hóa - Thể thao; Dân chù - Pháp luật; Bạn đọc và Tòa soạn; Tham vấn - Phản biện; Khoa học - Giáo dục; Quê hương - Hải ngoại; Sức khỏe - Thể thao;
Quốc tế. Có một số chuyên mục như Góc nhìn đại đoàn kết, Thời luận...
Báo điện tử Đảng cộng sản Việt Nam: Có các chuyên mục như Xây dựng đảng, Tư tường văn hóa, Kinh tế, Xã hội, Quốc phòng - An ninh, Pháp luật, Khoa giáo, Văn học nghệ thuật, Thể thao - Du lịch, Quốc tế, Sự kiện - Bình luận, Đưa nghị quyết của Đại hội Đảng vào cuộc sống, Bạn đọc, Học tập và làm teo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, Biển đảo Việt Nam...
Báo Điện tử Dân trí: Có các chuyên mục chính là Sự kiện, Xã hội, Pháp luật, Thế giới, Thể thao, Giải trí, Kinh doanh, Sức mạnh số, Chuyện lạ và Giáo dục, Khoa học - Công nghệ, Văn hóa, Nhân ái, Nhịp sống trẻ, Du lịch, Tình yêu, Sức khỏe, Bạn đọc...
Từ năm 2011 đến nay, cơ bản 5 tờ báo diện khảo sát căn cứ tôn chỉ mục đích, sự chỉ đạo của cơ quan chủ quản và các cơ quan quản lý báo chí để điều chỉnh, bổ sung các chuyên mục cho phù hợp với nội dung cần tuyên truyền. Trong những giai
đoạn, thời điểm khác nhau, các tòa soạn có mở chuyên mục mới phục vụ
nhiệm vụ
chính trị như: Tiến tới Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI, XII; Đưa nghị quyết của
Đảng vào cuộc sống; Sinh hoạt Đảng... Đồng thời, tuỳ từng thời điểm trong năm,
những sự kiện chính trị - xã hội trọng đại, hoặc kế hoạch hoạt động của cơ
quan chủ
quản, mỗi cơ quan báo chí lại thành lập những chuyên mục không thường xuyên,
tập trung tuyên truyền trong một thời gian ngắn. Trước Đại hội Đảng toàn
quốc lần
thứ XI, XII của Đảng, Báo Nhân Dân, Đại Đoàn kết, Đảng Cộng sản Việt Nam lập
ra chuyên mục Tiến tới Đại hội XI; Tiến tới Đại hội XII của Đảng. Sau Đại hội XI, XII các báo lại có chuyên mục Đưa Nghị quyết của Đại hội XI, XII vào cuộc sống.
Thực hiện Nghị quyết Trung ương 4 (khoá XI), có báo lập ra chuyên mục “Đưa Nghị quyết Trung ương 4 (khoá XI) vào thực tiễn”. Chuyên mục được duy trì trong
một thời gian nhất định, sau đó các bài viết tuyên truyền Nghị quyết tiếp tục đưa
vào các chuyên mục chính của tờ báo. Thực hiện Chỉ thị 03-CT/TW (14/5/2011) về
cuộc vận động Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, Báo Nhân
Dân, Đảng Cộng sản Việt Nam... đã mở chuyên mục “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”.
Năm tờ báo từ năm 2011 đến 2015, báo Nhân dân, Đảng Cộng sản Việt Nam, Đại đoàn kết, Thanh niên, Dân trí, các chuyên trang, chuyên mục cơ bản sắp xếp phù hợp với tôn chỉ, mục đích tuyên truyền. Các tờ báo đều ổn định chuyên trang
Thời sự, Chính trị. Các chuyên trang này đều được đặt ở trang nhất hoặc trang chủ, trang có vị trí quan trọng của tờ báo và giao diện điện tử. số lượng bài viết về tổ chức XDĐ ở trên 5 tờ báo chủ yếu tập trung ở chuyên trang Thời sự hoặc chuyên trang Chính trị - xã hội, Xây dựng đảng.
4.3.2. Thể loại báo chí trong các thông điệp tổ chức xây dựng đăng
Qua khảo sát, các thể loại được 5 tờ báo sử dụng thường xuyên là tin, phản ánh, bình luận, phóng sự, điều tra.
+ Thể loại tin: Khảo sát 5 tờ báo trong phạm vi nghiên cứu từ năm 2011 đến 2015, số lượng tác phẩm báo chí theo thể loại tin viết về công tác tổ chức, cán bộ, đảng viên trên 5 tờ báo, cụ thể như sau:
Cơ quan báo chí Tổng chung số lưọng
tin, bài
Tổng số TPBC viết theo
thễ loại tin
•
Tin về công tác
XDĐ
Tin về tổ chức XDĐ
Nhân Dân 95.870 50.400 805 516
Đảng cs Việt Nam 118.580 57.070 1.864 1.108
Đại Đoàn kết 137.601 59.540 840 540
Thanh niên 358.250 71.230 360 188
Dân trí 281.802 68.230 260 150
Các báo Nhân Dân, Thanh Niên, Đại đoàn kết, Đảng cộng sản Việt Nam, Dân trí xây dựng chuyên mục tin riêng và thường ở trang nhất hoặc trang 3, trang.
Cách viết ngắn gọn, trực tiếp, đi thẳng vào vấn đề nên tin đã và đang trở thành một thể loại báo chí chủ lực góp phần tích cực trong tổ chức XDĐ:
Một là, các tờ báo phát hành hằng ngày đã phát huy đặc trưng của thể loại tin nên có số lượng tác phẩm báo chí viết theo thể loại tin chiếm tỷ lệ cao. Đặc biệt là báo điện tử thì số lượng tin chiếm đa số.
Hai là, số lượng tin về tổ chức, cán bộ, đảng viên nhiều nhất trong mảng XDĐ.
Ba là, các tin viết về tổ chức, cán bộ, đảng viên thường là tin ngắn, dung lượng vài trăm chữ, nhiều khi chỉ dừng lại ở dạng điểm tin, rất ít tin sâu hoặc tin tổng họp, chủ yếu là tin thông tấn.
+ Thể loại bài phản ánh: Khảo sát 5 tờ báo, bài phản ánh xuất hiện như sau:
Báo Tổng số tin,
bài chung TPBC viết theo thể loại bài phản ánh
Tác phẩm vềXDĐ
Tác phẩm về tổ chức XDĐ
Nhân Dân 95870 31.940 312 188
Đảng cs Việt Nam 118580 57.070 1.245 670
Đại Đoàn kết 137601 45.560 305 202
Thanh niên 358250 41.145 174 102
Dân trí 281802 41.505 160 95
Hiện nay, bài phản ánh được dùng trên các tờ báo khảo sát chủ yếu chia thành ba nhóm: phản ánh thông tin, phản ánh phân tích, phản ánh nêu vấn đề. Năm tờ báo đã sử dụng đa dạng các nhóm bài trên. Các bài báo được tác giả phân tích nguyên nhân mạnh, yếu của các vấn đề cụ thể trong lĩnh vực tổ chức XDĐ. Đồng thời chỉ ra mối quan hệ giữa các nguyên nhân, đưa ra giải pháp, bài học kinh nghiệm nâng cao chất lượng tổ chức, cán bộ, đảng viên... Bên cạnh đó, có bài phản ánh nêu vấn đề, phân tích tình hình hiện tại, những mâu thuẫn đang làm chậm sự phát triển, từ đó dự
báo những gì có thể xảy ra trong tương lai và đưa ra kiến nghị, cách giải quyết thiết
thực. Các bài viết thuộc thể loại bài phản ánh trên các báo, trên 5 tờ báo, tạp chí khảo
sát có dung lượng ngắn gọn khoảng 500 chữ và có bài khoảng 1.500 chữ. Tiêu biểu
cho loại bài này là: “Tập trung nâng cao chất lượng cán bộ, công chức” (Nhân Dân,
23/3/2011); “Phát triển nguồn cán bộ trẻ trong công nhân” (Đại đoàn kết, 7/5/2011);
“Thực hiện Nghị quyết Trung ương 4 ở Sóc Trăng (Đảng cộng sản Việt Nam, ngày 6/
6/2011); “Hà Nội xây dựng, củng cố tổ chức đảng trong các doanh nghiệp ngoài khu
vực nhà nước” (Đảng cộng sản Việt Nam, ngày 3/3/2013); “Xây dựng hệ thống chính
trị cơ sở vùng dân tộc thiểu số ở Nghệ An” (Nhân dân, số 12/2013); “Cán bộ phường
mỗi ngày... 1.000 chữ ký” (Thanh niên, 8/12/2014)...
Những năm qua, bài phản ánh tập trung nhiều vào viết về người tốt - việc tốt. Chuyên mục “Người tốt, việc tốt”; “Đảng viên phấn đấu tốt” có vị trí trang trọng trên các báo từ Trung ương đến các ngành, địa phương. Điều đó cho thấy, việc tuyên truyền gương người tốt, việc tốt đã trở thành một trong những đặc trưng của nền báo chí cách mạng Việt Nam... Bút pháp chủ đạo của bài viết nêu gương người tốt việc tốt nói chung, nêu gương đảng viên phấn đấu tốt trên các tờ báo là đặc tả chân dung, miêu tả con người và nhấn mạnh việc làm tốt.
+ Thể loại bình luận: Khảo sát 5 tờ báo đều sử dụng thể loại bình luận để viết về vấn đề XDĐ. Tuy nhiên từ năm 2011 đến nay, số lượng bài bình luận về nội dung trên không nhiều, chủ yếu là bài bình luận ngắn theo sự kiện.
Báo Tổng số tin,
bài chung
TPBC viết theo thể loại
bình luận
TP về XDĐ
TP về tố chức
XDĐ
Nhân Dân 95870 2.500 260 125
Đảng cs Việt Nam 118580 1.800 235 127
Đại Đoàn kết 137601 2.212 354 225
Thanh niên 358250 2.537 418 302
Dân trí 281802 2.337 459 272
Thế mạnh của thể loại bình luận là thể hiện tư tưởng, quan điểm của toà soạn về một vấn đề thời sự hoặc một sự kiện có tính chất chính trị. Báo Nhân Dân, Dân trí, Đại Đoàn kết, Thanh Niên có những bài bình luận trên dòng thời sự chính trị, đã trở thành tâm điểm được chú ý. Báo Điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam có sự lựa chọn một sự kiện tiêu biểu về vấn đề tổ chức, cán bộ, đảng viên để bình giá, nêu quan điểm như “Luôn dựa vào Dân” (Nhân Dân, số 15/3/2017), “Để công lý không
đội nón ra đi” (Đại đoàn kết, 29/1/2015), “Ba cây số có phải là quá xa”
(Nhân Dân,
số 24/3/2011)... Các bài bình luận trên 5 tờ báo gắn gọn, súc tích, chặt chẽ, lô- gích.
Dung luợng một bài viết khoảng 500 đến 1.000 từ. Các sự kiện được bình luận tưởng như rất nhỏ bé nhưng mang tính điển hình trong xã hội.
+ Thể loại phóng sự và điều tra: Dạng bài điều tra cũng thể hiện sức mạnh trong tuyên truyền về XDĐ trên 5 tờ báo khảo sát, đặc biệt đối những đề tài gai góc, nóng như tham nhũng, tiêu cực, quan liêu, nhũng nhiễu của cán bộ, đảng viên; các vấn đề trong công tác kiểm tra của các cấp uỷ đảng...
Thể loại phóng sự điều tra được báo Thanh niên, Đại đoàn kết, Dân trí rất khéo trong việc lựa chọn đề tài và thường viết thành loạt bài. Các bài viết được đào sâu, nghiên cứu kỹ, có chứng cứ cụ thể đã phát huy đặc thù, thế mạnh của thể loại. Các bài viết không chỉ có tác dụng thiết thực đối với XDĐ mà còn thu hút sự quan tâm đặc biệt của công chúng. Một số bài tiêu biểu được đăng tải như “Đã thua kiện còn dỡ nhà dân” (Thanh Niên, 23-24/7/2014); “Hàng loạt cán bộ “dính” kỷ luật được thăng chức” (Thanh Niên 24/7/2014), “Con voi chui qua lỗ kim” (Dân Trí, 3/4/2016)...
Qua khảo sát 5 tờ báo nhận thấy thể loại phóng sự và điều tra được sử dụng nhiều nhất trên báo Thanh niên, Dân trí. Báo Nhân dân và Đại đoàn kết đã chủ động sử dụng thể loại này nhiều hơn những năm trước. Trong thời gian khảo sát tù’ tháng 1/2011 đến 12/2015 trên cả 5 tờ báo, lượng bài viết dạng này chưa nhiều, chất lượng chưa thật sự cao và chưa khai thác tối đa thế mạnh của dạng bài phóng sự, điều tra.
4.3.3. Ngôn ngữ trong thông điệp tổ chức xây dựng đảng
Qua khảo sát các tác phẩm báo chí tuyên truyền về tổ chức XDĐ trên 5 tờ báo, ngôn ngữ được sử dụng như sau:
+ Tính chính xác trong từng thông tin, câu từ
Các bài viết về tố chức, cán bộ, đảng viên được sử dụng ngôn ngữ một cách khá chính xác. Thứ nhất, các nhà báo đã bám sát các sự kiện có thực và nguyên dạng để phản ánh, bình luận mà không tưởng tượng, thêm bớt. Thứ hai, trong 9.180 bài báo về công tác xây dựng đảng và 4.560 tác phẩm về tổ chức XDĐ, đội ngũ tác giả thể hiện là những người có vốn từ vựng tiếng việt, từ vựng về lý luận và chính trị, chuyên ngành tổ chức XDĐ.
Các tác phẩm báo chí về vấn đề XDĐ và về tổ chức, cán bộ, đảng viên ...
trên 5 tờ báo đã kết hợp nhuần nhuyễn giữa ngôn ngữ và tính chính xác của hiện thực, tạo niềm tin cho bạn đọc.
+ Tính định lượng
Tuỳ theo từng chuyên mục, các báo giới hạn dung lượng bài viết. Với chuyên mục như Thời sự, Chính trị - Xã hội, Thông tin công tác xây dựng đảng, mỗi tin, bài thường từ 300 từ đến 500 từ. Các chuyên mục viết theo thể loại bình luận, xã luận thi 5 tờ báo khảo sát thường có dung lượng từ 500 từ đến 1.000 từ. Các chuyên mục Sinh hoạt tư tưởng, Ý kiến đảng viên, Sinh hoạt Đảng có dung lượng 500 từ.
Chuyên mục “Đang viên phấn đấu tốt” từ 500 từ đến 1.000 từ... Do vậy, các phóng viên khi viết cho chuyên mục nào phải cân nhắc, lựa chọn, sắp xếp các thành tố ngôn ngữ rất kỹ, hợp lý để vẫn phản ánh đủ thông tin mà không vượt khung.
Đối với các bài xã luận trên báo Nhân dân, Đảng Cộng sản Việt Nam, Đại đoàn kết nhận thấy: Khi đất nước có sự kiện chính trị quan trọng thì báo sẽ có bài viết mang tầm khái quát, nêu rõ quan điểm, thái độ, đại diện cho Đảng Cộng sản và nhân dân Việt Nam. Các bài viết có dung lượng khoảng 1.000 đến 1.500 từ, nhiều ý và mang tính định hướng cụ thể, rõ ràng. Với định lượng như vậy, các bài viết của chuyên mục rất cô đọng, súc tính, nhiều ý, ít lời. Do có định lượng, buộc các nhà báo phải rèn cho mình thói quen chú động ngôn từ khi sáng tạo tác phẩm.
+ Tính ngắn gọn
Tính ngắn gọn với ý nghĩa là biểu đạt các thông điệp một cách chính xác nhất, dễ hiếu nhất trong khuôn khố một số lượng từ ngữ ít nhất. Trước hết, sự ngắn gọn, súc tích thể hiện qua tiêu đề bài báo: “Lòng Dân” (Nhân Dân, số 6/1012),
“Ưom mầm kết nạp” (Đảng cộng sản Việt Nam, 9/11/2014), “Khó mà dễ” (Thanh Niên 19/2/2014), “Cán bộ tố nhau, dân nao núng” (Đại Đoàn kết số 29/3/2011)...
Các tít bài rất ngắn nhưng thể hiện rõ tư tưởng, chủ đề của tác phẩm, gợi mở, thu hút bạn đọc. Thứ hai, ngôn ngữ trong các bài viết ngắn, cô đọng. Nhiều bài viết
“Xây dựng đội ngũ cán bộ cơ sở vùng đồng bào Chăm ở Bình Thuận” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 27/11/2015), “Sẽ chọn đúng người để giao việc” (Đại Đoàn kết số 27/5/2011), “Môn Sơn ngày càng ấm no” (Nhân dân số 8/2/2011) sử dụng câu ngắn, đầy đủ nội dung...
Tuy nhiên, qua khảo sát nhận thấy, tít bài về tổ chức XĐĐ trên 5 tờ báo thường rất dài, có tít bài dài trên 20-30 từ. vẫn còn những bài viết dài, ngôn từ chưa được gọt rũa, diễn đạt lủng củng, có câu dài đến 5 dòng... nên bạn đọc có cảm giác mệt mỏi, căng thẳng khi đọc, bài viết ít sức hấp dẫn.
+ Tính bình giá
Những nhà báo chân chính đánh giá rất cao tác động của báo chí, trong đó nhấn mạnh trách nhiệm, thái độ, tình cảm của nhà báo trước những sự kiện, hiện tượng, vấn đề bức xúc của xã hội. Cái tôi nhà báo không chỉ là cái tôi nhân chứng mà là “cái tôi” phân tích, thẩm định, đánh giá hiện thực, một cái tôi lý lẽ, giãi bày đứng trên lập trường tiên tiến của giai cấp, của dân tộc và của thời đại.
Để thể hiện được quan điểm, chính kiến của tác giả trong các tác phẩm báo chí phải thông qua ngôn ngữ. Và chuyên mục “Nghiên cứu - Trao đổi”, “Sinh hoạt tư tưởng”, “Ý kiến đảng viên” trên các tờ báo chủ yếu sử dụng thể loại bình luận, chuyên luận, ký chính luận... nên ngôn ngữ thể hiện rõ tính bình giá.
Tính bình giá trong các tác phẩm báo chí có sắc thái biểu cảm khác nhau.
Trong bài viết từ mở đầu, triển khai đến kết thúc, những câu văn đều mang sắc thái của người viết. Bài “Nên lấy phiếu tín nhiệm đối với chủ tịch hội đồng nhân dân và chủ tịch ủy ban nhân dân cấp xã như thế nào?” (Đảng Cộng sản Việt Nam, ngày 5/7/2011), “Thi tuyển mới chọn được cán bộ trẻ, có tài đức” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 4/18/1/2014), "Quan" xã lạm quyền” (Đại đoàn kết, số 18/8/2012)... Các bài viết trên 5 tờ báo dù ngắn hay dài nhưng đã biết tận dụng thế mạnh của ngôn ngữ để triến khai thông tin một cách hiệu quả nhất. Đồng thời biểu lộ thái độ, tình cảm của mình về một vấn đề, sự kiện của tổ chức XDĐ trong các tác phẩm báo chí.
+ Tính cụ thể, tính đại chúng, tính khuôn mẫu
về tính cụ thể: 9.180 tác phẩm báo chí về vấn đề XDĐ và 4.560 tác phẩm về tổ chức, cán bộ, đảng viên đều xoay quanh vấn đề cụ thể như Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI, XII; về công tác cán bộ; công tác phát triển đảng viên, đảng viên vi phạm; vấn đề lịch sử chính trị và chính trị hiện nay của cán bộ, đảng viên... Nội dung tuyên truyền là các sự kiện, sự việc có không gian, thời gian xác định, những con người, địa điểm cụ thể: Sự kiện Hội nghị Trung ương 4 (khoá XI, XII), thực trạng đội ngũ cán bộ chủ chốt ở Lai Châu, giải pháp nâng cao chất lượng đảng viên ở đồng bằng sông Cửu Long...
về tính đại chúng: Đối tượng bạn đọc của các tờ báo là trên cả nước, là cán bộ, đảng viên, những người có trinh độ... nên ngôn từ trong tác phẩm báo chí phải đáp ứng được đối tượng trên. Đa phần ngôn ngữ trong các tác phẩm này dễ hiểu,