Giáo dục pháp luật trong các trờng cao đẳng rõ ràng là một môn học thuộc phần giáo dục đại cơng.
Thực chất của giáo dục pháp luật là giảng dạy chính khoá
về pháp luật cho sinh viên cao đẳng.
Vậy nên quan niệm và giới giới hạn chơng trình giáo dục pháp luật trong trờng cao đẳng kỹ thuật nh thế nào? nên có một chơng trình giảng dạy qui mô nh thế nào với tính cách là giáo dục hay giảng dạy pháp luật?. Yêu cầu này có phải là yêu cầu đích thực hay không, hay chỉ là mầu mè? còn thực tiễn thì quan niệm giống nh giáo dục luân lý chung chung, trừu tợng? có cũng đợc, mà không có cũng đợc?
Dĩ nhiên nếu không thực hiện chơng trình giáo dục pháp luật trong trờng cao đẳng, chúng ta vẫn đào tạo đợc những nhà chuyên môn, kỹ thuật giỏi. Vậy thì ý nghĩa của giáo dục pháp luật trong các trờng cao đẳng kỹ thuật là ở
®©u?
Giáo dục pháp luật là giáo dục cái gì?
Giáo dục pháp luật là giáo dục cái gì? câu hỏi tởng nh rất khôi hài. Nhng rất ít khi chúng ta xác định đợc giáo dục pháp luật trong trờng cao đẳng là giáo dục cái gì?
- Là giáo dục ý thức tôn trọng pháp luật?
- Là giáo dục ý thức công dân?
- Là tuyên truyền và phổ biến rộng rãi pháp luật?
- Là giáo dục đạo đức hay là giáo dục chính trị?
Trong sách báo và trong thực tiễn hiện nay đang tồn tại một số quan niệm khác nhau về giáo dục pháp luật.
Thứ nhất, có ngời cho rằng giáo dục pháp luật là một bộ phận của giáo dục chính trị, t tởng và giáo dục đạo đức.
Điều đó có nghĩa là nếu tiến hành giáo dục chính trị, t tởng hay đạo đức tốt thì trên thực tế có thể đạt đợc sự tôn trọng pháp luật ở ngời lao động. Hay nói cách khác, sự hình thành ý thức pháp luật ở quần chúng lao động đợc xem nh là “sản phẩm phụ” của quá trình giáo dục chính tri, giáo dục đạo
đức.
Quan niệm nh vậy là coi nhẹ giáo dục pháp luật trong các trờng cao đẳng kỹ thuật, không đợc đúng vai trò, vị trí của nó trong toàn bộ quá trình đào tạo cao đẳng, nhất là trong bối cảnh đổi mới cơ bản và toàn diện giáo dục đại học.
Thứ hai, một quan niệm khác coi giáo dục pháp luật là việc tuyên truyền, phổ biến pháp luật bằng các hình thức và phơng thức khác nhau để mọi ngời chấp hành, làm theo pháp luật.
Thứ ba, lại có một quan niệm khác là chỉ nhấn mạnh và xem những yếu tố khách quan nh điều kiện kinh tế - xã hội, thể chế chính trị và pháp luật nhà nớc, môi trờng giáo dục...
là nhân tố quyết định vấn đề giáo dục ý thức chấp hành
pháp luật cho công dân, do đó thờng coi nhẹ giáo dục pháp luật trong các trờng cao đẳng.
Thứ t, một số ngời lại có quan niệm rằng điều kiện kinh tế thấp kém, kỷ cơng pháp luật bị buông lỏng, đạo đức và lối sống trong xã hội xuống cấp nh hiện nay thì giáo dục pháp luật không thể đạt đợc mục đích mong muốn.
Những quan niệm phiến diện trên đây có tác động không nhỏ đến việc triển khai và nâng cao hiệu quả của công tác giáo dục pháp luật.
Khi nghiên cứu khái niệm giáo dục pháp luật trong các tr- ờng cao đẳng kỹ thuật, về mặt phơng pháp luận, trớc hết phải xuất phát từ khái niệm chung về giáo dục đại học trong hệ thống giáo dục quốc dân. Giáo dục cao đẳng kỹ thuật cần đợc xét trên cả hai phơng diện:
- Giáo dục đại học theo nghĩa bậc học.
- Giáo dục cao đẳng theo nghĩa một trình độ đào tạo của bậc đại học .
Mặt khác, giáo dục pháp luật cần dựa trên cơ sở lý luận về giáo dục hiểu theo nghĩa rộng - tức là quá trình tác động của tất cả những điều kiện khách quan và chủ quan (chế
độ kinh tế - xã hội, thể chế chính trị - pháp luật, trình độ dân trí nói chung, môi trờng sống...) đến ý thức và đời sống tinh thần của con ngời.
Xuất phát từ khái niệm chung về giáo dục, chúng ta thấy giáo dục pháp luật là hình thức giáo dục cụ thể, là “cái riêng, cái đặc thù” trong mối quan hệ giữa giáo dục pháp luật với giáo dục nói chung. Giáo dục pháp luật với t cách một bộ phận của giáo dục, vừa mang những nét chung của quá trình giáo dục, sử dụng các hình thức và phơng pháp của quá trình giáo dục nói chung, vừa có những nét đặc thù.
ở cấp đào tạo đại học, cao đẳng nh đã nói ở trên, giáo dục pháp luật thuộc phần giáo dục đại cơng, vì thế trớc hết, nh một môn học chính khoá, nó phải đợc giảng dạy nội dung cơ bản và cơ sở lý thuyết về pháp luật, nhằm hình thành tri thức ở trình độ cao đẳng về pháp luật, hình thành tình cảm, lòng tin đối với pháp luật (mục đích cảm xúc) và xây dựng thói quen thực hiện hành vi hợp pháp (mục đích hành vi).
Giáo dục pháp luật có nội dung riêng, đó là sự tác động có định hớng cơ bản là chuyền tải tri thức lý luận và thực tiễn về hai hiện tợng nhà nớc và pháp luật.
Giáo dục pháp luật với ý nghĩa là một một dạng giáo dục
đặc thù, một môn học có vị trí độc lập tơng đối, đợc hiểu là hoạt động cung cấp tri thức pháp luật, bồi dỡng tình cảm, thái độ đúng đắn đối với pháp luật một cách có định hớng, có tổ chức, có chủ định nhằm mục tiêu chung là tác động tới
việc hình thành tri thức pháp luật, cảm xúc và lòng tin vào pháp luật, làm cơ sở cho hành vi và lối sống theo pháp luật của mọi công dân.
Mục đích của giáo dục pháp luật trong các trờng cao đẳng kỹ thuật
Giáo dục pháp luật trong trờng cao đẳng kỹ thuật đợc thực hiện thông qua việc tổ chức hoạt động giảng dạy và học tập về luật học, trong đó giảng viên giảng giải cặn kẽ, có mục đích, có hệ thống nội dung cơ bản và cơ sở lý thuyết về luật pháp và thực tiễn của đời sống pháp luật, cung cấp cho sinh viên những kiến thức khoa học cơ bản về pháp luật, nhằm làm cho sinh viên có hiểu biết nhất định một số vấn
đề lý luận cơ bản nhất về nhà nớc và pháp luật hình thành tri thức pháp luật, ý thức trách nhiệm, văn hóa pháp luật, làm cơ sở cho hành vi xử sự phù hợp với quy định pháp luật, góp phần đào tạo lên độ ngũ kỹ s kỹ thuật trong tơng lai.
Xác định mục đích giáo dục pháp luật cho sinh viên là một vấn đề quan trọng hàng đầu đối với việc xây dựng ch-
ơng trình nội dung giáo dục pháp luật và toàn bộ công tác tổ chức thực hiện. Thực tiễn trong thời gian vừa qua cho thấy việc xác định mục đích giáo dục pháp luật cho sinh viên cha
đợc cụ thể và thống nhất, tính định hớng cha rõ ràng và phần nhiều bị động. Có thể thấy rõ điều đó trong việc
xây dựng chơng trình, xác định các hình thức giáo dục pháp luật, trong việc tạo lập các điều kiện vật chất bảo đảm cho công tác giáo dục pháp luật đạt kết quả.
Vấn đề then chốt nhất trong việc xác định mục đích của giáo dục pháp luật cho sinh viên là phải căn cứ vào mục
đích và yêu cầu của đào tạo cao đẳng, xuất phát từ hiện thực khách quan, phù hợp với đối tợng sinh viên tránh khuynh h- ớng áp đặt chủ quan, những căn cứ đó có thể là:
- Phải xuất phát từ nhu cầu giáo dục và đào tạo toàn diện cho sinh viên.
- Phải xuất phát từ thực trạng tình hình hiểu biết pháp luật và ý thức tôn trọng pháp luật của sinh viên hiện nay rất thấp, tri thức pháp luật của họ hầu nh không đáng kể.
- Phải xuất phát từ đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi.
Việc xác định mục đích của giáo dục pháp luật sẽ quy
định việc xác định hình thức, phơng tiện, phơng pháp và nội dung của giáo dục, đồng thời còn giúp cho việc xác định hiệu quả của quá trình giáo dục. Không dựa vào mục đích của giáo dục pháp luật, chẳng những không thể đánh giá mà còn không thể tiến hành tìm kiếm các chỉ số xác định hiệu quả của giáo dục pháp luật. Với ý nghĩa nh vậy, mục
đích của giáo dục pháp luật đợc xác định nh trên là phù hợp,
đáp ứng đợc các nhu cầu của xã hội ta, phù hợp với thực tiễn
để có khả năng trở thành hiện thực và giúp ích cho việc
đánh giá, nâng cao hiệu quả giáo dục pháp luật ở nớc ta trong tõng thêi kú.
Mục đích của việc giáo dục pháp luật trong các trờng cao
đẳng là hình thành ở sinh viên ý thức pháp luật, làm cơ sở cho sự hình thành hành vi và thói quen hành vi phù hợp với các chuẩn mực pháp luật. Hình thành ở sinh viên tình cảm và thái độ đúng đắn đối với pháp luật, lòng tin vào pháp luËt.
Có tri thức về pháp luật cha có nghĩa là đã có tình cảm
đúng đắn và lòng tin vào pháp luật. Đó mới chỉ là cơ sở nhận thức tạo niềm tin bên trong ở mỗi sinh viên. Do vậy, việc biến nhận thức thành niềm tin, động cơ bên trong cho sinh viên là yêu cầu quan trọng. Thiếu tự tin, thiếu tình cảm sẽ không tạo ra đợc các hành vi hợp pháp và khả năng chấp hành pháp luật nghiêm chỉnh.
Trong hệ thống các mục đích của giáo dục pháp luật thì
mục đích hình thành hành vi hợp pháp cho sinh viên có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Bởi lẽ, suy cho đến cùng kết quả của giáo dục pháp luật đợc biểu hiện ở ứng xử theo pháp luật của mọi sinh viên. Đây chính là cái đích cần đạt đợc của giáo dục pháp luật. Giáo dục các hành vi hợp pháp là giáo
dục để hình thành ở sinh viên thói quen tuân theo pháp luật. Thói quen phần lớn là kết quả của niềm tin bên trong và sự tự ý thức sâu sắc đợc lặp đi lặp lại nhiều lần thông qua các hành vi xử sự. Do vậy, giáo dục để hình thành hành vi hợp pháp là một việc khó khăn, lâu dài.
Mục đích của giáo dục pháp luật là phải bằng những hình thức, phơng thức tác động khác nhau tạo cho mọi sinh viên tình cảm đúng đắn và niềm tin vào pháp luật đợc biểu hiện ra thành những hành vi hợp pháp trong đời sống hàng ngày.
Song việc hình thành tình cảm, lòng tin bền vững vào pháp luật ở sinh viên, một vấn đề không đơn giản, gặp phải những trở ngại. Tình trạng kỷ cơng pháp luật bị buông lỏng, những tập tục của ngời sản xuất nhỏ... tác động không ít vào lớp ngời trẻ tuổi. Do vậy giáo dục pháp luật cần có định hớng rõ ràng, có nội dung, hình thức phù hợp mới đạt đợc mục
đích đề ra. Trớc hết, các chủ thể giáo dục mà trực tiếp là các nhà giáo dục phải có lòng tin và tình cảm đúng đắn với pháp luật mới có thể truyền cho sinh viên những tình cảm và lòng tin ấy. Đúng nh Các Mác đã nói “Ngời đi giáo dục cũng phải đợc giáo dục ”.
Nét đặc thù của mục đích giáo dục pháp luật trong các trờng cao đẳng trớc hết do vị trí tơng lai của những ngời
học ở những trờng đó quyết định. Trong vốn học vấn chung, đặc biệt trong vốn học vấn nghề nghiệp của họ không thể thiếu đợc một bộ phận quan trọng là hiểu biết về pháp luật. ý thức pháp luật của sinh viên hôm nay sẽ là một bộ phận quan trọng của nhân cách ngời cán bộ khoa học, cán bộ kỹ thuật, cán bộ quản lý mai sau. Từ đó, họ không những biết sống và làm việc theo pháp luật với t cách là ngời công dân mà còn biết sống và làm việc theo pháp luật, bảo vệ pháp luật với t cách là những ngời đã có những cơng vị xã hội quan trọng, những vị trí chủ chốt ở các tầng bậc trong hệ thống nghề nghiệp ở mỗi ngời. Nh vậy, có thể nói rằng giáo dục pháp luật trong các trờng cao đẳng là một yêu cầu khách quan nhằm chuẩn bị có hệ thống cho thế hệ trẻ vào
đời biết sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật, góp phần xây dựng dần dần một xã hội có kỷ cơng, một nhà nớc pháp quyền và một nền dân chủ có pháp chế.
Tất cả các mục đích trên tạo lên một thể thống nhất có mối quan hệ tác động lẫn nhau, bổ sung cho nhau tạo thành ý thức pháp luật xã hội chủ nghĩa trong sinh viên. Khi tiến hành giáo dục phải hớng hoạt động nhằm vào cả ba mục
đích, chứ không phải là quá trình tác động rời rạc theo từng công đoạn, trớc hết là trang bị tri thức, sau đó là bồi dỡng tình cảm và cuối cùng mới là giáo dục thói quen xử sự hợp
pháp. Thiếu hoặc coi nhẹ một nội dung nào mục đích của giáo dục pháp luật sẽ không hoàn chỉnh bởi vì” không phải
đơn thuần về lý luận pháp luật, cũng không phải chỉ học những quy định cụ thể của pháp luật một cách khô khan mà là quá trình bồi dỡng và nâng cao ý thức pháp luật xã hội chủ nghĩa ” [44]. Việc xác định đúng đắn mục đích của giáo dục pháp luật cho sinh viên có ý nghĩa cực kỳ quan trọng trong toàn bộ quá trình giáo dục pháp luật. Song để đạt đợc mục đích đã xác định, giáo dục pháp luật cần phải thực hiện đúng những yêu cầu của giáo dục học nói chung và yêu cầu của giáo dục pháp luật nói riêng.
Nh vậy để nâng cao chất lợng và hiệu quả của giáo dục pháp luật trong nhà trờng trớc hết phải xác định đúng mục
đích, quán triệt yêu cầu của giáo dục pháp luật. Đây là vấn
đề có tính nguyên tắc, là cơ sở cho việc xây dựng nội dung chơng trình cũng nh các hình thức, biện pháp giáo dục pháp luật.
Khi đã xác định rõ đợc mục đích yêu cầu thì vấn đề cần phải giải quyết tiếp theo là nội dung chơng trình giáo dục pháp luật, tức là dạy và học những gì? nội dung dạy và học pháp luật trong nhà trờng phải đảm bảo sự cân đối trong toàn bộ chơng trình giáo dục nhất là trong tình hình tiếp tục điều chỉnh cải cách giáo dục hiện nay, nhiều môn
học mới đã và sẽ đa vào chơng trình học tập nh tin học, dân số và kế hoạch hóa gia đình... Tính cân đối của nội dung giáo dục pháp luật nằm trong toàn bộ hệ thống các môn học nói chung và trong nội dung giáo dục về chính trị, t tởng và
đạo đức nói riêng, phải đợc đảm bảo. Do vậy nội dung giáo dục pháp luật qúa sơ lợc hoặc ngợc lại quá nặng nề, tách rời một cách cô lập với các môn học khác là không khoa học và không thực tế. Nội dung giáo dục pháp luật phải phù hợp với
đặc điểm tâm, sinh lý và quy luật nhận thức của sinh viên.
Đây là một vấn đề khó, nhất là trong việc biên soạn chơng trình, bởi lẽ bản thân các quy phạm pháp luật đôi khi bao hàm những khái niệm pháp lý trừu tợng, trình tự và kết cấu trong từng quy phạm cũng hết sức chặt chẽ, lôgíc. Nghệ thuật diễn giảng của giáo viên là biến những khái niệm pháp lý đó thành những hớng dẫn hành động thực tế, sao cho sinh viên dễ hiểu, hiểu đúng và vận dụng thiết thực trong cuéc sèng.
Thử đặt một số câu hỏi liệu chúng ta có thể đơn giản hoá chỉ giảng dạy chuyên môn kỹ thuật trong các trờng cao
đẳng kỹ thuật thay vì học cả các môn học khác nh triết học, kinh tế chính trị học, luật học...vì chúng ta cần các nhà kỹ thuật có trình độ cao đẳng, chứ không cần những ngời biết hoặc nói lý thuyết về đạo đức và pháp luật? Nói
cách khác liệu có nên phân nền giáo dục đại học và cao
đẳng thành hai nền giáo dục - một nền giáo dục "phổ thông" về những môn văn hoá (đại cơng) và một nền giáo dục chỉ tập trung "chuyên sâu" vào các môn kỹ thuật hay không?
Để trả lời chung về những vấn đề nêu ra, dới đây xin trình bày rõ hơn về vai trò và ý nghĩa của giáo dục pháp luật trong các trờng cao đẳng kỹ thuật. Trớc hết cần phải khẳng định rằng đào tạo trình độ cao đẳng và đại học trớc hết là nhằm phát triển năng lực trí tuệ của con ngời, những năng lực trí tuệ mà thiếu chúng thì con ngời không thể hoàn tất đợc một công việc trí tuệ nào, nhất là trí tuệ về khoa học kỹ thuật. Do đó, đào tạo cao đẳng không thể bị trói buộc chỉ vào những môn kỹ thuật chuyên ngành, nh- ng cũng không nên lạm dụng thái quá những môn khoa học xã
hội, chẳng hạn nh giảng dạy về văn chơng hay các môn nghệ thuËt...
Đào tạo cao đẳng kỹ thuật ở nớc ta, theo truyền thống, trong chơng trình có giáo dục pháp luật và một số môn khoa học xã hội thuộc phần giáo dục đại cơng. Khẳng định rằng những môn học đó có ý nghĩa rất quan trọng cho việc đào tạo và phát triển những nhà chuyên môn kỹ thuật hàng đầu.
Có thể nói rằng nếu không có các môn khoa học giáo dục đại