BẢO DƯỠNG, SỬA CHỮA MÁY PHÁT ĐIỆN XOAY CHIỀU 1. Giới thiệu:
Máy phát điện của ôtô đóng vai trò rất quan trọng, nếu máy phát điện làm việc không tốt có thể dẫn đến ôtô không thể vận hành và hư hỏng các thiết bị điện.
Do đó bảo dưỡng, sửa chữa máy phát điện là công tác cần phải thực hiện có định kỳ và thường xuyên để đảm bảo hiệu năng làm việc của ôtô.
2. Mục tiêu:
Sau khi học xong bài này người học có khả năng:
- Về kiến thức: Nắm được phương pháp bảo dưỡng, sửa chữa của máy phát điện xoay chiều được sử dụng trên ôtô.
- Về kỹ năng: Kiểm tra và khắc phục hư hỏng máy phát điện xoay chiều đạt các yêu cầu kỹ thuật và đảm bảo an toàn lao động.
- Về thái độ: Làm việc theo tổ nhóm, tính cẩn thận, tác phong công nghiệp.
3. Dụng cụ, vật liệu, thiết bị:
3.1. Dụng cụ: Thước cặp, VOM.
3.2. Vật liệu: Giẻ sạch, xăng, mỡ bôi trơn.
3.3. Thiết bị: Máy phát điện xoay chiều các loại.
4. Các bước tiến hành:
4.1. Kiểm tra máy phát điện:
Kiểm tra chi tiết
TT Bước
Kiểm tra Hình vẽ minh họa
Nội dung và thông số kỹ
thuật
1
Kiểm tra Rô to
Kiểm tra thông mạch
-Dùng Ôm kế kiểm tra thông mạch giữa hai vòng tiếp điện
-Nếu không thông mạch phải thay Rô to
- Điện trở tiêu chuẩn (nguội):
2,8-3,0 Ω Kiểm tra
chạm mát Rô to
- Dùng Ôm kế kiểm tra sự thông mạch giữa vòng tiếp điện và thân Rô to
Kiểm tra các vòng tiếp điện
- Quan sát xem các vòng tiếp điện có bị cào xước, cháy xám không. Nếu bị cào xước nhẹ thì dùng giấy nhám mị đánh lại
- Dùng thước cặp đo đường kính vòng tiếp điện Đường kính tiêu chuẩn:
14,2-14,4mm - Đường kính tối thiểu:
12,8mm
2 Kiểm
tra Stator
Kiểm tra hở mạch
- Dùng Ôm kế kiểm tra sự thông mạch giữa các cuộn dây
- Nếu không có sự thông mạch phải phải thay Rô to mới
Kiểm tra chạm mát
- Dùng Ôm kế kiểm tra sự thông mạch giữa các cuộn dây Rô to và thân máy phát - Nếu có sự thông mạch phải thay Rô to mới
3 Kiểm
tra chổi than
Đo chiều dài nhô ra
của chổi than
- Dùng thước cặp đo chiều dài phần nhô ra của chổi than (Với loại A) - Dùng thước dẹt (mm) đo chiều dài phần nhô ra của chổi than (Với loại B)
- Nếu chiều dài phần nhô ra nhỏ hơn mức tối thiểu phải thay chổi than mới
- Chiều dài tiêu chuẩn phần nhô ra của chổi than:
10,5mm
- Chiều dài tối thiểu phần nhô ra của chổi than:
1,5mm
4 Kiểm
tra chỉnh
lưu
Kiểm tra cụm Điốt dương
- Dùng Ôm kế nối một đầu que đo vào Gugiông cực dương và đầu que đo kia lần lượt tiếp xúc vào các đầu ra của bộ chỉnh lưu - Đảo vị trí các đầu que đo
- Quan sát kim đồng hồ khi thực hiện đảo đầu que đo (Từ thông mạch chuyển sang
không thông
mạch)
Kiểm tra cụm Điốt dương
- Nếu không đạt yêu cầu trên phải thay cụm chỉnh lưu
Kiểm tra cụm Điốt
Âm
- Nối một đầu que đo lần lượt vào các cực Âm của bộ nắn dòng, còn đầu que đo kia lần lượt vào các đầu ra của bộ nắn dòng
- Đảo vị trí các đầu que đo
- Quan sát kim đồng hồ khi thực
hiện đảo đầu que đo (Từ thông mạch chuyển sang
không thông
mạch)
- Nếu không đạt yêu cầu trên phải thay cụm chỉnh lưu
5
Kiểm tra vòng
bi
Kiểm tra vòng bi
trước
- Kiểm tra xem vòng bi trước có quay trơn hay bị rơ lỏng không - Nếu không đạt yêu cầu thì phải thay vòng bi mới
Kiểm tra vòng bi
sau
- Kiểm tra vòng bi sau quay trơn, không bị kẹt, rơ, mòn
- Nếu vòng bi bị rơ, mòn... thì phải thay vòng bi mới
Kiểm tra sự làm việc của máy phát
- Dùng tay quay Rô to của máy phát để kiểm tra xem máy phát có quay trơn không hay bị kẹt
- Phương pháp này được áp dụng để kiểm tra máy phát sau khi lắp ráp xong
4.2. Hư hỏng chung và quy trình kiểm tra, khắc phục
Khi thấy các hiện tượng lạ (Khác thường) xảy ra ta phải xác định nguyên nhân gây ra hiện tượng đó. Để việc xác định (Chẩn đoán) được nhanh nhất, chính xác nhất thì việc kiểm tra đúng thứ tự những vùng liên quan là rất quan trọng. Sau đây là lưu đồ chẩn đoán khi các sự cố xảy ra:
Kiểm tra cầu chì Thay thế, sửa chữa
Kiểm tra giắc nối của tiết chế
Thay thế, sửa chữa
Kiểm tra máy phát Thay thế, sửa
chữa
Kiểm tra đèn báo nạp
Thay thế, sửa chữa
Thay tiết chế Tốt
Không tốt
Tốt
Tốt
Tốt
Không tốt
Không tốt
Không tốt
4.2.1. Đèn báo nạp không sáng khi bật khóa điện
Hình 4.1 – Lưu đồ trình kiểm tra máy phát khi đèn báo nạp không sáng.
Kiểm tra cầu chì: Kiểm tra xem cầu chì có bị cháy hay tiếp xúc kém trong mạch đèn báo nạp
Kiểm tra các giắc cắm của tiết chế có bị lỏng hay tiếp xúc kém không
Kiểm tra máy phát: Kiểm tra xem có sự ngắn mạch trong các Điốt dương của máy phát. Nếu chỉ một Điốt dương bị ngắn mạch thì, dòng điện sẽ chạy từ cực B của ắc quy qua cực N của Điốt hỏng. Dòng điện này sẽ làm cho rơ le tiết chế hoạt động hút đóng tiếp điểm do đó đèn báo nạp không sáng.
Kiểm tra đèn báo nạp: Kiểm tra xem đèn báo nạp có bị cháy không. Nếu nối đất chân L của giắc. Nếu đèn báo nạp sáng tiết chế hỏng, nếu đèn báo nạp không sáng thì hoặc bóng đèn cháy hoặc dây điện hỏng
4.2.2. Đèn báo nạp không tắt sau khi động cơ đã nổ:
Hiện tượng này chỉ có thể xảy ra khi máy phát không phát ra điện hoặc điện áp đầu ra của máy phát quá cao.
Kiểm tra xem đai dẫn động có bị trùng không
Kiểm tra cầu chì IG xem có bị cháy hay tiếp xúc kém không
Đo điện áp tại cực B của máy phát: Điện áp quy định 13,8-14,8V
Đo điện áp tại cực F: Nếu có điện áp tức là cuộn Rô to bị đứt hoặc chổi than tiếp xúc kém
Điều chỉnh, thay thế
Kiểm tra điện áp cực B của máy
phát
Kiểm tra tiết chế
Kiểm tra cầu chì Sửa chữa, thay thế
Kiểm tra điện áp cực F
Sửa chữa máy phát
Thay thế tiết chế Không
đúng
Không tốt
Trên 15V
Dưới 13V
Tốt
Tốt
Không tốt Kiểm tra đai dẫn
động
Tốt
Tốt
Tốt
Kiểm tra giắc nối Sửa chữa
Kiểm tra tiết chế Thay thế
Kiểm tra máy phát Tốt
Tốt
Không tốt
Không tốt
Hình 4.2 – Lưu đồ trình kiểm tra máy phát khi đèn báo nạp không tắt.
4.2.3. Đèn báo nạp thỉnh thoảng sáng khi động cơ làm việc
Hiện tượng này xảy ra khi điện áp phát ra của máy phát là không ổn định
Hình 4.3 – Lưu đồ trình kiểm tra máy phát khi đèn báo nạp sáng chập chờn.
- Kiểm tra xem giắc nối có bị lỏng hay tiếp xúc kém không bằng cách: Đập nhẹ lên giắc cắm nếu thấy đèn báo nạp nhấp nháy thì chứng tỏ sự tiếp xúc của giắc là kém dẫn đến máy phát sẽ không phát ra được điện áp tiêu chuẩn và đèn báo nạp sáng
- Kiểm tra tiết chế: Kiểm tra điện áp tại cực B của máy phát nếu điện áp đo được quá lớn thì phải thay tiết chế, còn nếu điện áp đo được quá nhỏ thì phải tiến hành kiểm tra máy phát.