TÌM HIỂU HỆ THỐNG ÂM THANH TRÊN XE ÔTÔ 1. Giới thiệu:
Hệ thống âm thanh là một thiết bị để tạo ra môi trường làm việc thoải mái cho người lái giống như điều hoà không khí. Các bản nhạc từ đĩa CD hoặc chương trình phát thanh âm nhạc từ hệ thống âm thanh sẽ làm cho người lái được thoải mái.
Người lái cũng cần có các thông tin về tình trạng về hệ thống giao thông cũng như thông tin về thời sự. Ở hệ thống âm thanh của ô tô, người ta trang bị chủ yếu là chức năng thu sóng rađiô và chạy băng cát xét. Tuy nhiên do tính ưu việt của công nghệ kỹ thuật số, ở các đời xe gần đây có trang bị âm thanh kỹ thuật số hiện đại.
Ngoài ra, trang bị cho ôtô một hệ thống âm thanh hiện đại là một xu hướng mà người sử dụng xe hướng đến, để thỏa mãn nhu cầu thưởng thức âm thanh với chất lượng cao. Nên hệ thống âm thanh bố trí trên xe ngày càng đa dạng và phức tạp, đòi hỏi người kỹ thuật viên làm việc với hệ thống âm thanh (audio) phải có năng lực thẩm âm và kiến thức về trang thiết bị âm thanh trên ôtô.
2. Mục tiêu:
Sau khi học xong bài này người học có khả năng:
- Về kiến thức: Nắm được cấu tạo, nguyên lý làm việc thực tế của hệ thống âm thanh được sử dụng trên ôtô.
- Về kỹ năng: Xác định được các thiết bị âm thanh được bố trí trên ôtô.
- Về thái độ: Làm việc theo tổ nhóm, tính cẩn thận, tác phong công nghiệp.
3. Dụng cụ, vật liệu, thiết bị:
3.1. Dụng cụ:
3.2. Vật liệu:
3.3. Thiết bị: Hệ thống âm thanh được sử dụng trên ôtô.
4. Các bước tiến hành:
4.1. Xác định cụm chi tiết trong hệ thống âm thanh.
Hình 19.1 – Vị trí bố trí các thiết bị âm thanh trên một số loại xe.
Hình 19.2 – Vị trí bố trí các thiết bị âm thanh trên xe.
Cấu tạo của hệ thống âm thanh khác nhau tuỳ theo loại xe và cấp nội thất. Trong một số trường hợp, khách hàng lựa chọn các bộ phận của hệ thống âm thanh ở nơi bán hàng, nhìn chung hệ thống âm thanh có các bộ phận đây:
4.2.1. Radio
Ăng ten thu sóng Radio được truyền đi từ đài phát thanh và chuyển thành tín hiệu âm thanh rồi gửi tới bộ khuyếch đại.
Phần lớn các Radio ngày nay đều có thể nhận sóng AM/FM và có một bộ dò sóng điện tử được điều khiển bằng một máy tính nhỏ.
4.2.2. Máy quay băng/ đĩa CD
Máy quay băng đọc tín hiệu analog trên băng từ và gửi tín hiệu âm thanh tới bộ khuyếch đại. Thiết bị này có chức năng tự động quay ngược và chức năng chọn tự động .v.v.
Đầu đọc CD đọc tín hiệu số trên đĩa quang rồi thực hiện sự chuyển đổi D-A (số/Analog) và gửi âm thanh tới bộ khuyếch đại. Vì sử dụng tín hiệu số nên âm thanh của đĩa CD rõ hơn so với băng từ. Một trong những thuận lợi cơ bản của đĩa CD là chúng ta có thể lựa chọn bài hát rất nhanh.
4.2.3. Bộ khuyếch đại
Bộ khuyếch đại được dùng để khuyếch đại tín hiệu từ Radio, băng từ, đĩa CD... và gửi tín hiệu này tới các loa.
4.2.4. Loa
Loa được dùng để chuyển tín hiệu điện đã được khuyếch đại thành dao động âm thanh trong không khí. Để nghe được tín hiệu âm thanh Stereo nhất thiết phải có 2 loa.
4.2.5. Các loại Ăngten
Hiện nay có một số loại ăngten sau:
+ Ăngten cần:
Có thể được chia ra thành các loại sau: Loại lắp ở bađờ sốc trước hoặc sau và loại lắp ở nửa trần xe phía sau. Ăngten loại môtơ có thể tự động dựng lên hạ xuống khi bật và tắt công tắc.
+ Loại Ăngten in sẵn ở kính sau:
Đặc điểm của loại Ăngten này là không phải nâng lên hạ xuống như Ăngten cần, không gây tiếng ồn do gió và tuổi thọ cao không bị gấp hoặc cọ sát.
Hình 19.3 – Vị trí bố trí các loại ăng ten trên xe.
Hình 19.4 – Ăng ten điều khiển bằng điện
Ăngten là cửa vào tín hiệu của Radio và vì vậy nó là một phần rất quan trọng để tái tạo âm thanh tốt.
Hình 19.5 – Ăng ten điều khiển bằng điện
Sóng Radio do ăngten bắt được là những tín hiệu điện có cường độ điện rất yếu được truyền tới Radio thông qua cuộn dây điện gọi là cáp đồng trục.
Để thu được sóng Radio vào ăng ten, chiều dài của nó phải bằng nửa chiều dài bước sóng của Radio. (ví dụ khi đài phát sóng ở băng sóng AM với tần số1300 KHz, thì Ăngten cần phải có chiều dài là 115 m ). Không thể đặt một ăngten dài như vậy trong ôtô, nhưng ăngten trang bị trên ô tô cần phải dài tới mức có thể được. Khi dùng ăngten cần, để nghe được âm thanh có chất lượng tốt thì cần phải kéo dài hết ăngten.
Trong trường hợp Ăngten in sẵn ở kính sau, ngay cả một vết xước nhỏ ở chỗ in cũng làm cho độ nhạy giảm đi.
Hình 19.6 – Sơ đồ đấu dây cho ăng ten loại in trên kính
Đây là loại ăngten được in trên kính hậu của xe có hình dạng như được chỉ ra ở bên cạnh. (Các hình dạng ăng ten này khác nhau tuỳ theo kiểu xe).
Các tín hiệu điện được ăngten thu được phải được khuyếch đại bởi bộ khuyếch đại do nguyên nhân sau đây:
+ Ăngten FM linh hoạt:
Hệ thống Ăngten này duy trì tình trạng thu tín hiệu tốt bằng cách kết hợp hai ăngten để loại bỏ tình trạng nhận tín hiệu xấu như tín hiệu tăng dần hoặc giảm dần.
Nhìn chung loại ăng ten này có một ăng ten chính và một ăng ten phụ. Khi độ nhạy của ăngten chính kém thì hệ thống sẽ so sánh độ nhạy giữa ăng ten chính và ăng ten phụ để chọn ra độ nhạy tốt hơn.
+ Ăngten trên trần xe:
Ăngten trần xe chỉ dài bằng 1/8 ăngten cần thông thường do đó nó không chạm vào đường hầm hoặc cửa ra vào chỗ đỗ xe. Vì thiết bị này để nâng cao độ nhạy lên một bộ khuyếch đại ăngten được lắp đặt lên đế của ăngten do đó nó có thể nhận sóng radio tốt như các ăngten cần thông thường. Đây là loại ăng ten có thể tháo rời. Khi ăngten bị hỏng có thể tháo ra bằng cách vặn ngược theo kim đồng hồ.
4.2. Kiểm tra hệ thống âm thanh.
4.2.1. Kiểm tra ăngten (khi bật radio)
Bật radio và khoá điện ở vị trí ACC và kiểm tra các hạng mục sau đây:
+ Kiểm tra cáp ăngten xem có bị đứt mạch không:
Hình 19.7 – Kiểm tra đứt mạch của ăng ten - Xoay núm âm lượng về vị trí cực đại.
- Cọ mạnh kim loại vào cột ăngten để kiểm tra xem có tiếng loẹt xoẹt phát ra từ loa không.
- Nếu có tiếng kêu và xoẹt phát ra từ loa thì mạch cáp ăngten không bị đứt.
+ Kiểm tra cột ăngten xem có bị lỏng không
Hình 19.8 – Kiểm tra ăng ten lỏng - Dò tín hiệu từ trạm phát radio sóng AM.
- Dùng ngón tay gõ nhẹ vào cột ăngten và kiểm tra xem có tiếng kêu phát ra từ loa không.
- Nếu có tiếng kêu phát ra từ loa thì cột ăngten bị lỏng + Kiểm tra độ nhạy của ăngten
Hình 19.9 – Kiểm tra độ nhạy của ăng ten
- Bắt tín hiệu yếu từ trạm radio phát sóng AM. Dùng tay nắm vào cột ăngten.
- Nếu âm thanh to lên thì độ nhạy của ăngten kém.
- Nếu âm thanh nhỏ dần hoặc không thay đổi thì độ nhạy của ăngten là tốt.
4.2.2. Kiểm tra ăng ten (cáp ăng ten không nối với máy thu radio) + Đo điện trở giữa cột ăng ten và xe
Hình 19.10 – Kiểm tra điện trở giữa cột ăng ten và xe Điện trở: Vào khoảng vài MΩ hoặc lớn hơn.
Việc kiểm tra như trên cũng giống như kiểm tra điện trở giữa vỏ bọc nhiễu và lõi dây của cáp ăng ten.
Thông thường, tụ điện được nối vào lõi dây của cáp ăngten. Do đó điện trở giữa vỏ bọc nhiễu và lõi dây không thể đo
được ở phía đầu nối của các ăng ten.
+ Đo điện trở giữa vỏ bọc của cáp đồng trục với thân xe
Hình 19.11 – Đo điện trở giữa vỏ bọc của cáp đồng trục với thân xe Điện trở: Nhỏ hơn 4 – 5 Ω.
4.2.3. Kiểm tra loa:
- Dùng đồng hồ đo điện trở:
Hình 19.12 – Đo điện trở của loa
- Dùng nguồn điện 1,5V kích vào loa và lắng nghe âm thanh phát ra từ loa.
Hình 19.12 – Kiểm ta trực tiếp loa.
Hình 20.1 - Sơ đồ tổng quát của hệ thống chống 1- Cảm biến tốc độ; 2- Bộ phận điều khiển; 3- Cơ cấu thực hiện; 4- Nguồn năn