CHƯƠNG 2: VẤN ĐỀ CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC CỦA TRƯỜNG
2.4 Những giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao chất lượng giáo dục- đào tạo trường Cao đẳng nghề kinh tế- kỹ thuật Vinatex
Trường CĐN kinh tế - kỹ thuật Vinatex là trường công lập thuộc hệ thống giáo dục quốc dân Việt Nam. Trường đã đóng góp quan trọng trong việc đào tạo đội ngũ lao động cho sự phát triển chung của đất nước, đặc biệt là cung cấp nguồn nhân lực cho ngành dệt may. Tính từ năm 1968 đến nay nhà trường đã đào tạo khoảng 40.000 lao động lành nghề cho xã hội.
Hiện nay nhà trường đã và đang cung cấp các dịch vụ đào tạo đa dạng gồm nhiều cấp trình độ và hệ đào tạo để đáp ứng nhu cầu nhân lực cho địa bàn trong tỉnh và các khu vực lân cận, điều này được thể hiện qua bản kế hoạch tuyển sinh đến năm 2012 của nhà trường :
Bảng 2.7: Kế hoạch dự kiến tuyển sinh của trường đến năm 2014 Năm 2011-
2012
Năm 2012- 2013
Năm 2013- 2014
CĐN 3000 3550 4000
TC nghề 500 550 600
TCCN 200 250 300
Tổng 3700 4350 4900
Bước sang giai đoạn phát triển mới, nhà trường xác định nhiệm vụ của mình là cung cấp dịch vụ giáo dục, đào tạo và khoa học công nghệ chất lượng cao, trang bị cho người học những kỹ năng làm việc, học tập, tạo cơ hội cho nhiều người học tập, mang đến cho người học sự thành công trong công việc và cuộc sống.
Để thực hiện được nhiệm vụ này nhà trường sẽ phải tiến hành nhiều giải pháp khác nhau. Trong đó chủ yếu là các giả pháp sau :
2.4.1 Đổi mới nội dung, chương trình đào tạo đáp ứng yêu cầu của Công nghiệp hóa- hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.
Qua việc điều tra, đánh giá của giáo viên cũng như của sinh viên thì nội dung chương trình đào tạo của nhà trường chỉ đạt ở mức trung bình vì thế việc đổi mới nội dung chương trình đào tạo là yêu cầu hết sức cần thiết lúc này. Chúng ta biết nội dung chương trình đào tạo là xương sống của nền giáo dục chuyên nghiệp tại tất cả các nước trên thế giới. Có thể dễ dàng nhận thấy, nội dung chương trình giáo dục sẽ được hiện thực hóa và biểu hiện kết quả thông qua sản phẩm của giáo dục, đó là những con người được giáo dục, đào tạo. Vì vậy, nội dung giáo dục có vai trò quan trọng trong việc hình thành phẩm chất, nhân cách, đạo đức, kỹ năng nghề nghiệp của người học.
Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng, trong mỗi thời kỳ lịch sử khác nhau có mục tiêu giáo dục khác nhau, do đó phải sửa đổi chương trình cho phù hợp. Vận dụng quan điểm trên của Người, việc đổi mới nội dung chương trình giáo dục Cao đẳng nghề kinh tế kỹ thuật Vinatex theo hướng hiện đại trong bối cảnh hiện nay là cần thiết và phải đảm bảo theo định hướng nhằm đào tạo con người để phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển kinh tế – xã hội.
Kế thừa tư tưởng giáo dục toàn diện của Hồ Chí Minh, trong khi đổi mới nội dung, chương trình đào tạo cần phải tính đến yêu cầu của đất nước, đảm bảo tính cơ bản, toàn diện, thiết thực, hiện đại và có hệ thống, coi trọng giáo dục tư tưởng và ý thức công dân, bảo tồn và phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại. Nội dung giáo dục phải toàn diện, đồng thời bám sát yêu cầu của xã hội, đào tạo chuyên sâu các ngành nghề, lĩnh vực, cung cấp đủ kiến thức và kỹ năng làm việc trong các ngành công nghiệp hiện đại, các lĩnh vực sản xuất, dịch vụ tiên tiến.
Thực tế trong trường Cao đẳng nghề kinh tế kỹ thuật Vinatex, nội dung mà giáo viên giảng dạy chủ yếu thực hiện theo khung chương trình của Bộ lao động thương binh và xã hội ban hành. Ngoài ra còn có một số môn học do nhà trường biên soạn. Tuy nhiên công tác điều tra cho thấy 52% giáo viên có chung nhận xét là nội dung chương trình mình đang trực tiếp giảng dạy chỉ đạt ở mức độ trung bình, với các lý do: còn mang nặng về lý thuyết, chưa gắn với thực tiễn, thiếu tính cập nhật, chưa tiếp cận được với công nghệ mới, dung lượng các môn học chuyên ngành chưa nhiều...
Đối với các môn học thực hiện theo khung chương trình của Bộ lao động thương binh và xã hội ban hành thì đòi hỏi giáo viên phải chấp hành theo khung chương trình ấy. Tuy nhiên, trong quá trình soạn giáo án và giảng dạy, giáo viên phải linh hoạt, bổ sung kiến thức mới, cập nhật thông tin mới làm cho nội dung bài giảng thêm phong phú và sát với thực tế.
Đồng thời các tổ bộ môn các trường phải tiến hành các hội thảo khoa học, tổng kết, đánh giá, đề xuất sửa chữa nội dung cho phù hợp với yêu cầu đào tạo.
Đối với các môn học do nhà trường trực tiếp biên soạn nội dung, trường cần thiết phải sửa đổi để đảm bảo nguyên tắc lý luận gắn với thực tiễn, kiến thức trong nhà trường không xa rời thực tiễn cuộc sống. Muốn vậy, cần cập nhật những thành tựu của khoa học, kỹ thuật, công nghệ, đảm bảo tính thiết thực và hữu ích, không nên dàn trải quá nhiều vấn đề.
Cần loại bỏ những nội dung không thiết thực, bổ sung những kiến thức cần thiết. Nội dung đào tạo chuyên môn cần hướng theo ngành nghề diện rộng, tăng cường kiến thức, kỹ năng ứng dụng, thực hành gắn với thị trường lao động, nhu cầu phát triển kinh tế, xã hội của đất nước, của địa phương. Trên cơ sở đó phải giúp người học có năng lực thích nghi với xã hội, đem lại những điều đã học được ở trong nhà trường chuyển hóa thành trách nhiệm và năng lực thích ứng với thời đại. Đặc biệt, đối với ngành học có đào tạo liên thông, tránh chồng chéo về nội dung của các bậc học.
2.4.2 Đổi mới về phương pháp giảng dạy
Để chuyển tải nội dung giáo dục có hiệu quả, theo Hồ Chí Minh cần thiết phải có phương pháp. Phương pháp giáo dục đúng đắn chỉ đạo công tác giảng dạy và tiếp nhận của người học có hiệu quả, định hướng cho người học hoạt động một cách tự giác và tích cực để tiếp thu nội dung giáo dục, chuyển hóa nội dung giáo dục thành những phẩm chất tốt đẹp.
Các chuyên gia giáo dục đã thống kê được rất nhiều phương pháp giáo dục. Trong chuyên khảo “Tips on hou to teach effectively” (Chỉ dẫn việc dạy học có hiệu quả) S.Jhidalgo (1994) đã liệt kê đến hơn 60 phương pháp. Dù có rất nhiều phương pháp như vậy nhưng có thể gộp thành 2 nhóm:
1. Phương pháp giáo dục lấy người thầy làm trung tâm: kiến thức được thầy truyền thụ cho trò.
2. Phương pháp giáo dục lấy người học làm trung tâm: kiến thức do người học tự tìm kiếm dưới sự hướng dẫn của thầy [59, tr.58].
Trong những năm qua, cùng với giáo dục cả nước, trường Cao đẳng nghề kinh tế kỹ thuật Vinatex đã chủ động, tích cực đổi mới phương pháp giáo dục, góp phần đẩy lùi hiện tượng thầy đọc trò chép; dạy chay học chay. Tuy nhiên, cho đến nay, nhà trường vẫn sử dụng phương pháp lấy hoạt động của giáo viên làm trung tâm, chưa phát huy được tính năng động, sáng tạo của học sinh, sinh viên. Điều này đối với các trường cao đẳng nghề là không phù hợp. Sự phát triển của xã hội đang đòi hỏi trường Cao đẳng nghề kinh tế kỹ thuật Vinatex phải chuyển từ kiểu dạy tập trung vào vai trò của giáo viên và hoạt động dạy sang kiểu dạy tập trung vào vai trò của học sinh, sinh viên và hoạt động học.
Dạy và học ở Đại học, Cao đẳng là dạy và học phương pháp học, phương pháp tự nghiên cứu, dạy cách học sáng tạo. Nắm được phương pháp tối ưu, sinh viên không những sẽ học tốt khi đang ngồi trên ghế giảng đường, mà khi ra trường có thể tiến hành tự học, nghiên cứu suốt đời.
Hiện nay, việc đổi mới phương pháp giáo dục trong trường Cao đẳng nghề kinh tế kỹ thuật Vinatex đòi hỏi giáo viên phải thay đổi cách dạy, sinh viên phải thay đổi cách học, nhằm giúp cho sinh viên “học chóng, hiểu lâu, tiến bộ nhanh”. Điều đó chỉ được thực hiện khi phát huy được vai trò chủ động, tích cực, độc lập của sinh viên. Tăng cường việc tự học, tự nghiên cứu, nêu vấn đề, thảo luận, sinh viên tự thuyết trình, làm việc theo nhóm, làm bài tập... Để thực hiện được điều này, giáo viên phải đổi mới phương pháp giảng dạy của mình theo những yêu cầu mới, vừa phải tổ chức, hướng dẫn phương pháp học tập mới cho sinh viên để việc đổi mới theo phương pháp diễn ra đồng bộ và đạt kết quả tốt. Giáo viên có
thể sử dụng các phương pháp dạy học tích cực (chủ động hóa người học) như: “Thảo luận nhóm” (Hội thảo, Xêmina...), nghiên cứu điển hình (nghiên cứu trường hợp, nghiên cứu tình huống... ). Tuổi trẻ cần có bản lĩnh, có tự tin mới có thể thành công trong xu thế toàn cầu. Bởi vậy, ngoài khả năng chuyên môn, họ còn phải có khả năng sáng tạo, khả năng phản biện, khả năng giao tiếp, khả năng xử lý thông tin... Vai trò của giáo viên là tổ chức những tình huống có vấn đề, hướng dẫn sinh viên nhận dạng vấn đề đặt ra, định hướng cho họ tự mình khám phá kiến thức mới. Sinh viên tự lực giải quyết vấn đề đó dưới sự gợi mở, cố vấn, trọng tài của giáo viên, biến quá trình giáo dục thành quá trình tự giáo dục.
Hồ Chí Minh đã dạy: “phải lấy tự học làm cốt, do thảo luận và chỉ đạo giúp vào” [48, tr.273]. Việc tự học của sinh viên là quá trình nghiền ngẫm điều mình học, lật đi lật lại vấn đề, hình thành những thắc mắc, những câu hỏi, đi đôi với sự cố gắng trả lời... Trong quá trình này, ở những chỗ thích đáng cần tìm thầy, tìm bạn, tìm tài liệu, sử dụng máy vi tính...để hỏi, để tra cứu thậm chí để đối thoại. Đặc trưng của phương pháp học ở Đại học, Cao đẳng là học cách tư duy để giải quyết vấn đề, học không chỉ để biết cách học mà là học để làm. Bởi vậy, nếu rèn luyện cho sinh viên có được phương pháp, thói quen, ý chí tự học, biết linh hoạt vận dụng những điều đã học thì sẽ làm cho hiệu quả học tập tăng lên, đồng thời sớm thích ứng với sự thay đổi cuộc sống, của công việc.
Trong phương pháp giáo dục mới, dạy và học không thể là sự truyền đạt kiến thức một chiều, “đúc khuôn”, “ nhồi sọ” đơn điệu, tẻ nhạt từ thầy đến trò như một cuộc độc thoại: thầy cứ nói, trò cứ nghe; thầy nói gì, trò ghi đấy – kể cả những câu, những ý chưa kịp hiểu như trước đây mà nó phải là sự tương tác hai chiều, cả thầy và trò cùng khám phá kiến thức.
Sinh viên chưa hiểu có quyền thắc mắc, giáo viên phải có nhiệm vụ giải
đáp. Thời gian giảng dạy trên lớp không nhiều cho nên những gì đã có trong giáo trình thì không cần giảng kỹ trên lớp mà chỉ cần nhấn mạnh trọng tâm, nêu gợi ý, giới thiệu tài liệu để sinh viên tự học.
Trong dạy học, giáo viên phải biết tận dụng các phương tiện dạy học hiện đại và thành tựu khoa học công nghệ nhưng không được lạm dụng.
Có quan niệm cho rằng, sử dụng các phương tiện hiện đại tức là đổi mới phương pháp. Quan niệm đó hoàn toàn sai lầm. Thực tế là có những giờ dạy trở nên nhàm chán, rời rạc, tẻ nhạt khi giáo viên sử dụng các phương tiện dạy học hiện đại và khi đó các phương tiện ấy không những không có tác dụng mà còn phản tác dụng. Khi sử dụng các phương tiện hiện đại trong dạy học phải lưu ý hai điều: thứ nhất: không phải nội dung nào cũng có thể sử dụng; thứ hai: muốn sử dụng tốt, giáo viên phải sử dụng thành thạo các phương tiện ấy và sinh viên phải chuẩn bị bài tốt.
2.4.3. Kiện toàn đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục
Sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: vấn đề then chốt, quyết định chất lượng giáo dục là phải xây dựng được một đội ngũ đông đảo những người làm công tác giáo dục yêu nghề, yêu trường, hết lòng thương yêu chăm sóc học sinh. Trong thư gửi Hội nghị giáo dục toàn quốc (tháng 3/1955), Hồ Chí Minh viết: “... Trách nhiệm nặng nề và vẻ vang của người thầy học là: chăm lo dạy dỗ cho con em của nhân dân thành người công dân tốt, người lao động tốt, người chiến sĩ tốt, người cán bộ tốt của nước nhà” [50, tr.501].
Kế thừa tư tưởng ấy, Hội nghị lần thứ 2 Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII (12 – 1996) đã nêu: “Giáo viên là nhân tố quyết định chất lượng của giáo dục và được xã hội tôn vinh. Giáo viên phải có đủ đức,
tài” [16, tr.38-39]. Kết luận của Hội nghị lần thứ 6 Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa IX (7 – 2002) đã yêu cầu: bố trí cán bộ quản lý giáo dục các cấp phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ và năng lực cán bộ; xây dựng kế hoạch đào tạo lại đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục, đảm bảo đủ số lượng, đồng bộ về cơ cấu, đặc biệt chú trọng nâng cao bản lĩnh chính trị, phẩm chất, lối sống, lương tâm, tay nghề của nhà giáo. Trong thời điểm hiện nay, khi chúng ta đang đẩy mạnh giao lưu, hội nhập về kinh tế, tăng cường hợp tác quốc tế về giáo dục và đào tạo, tiếp cận chuẩn mực giáo dục tiên tiến của thế giới, chúng ta càng cần hơn đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục có năng lực về kiến thức chuyên môn, kỹ năng sư phạm, kỹ năng quản lý, kỹ năng giáo tiếp, được trang bị ngoại ngữ và tin học để tiếp cận với thông tin mới có liên quan đến quá trình dạy học.
Để góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, trường Cao đẳng Nghề Kinh tế - Kỹ thuật Vinatex phải tiếp tục quán triệt sâu sắc và triển khai có hiệu quả Chỉ thị số 40-CT/TW ngày 15/6/2004 của Ban Bí thư và Quyết định số 09/2005/QĐ-TTg ngày 11/01/2005 của Thủ tướng chính phủ về xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục, chú trọng cả ba mặt: đánh giá và sắp xếp, đào tạo và bồi dưỡng, sử dụng và đãi ngộ.
Trước hết cần tổ chức điều tra, khảo sát, rà soát lại đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục về tình hình tư tưởng, đạo đức, trình độ chuyên môn nghiệp vụ, phương pháp giảng dạy, năng lực quản lý...để đánh giá, phân loại, sắp xếp lại đội ngũ. Thực tế tư tưởng “bình quân chủ nghĩa”, thái độ vì nể, xuê xoa, ngại va chạm đang là tình trạng khá phổ biến trong đánh giá, xếp loại giáo viên và cán bộ quản lí. Thiếu công bằng đồng nghĩa với mất niềm tin và mất phương hướng phấn đấu, kìm hãm sự
phát triển chung. Điều này sẽ khắc phục được bằng thái độ công tâm, loại bỏ tình cảm yêu, ghét cá nhân. Tổ chức lấy ý kiến một cách công khai, tế nhị, có đưa ra tiêu chí cụ thể. Không để xảy ra mâu thuẫn, xích mích, nghi kị lẫn nhau. Chấm dứt tình trạng cán bộ giáo viên làm việc không đúng chuyên môn, nghiệp vụ và không đáp ứng yêu cầu về năng lực và trình độ. Nghiêm túc thực hiện Quyết định về giáo dục đào tạo của tỉnh. Những cán bộ không đủ năng lực công tác thì phải có những biện pháp như luân chuyển sang làm công tác khác, đào tạo lại, hoặc giải quyết chế độ cho nghỉ hưu trước tuổi. Những giáo viên không đủ khả năng và trình độ mà vẫn được trao trách nhiệm giảng dạy và để rồi dạy sai là tai họa lớn cho xã hội, là sự góp phần biến nhiều thế hệ học sinh, sinh viên “ngồi nhầm lớp”. Không quyết tâm giải quyết nạn “đứng nhầm lớp” thì e rằng những cố gắng đổi mới, chấn hưng giáo dục chỉ là khẩu hiệu suông.
Trên cơ sở kết quả điều tra, cần tiến hành xây dựng quy hoạch, kế hoạch đào tạo, đào tạo lại, bồi dưỡng nâng cao trình độ đội ngũ giáo viên, đảm bảo đủ về số lượng, nâng cao chất lượng, cân đối về cơ cấu. Nhà trường cũng cần làm tốt công tác tuyển dụng cùng với chính sách “ chiêu hiền đãi sĩ” để thu hút sinh viên giỏi mới tốt nghiệp, cán bộ giảng dạy ở các trường đại học lớn vào giảng dạy để tăng chất lượng giáo viên, đáp ứng yêu cầu tăng qui mô đào tạo.
Với công tác đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, nhà trường cần có chính sách và biện pháp cụ thể để “cầu người hiền tài” và hạn chế tối đa tình trạng “chảy máu chất xám”; quan tâm hơn đến đời sống vật chất và tinh thần của cán bộ, giáo viên. Cần tạo điều kiện cho cán bộ giáo viên đi tham quan thực tế, học tập, nghiên cứu ở nước ngoài. Tạo môi trường làm việc để họ toàn tâm, toàn ý phục vụ sự nghiệp giáo dục. Ngoài cơ sở vật chất, thiết bị dạy học, sách giáo khoa,