CHƯƠNG 5. KINH TẾ LIÊN XÔ (cũ)
5.4. Kinh tế Nga thời kỳ hậu Liên Xô
5.4.1. Chuyển đổi nền kinh tế theo hướng thị trường
Sau năm 1991, Chính phủ Nga đã chủ trương quá độ chuyển sang nền kinh tế thị trường có điều tiết và hòa nhập với nền kinh tế thế giới với các chính sách kinh tế đồng bộ và triệt để:
- Chính sách tài chính: Quy định một hệ thống tài chính thống nhất, thi hành một ngân sách liên bang khắc khổ, giảm chi phí tối đa cho trợ giá và quốc phòng.
- Chính sách đầu tư: thay thế trình tự tài trợ không hoàn lại từ ngân sách trung ương trước đây bằng việc cấp tín dụng các ngân hàng kinh doanh, ban hành luật hoạt động trứng khoán, đào tạo đội ngũ nhân viên giao dịch chứng khoán, tạo điều kiện hoạt động tự do cho thị trường vốn, lao động và tiền tệ.
- Chính sách sở hữu: Xóa bỏ chế độ độc quyền Nhà nước, mở rộng quá trình tư nhân hóa, đảm bảo quyền cạnh tranh và sở hữu tài sản, chuyển sang nền kinh tế nhiều thành phần.
- Chính sách ruộng đất: Đảm bảo chuyển hóa và sản xuất theo chế độ cho thuê, chuyển nhƣợng và thừa kế.
- Chính sách giá cả: Nhà nước hủy bỏ độc quyền giá cả nhà nước, thực hiện tự do hóa giá cả để phản ánh các chi phí sản xuất, khống chế tiền lương để gắn thu nhập với năng suất lao động.
- Chính sách đầu tư nước ngoài: Cho phép các công ty đầu tư nước ngoài đầu tư 100% vốn vào các ngành công nghiệp, xi nghiệp quốc doanh đã tƣ nhân hóa.
- Chính sách cơ cấu kinh tế: Thu hẹp cá ngành sẩn xuất không hiệu quả và hiệu quả thấp, chuyển mạnh sản xuất quân sự sang sản xuất dân sự.
5.4.2. Kinh tế Nga hồi phục (1995 – nay)
* Từ năm 1995 – 1999: nước Nga thực hiện biện pháp cải cách ôn hòa hơn, lấy trọng tâm chính là giải quyết khủng hoảng để đẩy mạnh sản xuất, trợ giúp cho nhiều ngành công nghiệp, kiểm soát chặt chẽ nền tài chính. Bên cạnh đó nước Nga vẫn tiếp tục tiến hành tư nhân hóa cải cách thương mại, kinh tế đối ngoại không buông lỏng vai trò quản lý của nhà nước.
* Từ năm 2000 đến nay: Đường lối phát triển của nước Nga vẫn theo hướng bền vững, xây dựng kinh tế thị trường theo phương thức mới, định hướng cho sự đảm bảo các chỉ số kinh tế - xã hội để nền kinh tế đạt hiệu quả cao. Mục tiêu của nền kinh tế Nga trong phát triển kinh tế là vượt qua tình trạng khủng hoảng, đảm bảo tăng trưởng sản xuất, kích thích đầu tƣ, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Các chính sách phát thúc đẩy phát triển kinh tế của nước Nga bao gồm:
- Tăng trưởng kinh tế kinh tế tốc độ cao với cơ cấu kinh tế tiến bộ, tăng trưởng phải bền vững.
- Chú trọng sử dụng các công cụ kinh tế và thể chế để giải quyết các vấn đề kinh tế của nền kinh tế quốc dân.
- Ưu tiên phát triển nguồn lực con người. Đây cũng là yếu tố quyết định khả năng cạnh tranh của nền kinh tế hiện đại.
- Xây dựng thể chế kinh tế - xã hội là then chốt, đồng thời tạo điều kiện cho người dân tự do tham gia vào các hoạt động kinh tế.
Câu hỏi ôn tập
1. Trình bày nội dung dung chính sách kinh tế “Cộng sản thời chiến” của Lênin trong giai đoạn 1918 - 1920. Ý nghĩa của việc nghiên cứu vấn đề này là gì?
2. Trình bày nội dung dung chính sách kinh tế “Kinh tế mới” của Lênin trong giai đoạn 1921 - 1925. Ý nghĩa của việc nghiên cứu vấn đề này là gì?
3. So sánh chính sách “Cộng sản thời chiến” với chính sách “Kinh tế mới” của Lênin. Vai trò lịch sử của hai chính sách kinh tế này đối với nước Nga là gì?
4. Trình bày tiến trình, đặc điểm của quá trình công nghiệp hóa Liên Xô trong giai đoạn 1926 -1937.
5. Trình bày những thành tựu của quá trình công nghiệp hóa Liên Xô trong giai đoạn 1926 -1937.
6. Trình bày những hạn chế của quá trình công nghiệp hóa Liên Xô trong giai đoạn 1926 -1937.
7. Kinh tế nước Nga sau năm 1991 có những thay đổi như thế nào?
8. Trình bày những chính sách phát triển kinh tế của nước Nga từ năm 2000 cho đến nay.
9. Trình bày đặc điểm cơ bản của kinh tế CHLB Nga hậu Xô viết.
10. So sánh mô hình kinh tế kế hoạch hóa tập trung của Liên Xô trước đây và mô hình kinh tế thị trường hiện nay của nước Nga.