CHƯƠNG 5: HỌC THUYẾT KINH TẾ CỦA CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHÔNG TƯỞNG TÂY ÂU THẾ KỶ 19
6.4. V.I. Lenin tiếp tục phát triển kinh tế chính trị học Marx
6.4.3. Quan điểm của Lenin về xây dựng chủ nghĩa xã hội
- Lenin chỉ ra tính tất yếu khách quan, đặc điểm và những nhiệm vụ cơ bản của thời kỳ quá độ lên CNXH. Đồng thời ông còn chỉ ra những nguyên lý về nền kinh tế XHCN đó là nền kinh tế dựa trên chế độ công hữu XHCN về tƣ liệu sản xuất với hai hình thức sở hữu toàn dân và tập thể. Mục đích của nền sản xuất xã hội chủ nghĩa là nhằm thỏa mãn phúc lợi vật chất đầy đủ cho toàn xã hội và sự phát triển tự do, toàn diện của mỗi thành viên của nó. Muốn vậy, phải phát triển lực lƣợng sản xuất, nâng cao năng suất lao động, thực hiện nghiêm ngặt chế độ hoạch toán kinh tế, quản lý kinh tế theo kế hoạch, thống nhất, tập trung trong phạm vi toàn bộ nền kinh tế quốc dân
+ Quốc hữu hóa XHCN: thủ tiêu sở hữu tƣ nhân của giai cấp tƣ sản về tƣ liệu sản xuất chủ yếu, chuyển nó thành sở hữu toàn dân.
+ Hợp tác hóa: Chuyển những người lao động cá thể thành những người lao động tập thể.
+ Công nghiệp hóa: Nhằm xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật cho CNXH.
+ Cách mạng tư tưởng - văn hóa: Xóa bỏ nạn mù chữ, nâng cao trình độ văn hóa giáo dục cho dân cư, trình độ khoa học kỹ thuật... cho người lao động.
* Chính sách kinh tế mới (NEP) của Lenin: Đƣợc ban hành vào năm 1912 nhằm tiếp tục xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước Nga trong điều kiện chuyển sang thời bình thay cho chính sách cộng sản thời chiến
- Hoàn cảnh lịch sử nước Nga sau nội chiến 1918:
+ Nền kinh tế bị khủng hoảng nghiêm trọng: sản lượng lương thực năm 1920 chỉ bằng ẵ so với năm 1913 - nạn đúi xảy ra khắp nơi; đại cụng nghiệp bằng 1/7; giao thông vận tải tê liệt…
+ Chính sách kinh tế cộng sản thời chiến không còn phù hợp, đặc biệt chính sách trưng thu lương thực thừa đã gây bất bình đối với nông dân, một số cuộc bạo loạn đã nổ ra, nguy cơ liên minh công - nông tan vỡ.
- Nội dung của chính sách kinh tế mới (NEP)
+ Thay chính sách trưng thu lương thực thừa bằng chính sách thuế lương thực.
Theo chính sách này, người nông dân chỉ nộp thuế lương thực ở mức cố định tối thiểu trong nhiều năm căn cứ vào điều kiện tự nhiên canh tác. Mức thuế thấp sẽ kích thích nông dân tích cực sản xuất, sau khi nộp thuế cho Nhà nước, phần dư sẽ được trao đổi tự do trên thị trường.
+ Tổ chức thị trường thương nghiệp thiết lập quan hệ hàng hóa - tiền tệ giữa Nhà nước và nông dân, giữa thành thị và nông thôn, giữa công nghiệp và thương nghiệp.
+ Cho phép tƣ nhân thuê hoặc mua lại các xí nghiệp quy mô vừa và nhỏ.
+ Kêu gọi nước ngoài đầu tư kinh doanh.
+ Thực hiện chế độ hạch toán kinh tế trong các xí nghiệp quốc doanh.
Chính sách kinh tế mới của Lênin có ý nghĩa quan trọng đối với sự khôi phục và phát triển kinh tế, văn hóa nước Nga, củng cố khối liên minh công nông, tạo điều kiện cho sự ra đời của Liên bang Cộng hòa XHCN Xô Viết năm 1922. Đồng thời có ý nghĩa quốc tế to lớn đối với các nước phát triển theo định hướng XHCN.
TỔNG KẾT CHƯƠNG
Chủ nghĩa Mác ra đời vào những năm 40 của thế kỷ XIX, khi mà mâu thuẫn giữa giai cấp tƣ sản và giai cấp vô sản ngày càng trở nên gay gắt, phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân ngày càng lên cao. Điều này tất yếu phải có một lý luận cách mạng khoa học soi đường, làm kim chỉ nam cho phong trào đấu tranh của giai cấp vô sản.
K. Mark và F. Engles đã sáng lập ra chủ nghĩa Mác, kế thừa trực tiếp từ triết học cổ điển Đức, CNXH không tưởng Pháp và kinh tế chính trị tư sản cổ điển Anh.
Kinh tế chính trị học Mácxít đã vạch ra những mâu thuẫn nội tại của chủ nghĩa tƣ bản, đƣa ra những luận chứng kinh tế có tính chất quá độ lịch sử của CNTB, chỉ ra sứ mệnh lịch sử của giai cấp vô sản, sự tất yếu của cách mạng xã hội chủ nghĩa để chuyển đến chủ nghĩa cộng sản.
Trong điều kiện CNTB chuyển từ giai đoạn tự do cạnh tranh sang giai đoạn độc quyền, Lenin đã tiếp tục bảo vệ và phát triển kinh tế học chính trị của Mark, chỉ ra những đặc điểm cơ bản của chủ nghĩa tƣ bản độc quyền và chủ nghĩa tƣ bản độc quyền Nhà nước.
Trên cơ sở nghiên cứu, vận dụng chủ nghĩa Mác trong điều kiện lịch sử mới đã chỉ ra tính tất yếu khách quan của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, những đặc điểm, nhiệm vụ kinh tế cơ bản của thời kỳ quá độ, vạch ra kế hoạch xây dựng CNXH và chính sách kinh tế mới của Lenin có ý nghĩa quan trọng đối với thực tiễn nước Nga lúc bấy giờ và chỉ ra nhiều bài học kinh nghiệm cho các nước trong quá trình xây dựng phát triển kinh tế sau này.
CÂU HỎI ÔN TẬP
1. Phân tích điều kiện phát sinh và phát triển kinh tế chính trị Mac - Lênin?
2. Quá trình hình thành của kinh tế chính trị học Macxit trải qua những giai đoạn cơ bản nào?
3. K. Marx đã có đóng góp gì về lý luận giá trị - lao động, lý luận về giá trị thặng dƣ?
4. Tại sao K. Marx giải thích đƣợc đầy đủ các thuộc tính của hàng hóa và kết cấu giá trị của hàng hóa.
5. Nghiên cứu học thuyết kinh tế của K. Marx có ý nghĩa lý luận thực tiễn gì?
6. Trình bày quan điểm của Lenin về các giai đoạn phát triển củ CNTB độc quyền.
7. Trình bày những đóng góp của Marx và Engels vào khoa kinh tế chính trị học.
8. Trình bày những đóng góp của Lenin vào sự tiếp tục phát triển kinh tế chính trị học Marxit.
9. Trình bày quan điểm của Lenin về đặc điểm của chủ nghĩa xã hội.
10. Trình bày nội dung và biện pháp chủ yếu của NEP? Bài học kinh nghiệm từ việc nghiên cứu vấn đề này là gì?
CHƯƠNG 7