CHƯƠNG 6. LỰA CHỌN VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN CHIẾN LƯỢC
6.2. THỰC HIỆN CHIẾN LƢỢC
6.2.2. Nội dung tổ chức thực hiện chiến lƣợc
6.2.2.5. Quản trị thay đổi và tạo môi trường văn hoá hỗ trợ thực hiện chiến lƣợc
Sự xuất hiện các thay đổi trong quá trình thực hiện chiến lƣợc là một tất yếu. Các nhà quản trị phải sẵn sàng đối mặt với thay đổi và quản trị việc thực hiện các thay đổi sao cho có lợi nhất. Tuy nhiên, việc thay đổi một thói quen, một tập tục, một cách nghĩ, cách làm… không phải là dễ kể cả khi thay đổi đó tạo ra các động lực tích cực, các chiều hướng thuận lợi cho hành động. Hầu hết mọi thay đổi (về công nghệ sản
xuất, con người, cơ cấu tổ chức hay về chiến lược…) đều có sức mạnh can thiệp vào những kiểu quan hệ qua lại vốn có và quen thuộc.
Tuỳ thuộc vào loại hình, tính chất và mức độ của thay đổi mà trong thực tế có thể có cách thức khác nhau trong thực hiện những thay đổi nhưng có ba chiến lược thường đƣợc áp dụng là chiến lƣợc thay đổi bắt buộc, chiến lƣợc thay đổi có tính giáo dục và chiến lƣợc thay đổi hợp lý hay vì quyền lợi chính mình. Tuy có các ƣu nhƣợc điểm khác nhau song nhìn chung chiến lƣợc thay đổi hợp lý là chiến lƣợc đƣợc ƣa chuộng nhất, do đó trong thực tế nó cũng được áp dụng rộng rãi hơn. Chiến lược này thường được tiến hành qua 4 bước:
Bước 1: Tổ chức họp để mọi người có liên quan đến quá trình thay đổi đều được phát triển ý kiến, nguyện vọng cũng nhƣ quyền lợi của họ liên quan đến sự thay đổi.
Bước 2: Xác định động cơ và hình thức thay đổi.
Bước 3: Truyền thông rộng rãi để mọi người hiểu rõ mục đích và bản chất của các thay đổi.
Bước 4: Thông tin chi tiết về các thay đổi và nhận các thông tin phản hồi.
Không phụ thuộc vào loại chiến lƣợc triển khai trong thực tế, để quản trị có kết quả tốt các thay đổi cần tiền hành theo một quy trình tổng quát sau:
+ Dự báo các phản ứng, mức độ phản ứng có thể xảy ra khi thực hiện các thay đổi.
+ Làm cho người lao động hiểu và đồng cảm với các thay đổi để giảm các phản đối tiềm ẩn.
+ Giảm bớt phản đối thực tế.
+ Thiết lập trạng thái mới làm cho hoạt động thực thi chiến lƣợc đƣợc tiến hành bình thường có hiệu quả ngay cả khi có các thay đổi lớn.
- Tạo môi trường văn hoá hỗ trợ thực hiện chiến lược
Chiến lược thường được thiết lập dựa trên các cơ sở văn hoá hiện có. Những khía cạnh văn hoá hiện tại nào tương phản với chiến lược đề ra đều phải được xác định lại và thay đổi cho phù hợp. Các nghiên cứu gần đây đã xác nhận rằng thay đổi văn hoá cho phù hợp với các chiến lược mới thường hiệu quả hơn việc thay đổi một chiến lược để phù hợp với môi trường văn hoá hiện tại. Các kỹ thuật cơ bản để thay đổi môi trường văn hoá bao gồm xây dựng tiêu chuẩn văn hoá, huấn luyện, đào tạo, chuyển đổi, cơ cấu lại tổ chức, áp dụng các biện pháp khuyến khích…
Setruarts và Davis đề nghị bốn nguyên tắc cơ bản thực hiện thay đổi môi trường văn hoá hiện tại cho phù hợp với chiến lược mới:
- Xác định các yếu tố văn hoá phù hợp và các yếu tố phụ trong doanh nghiệp thông qua các buổi gặp gỡ với các cá nhân và các tập thể. Bàn bạc và xem xét cho tới khi có sự đồng ý về nguyên tắc trọng tâm trong môi trường văn hoá.
- Tổ chức báo cáo, học tập về các khía cạnh văn hoá doanh nghiệp nhƣ các vấn đề về nhiệm vụ, quyền hạn, lề lối làm việc, mối quan hệ công tác, … của các nhà quản trị và những người lao động.
- Xác định tầm quan trọng của sản phẩm văn hoá và mức độ tương hợp của chúng với các chiến lƣợc dự định làm cơ sở cho việc đánh giá các rủi ro mà văn hoá doanh nghiệp có thể gây ra.
- Xác định các yếu tố văn hoá có tầm quan trọng đặc biệt đối với việc hình thành thực thi và đánh giá chiến lƣợc. Dự tính các thay đổi văn hoá thích hợp với các thay đổi chiến lƣợc.
BÀI ĐỌC THÊM
PHÁT TRIỂN VĂN HÓA DOANH NGHIỆP HỖ TRỢ CHIẾN LƢỢC Một tổ chức dù lớn hay nhỏ đều chứa đựng tất cả những yếu tố cần thiết của một xã hội thu nhỏ: có con người (các nhân viên), có nhà lãnh đạo, có mục tiêu hoạt động, các quy tắc, luật lệ hoạt động riêng, … Trải qua một khoảng thời gian tồn tại và phát triển, doanh nghiệp đó dần hình thành nên những giá trị, niềm tin, lối sống, phong cách làm việc chung của tất cả các thành viên trong tổ chức. Những giá trị, niềm tin này đƣợc gọi là “nền văn hóa thu nhỏ” của chính tổ chức đó. Đây cũng chính là nền tảng tạo nên sự khác biệt giữa tổ chức này với tổ chức khác.
Nhƣ vậy, văn hoá doanh nghiệp là một tập hợp đặc biệt những giá trị và tiêu chuẩn được chia sẻ bởi con người hay nhóm người trong một tổ chức và nó chi phối cách thức mọi người tác động lẫn nhau và tác động tới các đối tượng bên ngoài tổ chức. Do đó, nhà chiến lƣợc cần phải gìn giữ, bảo vệ và phát triển các khía cạnh của văn hóa doanh nghiệp nhằm hỗ trợ chiến lƣợc đƣợc thiết lập mới. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng các chiến lƣợc mới của doanh nghiệp đƣợc hình thành từ yêu cầu của thị trường và cạnh tranh. Vì lý do này, thay đổi văn hóa doanh nghiệp để phù hợp với chiến lược thường mang lại hiệu quả cao hơn so với thay đổi chiến lược để thích ứng với văn hóa hiện tại của doanh nghiệp. Trong thực tế có rất nhiều kỹ thuật cho phép thay đổi văn hóa doanh nghiệp: huấn luyện, luân chuyển nhân viên, động viên, tái cơ cấu thiết kể tổ chức, tạo lập nhân vật hình mẫu, định hình các giá trị chung, ...
Theo E. H. Schein (1983) trong "The role of the founder in creating organizational culture", các yếu tố sau đây cần đƣợc triển khai để gắn kết văn hóa doanh nghiệp với chiến lƣợc:
- Các tuyên bố chính thức của doanh nghiệp về triết lý kinh doanh, về các tiêu chuẩn, giá trị chung, tín ngƣỡng của doanh nghiệp.
- Thiết kế không gian chung nhƣ mặt tiền trụ sở, chi nhánh và các văn phòng của doanh nghiệp.
- Làm nổi bật vai trò của nhà lãnh đạo trong doanh nghiệp.
- Giải thích cụ thể về hệ thống khen thưởng, các tiêu chí đánh giá.
- Truyền bá các câu chuyện và cả các huyền thoại về các nhân vật chủ chốt trong doanh nghiệp và các sự kiện nổi bật trong lịch sử tồn tại và phát triển.
- Loại hình và kiểu thiết kế cấu trúc tổ chức.
- Các hệ thống và quy trình hoạt động trong doanh nghiệp.
- Các tiêu chí sử dụng trong tuyển dụng, lựa chọn, đánh giá, nâng cấp, cho nghỉ việc đối với đội ngũ nhân viên.
Cuối cùng, cần phải chú ý rằng những thay đổi về văn hóa doanh nghiệp cần phải đảm bảo tính vững chắc, điều này đồng nghĩa với các thay đổi phải thực sự trở thành
"phương thức tất cả chúng ta làm việc" và thấm nhuần vào các giá trị văn hóa của doanh nghiệp. Chỉ khi nào những thay đổi này ăn sâu vào tiêu chuẩn và giá trị chung của doanh nghiệp thì đó là lúc doanh nghiệp không còn lo những thành quả chiến lƣợc bị xói mòn. Để làm đƣợc điều này cần phải quan tâm đến 2 yếu tố đặc biệt quan trọng.
- Thứ nhất, phải làm cho mọi người thấy rõ tác dụng của những thay đổi trong văn hóa doanh nghiệp (thay đổi về hành vi và thái độ). Nếu để tự tìm hiểu, có thể mọi người sẽ hiểu không chính xác. Ví dụ trường hợp một nhà quản lý nữ đã quá nhiệt tình với vị trí trưởng phòng mới sau khi doanh nghiệp thực thi chiến lược mới với nội dung
"khách hàng là ưu tiên số 1", hậu quả là nhân viên liên tưởng sự nhiệt tình này với phong cách hoa mỹ của cô và nét văn hóa mới bị coi là "nhà quản lý hướng ngoại"
thay vì phải là "hãy yêu quý khách hàng" (John P. Kotter, Leading change).
- Thứ hai, cần phải có thời gian để đảm bảo rằng thế hệ quản lý tiếp theo là hiện thân của những giá trị văn hóa mới. Nếu các tiêu chuẩn thăng tiến không đƣợc điều chỉnh lại, những vấn đề sẽ nảy sinh khiến những thay đổi văn hóa hiếm khi kéo dài đƣợc. Một quyết định kế nhiệm không hợp lý có thể nhấn chìm cả thập kỷ nỗ lực thay đổi. Quyết định thường thấy là việc cho các CEO hiện tại về hưu, mặc dù ban quản trị mới không hiểu rõ quá trình thay đổi.
CÂU HỎI ÔN TẬP
Câu 1. Hãy trình bày các yêu cầu của việc lựa chọn chiến lƣợc. Nêu các nhân tố ảnh hưởng đến việc lựa chọn chiến lược.
Câu 2. Nêu quy trình lựa chọn chiến lƣợc.
Câu 3. Nêu sự khác nhau cơ bản giữa ma trận BCG và ma trận Mc.Kinsey.
Câu 4. Hãy cho biết ý nghĩa của việc phân phối nguồn lực đối với việc thực hiện chiến lƣợc là gì?
BÀI TẬP TÌNH HUỐNG Bài 1
Dell là một doanh nghiệp triển khai thành công chiến lƣợc cạnh tranh dẫn đầu về chi phí trong ngành sản xuất máy tính cá nhân - Dell có tốc độ tăng trưởng cao nhất vào những năm 1990 với giá cổ phiếu tăng trưởng bình quân 100% một năm. Thành công của Dell hội tụ bởi nhiều yếu tố nhƣng quan trọng nhất là nghệ thuật lãnh đạo của Chủ tịch Michael Dell với khả năng tái cấu trúc tổ chức, hình thành nét văn hóa doanh nghiệp và kiểm soát chặt chẽ mọi chi phí phát sinh của mô hình kinh doanh phân phối trực tuyến.
Dell có quy mô hoạt động lớn trong ngành, điều này đòi hỏi khả năng tổ chức hoạt động và phân quyền một cách khoa học của bộ máy các nhà lãnh đạo. Trước đây lao động trong doanh nghiệp chủ yếu là công nhân, số lƣợng nhà quản trị ít do đó công việc chủ yếu tập trung vào giám đốc điều hành. Nhƣng Dell đã nhanh chóng xây dựng cho mình một chiến lƣợc nhân sự rõ ràng khi tuyển thêm các nhà quản trị mới đặc biệt là việc thu hút những nhà điều hành từ các tập đoàn cạnh tranh khác nhƣ IBM và Compaq đồng thời lựa chọn những người đa năng ở các lĩnh vực tài chính, nhân sự, marketing … Trên cơ sở đó, Dell đã luôn sở hữu các nhà quản trị tài ba và đa năng.
Mỗi nhân viên trong doanh nghiệp đều được định hướng chính xác về chiến lược và văn hóa của doanh nghiệp nên bản thân họ đều có ý thức trong việc tiết kiệm trong sản xuất để đƣa ra một sản phẩm có chi phí thấp nhất. Ngoài ra, mọi hoạt động của doanh nghiệp đều được quản lý và kiểm soát theo chu trình dưới sự trợ giúp của công nghệ nhƣ quản trị nguồn cung ứng điện tử, marketing điện tử, cơ sở dữ liệu điện tử, bán hàng trực tuyến… Do đó mà doanh nghiệp đã cắt giảm đƣợc nhiều chi phí cố định trên một đơn vị sản phẩm. Có thể thấy, đáp ứng tốt nhu cầu với mức giá thấp và mức dịch vụ khách hàng ổn định cùng với khả năng cá nhân hóa nhu cầu là một trong những nhân tố quan trọng giúp Dell có vị thế cạnh tranh mạnh trong ngành.
Câu hỏi: Nhân tố chủ yếu nào giúp Dell có thể triển khai thành công chiến lƣợc chi phí thấp?
Bài 2
Số khách hàng du lịch giảm đã làm cho hoạt động của Công ty Du lịch Sài Gòn (STC) bị chững lại, mặc dù trong 6 tháng đầu năm 1997 Công ty hoạt động có lãi.
Nguyên nhân đƣợc giải thích là do: hoạt động Marketing kém hiệu quả, các danh lam thắng cảnh du lịch ngày càng xuống cấp, nhiều công ty du lịch đặt giá quá cao mà dịch vụ thì tồi, thị thực xin nhập cảnh quá nhiều phiền phức, an ninh không đảm bảo, hoạt động đầu tƣ trong 6 tháng đầu năm bị chững lại.
Tỷ lệ thuê phòng trong 6 tháng đầu năm của công ty STC chỉ đạt 59%, giảm 4%
so với cùng kỳ năm ngoái. Lần đầu tiên doanh số dịch vụ du lịch của STC là 85 tỷ
VNĐ tương đương 7,28 triệu USD, vượt doanh số khai thác khách sạn (84 tỷ VNĐ).
Trong số 262 991 khách thuộc khu vực nhà nước của STC thì chỉ có 193 321 người ở lại khách sạn của Công ty, giảm 6,4% so với năm 1996. Doanh số thu qua hình thức liên doanh của STC tăng 25%, chủ yếu từ khai thác truyền hình cáp và sân gôn Thủ Đức. Tuy nhiên, ông Hoàng cho rằng nguồn thu này không đáng kể.
Mặc dù gặp nhiều khó khăn trên, STC vẫn hoạt động có hiệu quả, tổng doanh số hiện nay vẫn đạt 4 990 tỷ VNĐ, đạt 46% kế hoạch hàng năm. So với 6 tháng đầu năm 1996 vẫn đạt 106%. Công ty vừa khai trương hai văn phòng đại diện ở Nhật Bản và Singapore, một chi nhánh tại Côn Đảo. Đồng thời trình cơ quan hữu quan phê duyệt dự án xây dựng khách sạn Sài Gòn – Hạ Long. Ngoài ra, đầu tƣ khoảng 8,5 triệu USD vào dự án xây dựng Trung tâm thương mại có diện tích là 17000 m2 tại trung tâm Sài Gòn.
Cho đến năm 1998, STC sẽ có thêm 3000 phòng. STC quyết định bán các khách sạn nhỏ để tập trung vào nâng cấp khách sạn lớn hơn. Gần đây STC đã đƣa vào hoạt động một cửa hàng miễn thuế đầu tiên tại trung tâm Sài Gòn với doanh số là 10000 USD/ngày. STC dự định sẽ đơn giản hóa thủ tục mua hàng của khách du lịch tại cửa hàng, đồng thời đƣa vào sử dụng mạng vi tính để nâng cao hiệu quả hoạt động đặt phòng, quản trị dịch vụ ngân hàng và tài chính.
Câu hỏi: Anh (chị) hãy sử dụng ma trận SWOT xác định các định hướng chiến lƣợc phù hợp cho STC.