Để đánh giá hiệu quả và tính khả thi của một số biện pháp sơ đồ hóa trong dạy học Khoa học 5.
3.2. Phương pháp thực nghiệm 3.2.1. Chọn trường, lớp thực nghiệm
Chúng tôi chọn 2 trường có chất lượng tương đối đồng đều nhau: Trường Tiểu học và THCS Sơn Thành Tây và Trường Tiểu học Hòa Phú, huyện Tây Hòa, tỉnh Phú Yên. Mỗi trường chọn 1 lớp.
3.2.2. Bố trí thực nghiệm
Mỗi lớp tiến hành thực nghiệm 2 tiết ở các bài:
- Bài 52: Sự sinh sản của thực vật có hoa.
- Bài 55: Sự sinh sản của động vật.
Mỗi giáo án được soạn theo 5 phương án tương ứng với 5 biện pháp: Biện pháp sơ đồ khuyết, biện pháp sơ đồ câm, biện pháp phân tích sơ đồ, biện pháp sơ đồ bất hợp lí, biện pháp học sinh tự xây dựng sơ đồ trong hai khâu dạy bài mới và khâu củng cố.
Các lớp của mỗi trường được dạy cùng một giáo viên, trong khoảng thời gian đồng đều, nội dung kiểm tra-đánh giá sau đợt thực nghiệm là giống nhau.
3.2.3. Xử lí số liệu
Sử dụng một số công cụ toán học để xử lí các kết quả điều tra và kết quả thực nghiệm sư phạm: phần trăm (%), trung bình cộng,…
3.3. Kết quả thực nghiệm
3.3.1. Kết quả thực nghiệm từng biện pháp trong hai khâu dạy học
Chú thích: Phương án 1: Sử dụng biện pháp sơ đồ hóa trong khâu dạy bài mới.
Phương án 2: Sử dụng biện pháp sơ đồ hóa trong khâu củng cố.
3.3.1.1. Sử dụng biện pháp sơ đồ khuyết và sơ đồ bất hợp lí
Bảng 3.1. Bảng thống kê điểm số các bài kiểm tra Trường Phương
án
Số bài
Điểm số
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
TH Sơn Thành Tây 1 35 0 0 0 1 10 8 6 7 2 1
TH Hòa Phú 2 37 0 0 0 1 6 7 8 10 3 2
Bảng 3.2. Bảng phân phối tần suất
PA Điểm 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
PA1 Tần suất
0.00 0.00 0.00 2.86 28.57 22.86 17.14 20.0 0
5.71 2.8 6 PA2 0.00 0.00 0.00 2.70 16.22 18.92 19.92 27.0
3
8.11 2.4 0 Bảng 3.3 Bảng điểm trung bình
Phương án Điểm trung bình
Phương án 1 6.51
Phương án 2 7
3.3.1.2. Sử dụng biện pháp phân tích sơ đồ
Bảng 3.4. Bảng thống kê điểm số các bài kiểm tra Trường Phương
án
Số bài
Điểm số
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
TH Sơn Thành Tây 1 35 0 0 1 5 9 7 5 6 2 0
TH Hòa Phú 2 37 0 0 0 4 5 6 8 10 3 1
Bảng 3.5. Bảng phân phối tần suất
PA Điểm 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
PA1 Tần suất
0.00 0.00 2.86 14.29 25.71 20.00 14.29 17.14 5.71 0.00 PA2 0.00 0.00 0.00 10.81 13.51 16.21 21.62 27.03 8.11 2.70
Bảng 3.6. Bảng điểm trung bình Phương án Điểm trung bình
Phương án 1 6.03
Phương án 2 6.76
3.3.1.3. Sử dụng biện pháp sơ đồ câm
Bảng 3.7. Bảng thống kê điểm số các bài kiểm tra
Trường Phương Số Điểm số
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
án bài
TH Sơn Thành Tây 1 35 0 1 1 3 5 10 8 4 3 0
TH Hòa Phú 2 37 0 0 1 2 3 7 12 6 5 1
Bảng 3.8. Bảng phân phối tần suất
PA Điểm 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
PA1 Tần suất
0.00 2.86 2.86 8.57 14.28 28.57 22.86 11.43 8.57 0.00 PA2 0.00 0.00 2.70 5.40 8.11 18.92 32.43 16.21 13.51 2.70
Bảng 3.9. Bảng điểm trung bình Phương án Điểm trung bình
Phương án 1 7.06
Phương án 2 6.89
3.3.1.4. Sử dụng biện pháp học sinh tự xây dựng sơ đồ
Bảng 3.10. Bảng thống kê điểm số các bài kiểm tra Trường Phương
án
Số bài
Điểm số
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
TH Sơn Thành Tây 1 35 0 1 3 7 9 6 5 3 1 0
TH Hòa Phú 2 37 0 0 2 5 8 6 7 6 3 1
Bảng 3.11. Bảng phân phối tần suất
PA Điểm 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
PA1 Tần suất
0.00 2.86 8.57 20.00 25.71 17.14 14.28 8.57 2.86 0.00 PA2 0.00 0.00 5.40 13.51 21.62 16.21 18.92 16.21 8.11 2.70
Bảng 3.12. Bảng điểm trung bình Phương án Điểm trung bình
Phương án 1 5.37
Phương án 2 6.43
3.3.2. Sử dụng biện pháp sơ đồ hóa trong các khâu của quá trình dạy học 3.3.2.1. Sử dụng biện pháp sơ đồ hóa trong khâu dạy bài mới
Bảng 3.13. Bảng điểm trung bình
Phương án Điểm trung bình
Sơ đồ khuyết và sơ đồ bất hợp lí 6.51
Phân tích sơ đồ 6.03
Sơ đồ câm 7.06
HS tự xây dựng sơ đồ 5.37
3.3.2.2. Sử dụng biện pháp sơ đồ hóa trong khâu củng cố Bảng 3.14. Bảng điểm trung bình
Phương án Điểm trung bình
Sơ đồ khuyết và sơ đồ bất hợp lí 7
Phân tích sơ đồ 6.76
Sơ đồ câm 6.89
HS tự xây dựng sơ đồ 6.43
3.4. Nhận xét, đánh giá hiệu quả của các biện pháp sơ đồ hóa trong dạy học Khoa học 5
3.4.1. Định lượng
Qua kết quả thực nghiệm đã được xử lí, chúng tôi rút ra nhận xét sau:
Tiến hành thực nghiệm sử dụng biện pháp sơ đồ hóa ở 2 trường có chất lượng tương đương nhau nhưng điểm trung bình ở lớp sử dụng biện pháp trong khâu củng cố cao hơn so với điểm trung bình trong khâu dạy bài mới. Trong 4 biện pháp đó thì biện pháp sơ đồ khuyết và sơ đồ bất hợp lí đều đạt hiệu quả cao trong cả hai khâu của quá trình dạy học.
3.4.2 Định tính
Thông qua việc lên lớp, dự giờ, trao đổi với GV và HS, qua việc phân tích chất lượng lĩnh hội của HS ở những bài kiểm tra, tôi nhận thấy việc sử dụng biện pháp sơ đồ hóa trong dạy học giúp HS hứng thú hơn trong giờ học. Đa số HS ở những lớp thực nghiệm đều cho rằng biện pháp sơ đồ hóa giúp các em nhớ kiến thức dễ hơn và có hệ thống hơn. Đặc biệt, đối với biện pháp sơ đồ bất hợp lí các em cho rằng dễ thực hiện hơn.
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 1. Kết luận
Sau quá trình thực hiện đề tài, đối chiếu với mục đích, nhiệm vụ và giả thuyết khoa học đã đề ra, chúng tôi nhận thấy đề tài đã đạt được một số kết quả như sau:
1.1. Hệ thống hóa, hoàn thiện cơ sở lí luận và thực tiễn của việc sử dụng biện pháp sơ đồ hóa trong dạy học nói chung, trong tổ chức dạy học Khoa học 5 nói riêng.
1.2. Điều tra thực trạng của việc sử dụng biện pháp sơ đồ hóa trong dạy học Khoa học ở một số trường Tiểu học tại Phú Yên cho thấy đa số GV và HS đều nhận thức đúng vai trò của biện pháp sơ đồ hóa trong dạy học. Tuy nhiên đây GV và HS chưa thường xuyên sử dụng.
1.3. Đề xuất được các nguyên tắc và quy trình sử dụng biện pháp sơ đồ hóa trong dạy học Khoa học 5.
1.4. Kết quả thực nghiệm sư phạm bước đầu chứng tỏ việc sử dụng quy trình sử dụng các biện pháp sơ đồ hóa trong dạy học Khoa học 5 đề xuất đặt ra ban đầu có tính khả thi và mang lại hiệu quả. Từ đó khẳng định được tính đúng đắn của giả thuyết khoa học của đề tài.
2. Khuyến nghị
- Qua nghiên cứu chúng tôi chỉ mới xác định được 5 biện pháp sơ đồ hóa trong dạy học Khoa học 5 nhằm nâng cao chất lượng dạy học. Tuy nhiên do hạn chế về thời gian nên các biện pháp đưa ra chưa có thể đầy đủ, cần được nghiên cứu tiếp.
- Cần có quá trình thực nghiệm trên diện rộng hơn để đánh giá hiệu quả của việc sử dụng biện pháp sơ đồ hóa vào các khâu trong quá trình dạy học trước khi vận dụng vào các trường tiểu học.