Chương I. LÝ LUẬN VỀ BIỂU HIỆN TÌNH CẢM ĐỐI VỚI GIA ĐÌNH CỦA TRẺ 6 TUỔI TRONG HOẠT ĐỘNG VẼ TRANH
1.2. Một số vấn đề lý luận về biểu hiện tình cảm đối với gia đình của trẻ 6 tuổi
1.2.7. Các yếu tố ảnh hưởng đến biểu hiện tình cảm gia đình của trẻ trong hoạt động vẽ tranh
Những quan hệ của trẻ với thế giới xung quanh ban đầu bao giờ cũng thông qua người lớn. Trẻ em lĩnh hội những kinh nghiệm lịch sử xã hội, bao gồm cả những biểu hiện tình cảm chủ yếu bằng con đường bắt chước các khuôn mẫu hành vi của người khác. Trước tiển trẻ học từ những người gần gũi như gia đình, giáo viên, bạn bè của trẻ, cho đến các khuôn mẫu văn hóa - xã hội... Ở đề tài này, chúng tôi phân tích ảnh hưởng của các yếu tố đến biểu hiện tình cảm gia đình của trẻ 6 tuổi trong hoạt động vẽ tranh theo các nhóm sau đây:
1.2.7.1. Ảnh hưởng từ gia đình
Ở lứa tuổi mà đời sống gia đình còn chiếm lĩnh số thời gian tương đối lớn. Đối với trẻ em, những người thân trong gia đình là những người mà các em thiết lập những mối quan hệ đầu tiên, chính vì thế việc nghiên cứu ảnh hưởng từ gia đình đến biểu hiện tình cảm của trẻ trong hoạt động vẽ tranh là một lĩnh vực không thể bỏ qua. Những yếu tố có ảnh hưởng quyết định và thường xuyên nhất đến biểu hiện tình cảm gia đình của trẻ 6 tuổi trong hoạt động vẽ tranh là:
- Hoàn cảnh gia đình của trẻ: Hoàn cảnh gia đình, vị thế của trẻ trong gia đình cũng như sự tương tác, giao tiếp giữa các thành viên có ảnh hưởng rất lớn tới việc trẻ xây dựng hình ảnh của các nhân vật, cũng như bố cục bức tranh mà trẻ vẽ.
- Khuôn mẫu, hành vi của cha mẹ trẻ: Trong quá trình phát triển của trẻ, nhất là lứa tuổi nhỏ trẻ sẽ học thông qua bắt chước đầu tiên. Những người mà trẻ học qua khuôn mẫu chính là cha mẹ, người gần gũi nhất với trẻ. Cha
41
mẹ luôn là đối tượng trẻ muốn thể hiện và luôn xuất hiện trong các bức tranh của trẻ.
- Chất lượng mối quan hệ gắn kết tình cảm trong gia đình trẻ: Nếu gia đình trẻ có sự gắn kết, dành tình cảm yêu thương cho nhau trẻ sẽ cảm nhận thấy điều này và thể hiện tình cảm của mình qua cách vẽ các nhân vật trong tranh, cách trang trí các chi tiết trong tranh, màu sắc trong tranh tươi sáng. Nếu mối quan hệ xa cách, không có sự gắn kết tình cảm trong gia đình trẻ trong tranh những thành viên trong gia đình xa cách nhau, màu sắc không tươi sáng…
1.2.7.2. Ảnh hưởng từ giáo viên
Trẻ 6 tuổi, bắt đầu bước vào giai đoạn học tập tiểu học, một giai đoạn học tập mới, trẻ gặp rất nhiều khó khăn ở giai đoạn này, người giúp đỡ, hướng dẫn trẻ chính là giáo viên. Giáo viên là người trực tiếp tiếp xúc, hướng dẫn và có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển, tư duy, tình cảm của trẻ. Những yếu tố ảnh hưởng từ giáo viên chủ yếu đến biểu hiện tình cảm của trẻ trong hoạt động vẽ tranh là:
- Thái hộ, hành vi, tình cảm của giáo viên đối với trẻ
Nếu ở nhà, bố mẹ, ông bà là hình mẫu đối với trẻ thì ở trường, giáo viên là thần tượng, là hình mẫu lý tưởng của trẻ. Sự tác động của giáo viên đến trẻ vừa mang tính chất như là hình mẫu để trẻ bắt chước vừa mang tính chất ám thị sư phạm, tác động mạnh đến nhận thức, thái độ, tư duy và tình cảm của trẻ. Mọi hành vi, cử chỉ, lời nói, thói quen, nề nếp làm việc và cách đối nhân xử thế của giáo viên đều được trẻ bắt chước và phản ánh trong đời sống tình cảm của cá nhân.
Trẻ 6 tuổi khá nhạy cảm và ưu thích sự mềm mại, sự giáo dục, dạy dỗ bằng tình yêu mang lại hiệu quả cao trong giai đoạn này. Được cô giáo thương yêu là niềm hạnh phúc lớn nhất đối với trẻ khi đến lớp, đến trường.
42
Trẻ sẽ sống và lớn lên trong cảm giác an toàn, yên tâm tìm hiểu, khám phá thế giới xung quanh, biết quan tâm, giúp đỡ bạn bè và những người gần gũi, trẻ sẽ công khai chia sẻ xúc cảm, tình cảm và kinh nghiệm với giáo viên. Ngược lại nếu không cảm nhận được tình yêu thương từ giáo viên những tình cảm tích cực ở trẻ sẽ dần mất đi, thay vào đó là cảm giác sợ sệt, mặc cảm và thiếu tự tin.
- Nhận thức của giáo viên về biểu hiện tình cảm của trẻ 6 tuổi
Những giáo viên có nhận thức về tình cảm sẽ ít bỏ qua các biểu hiện tình cảm của trẻ, biết chấp nhận và hỗ trợ trẻ, động viên khuyến khích trẻ biểu hiện tình cảm một cách lành mạnh và điều chỉnh kịp thời bằng các tác động sư phạm giúp trẻ phát triển tốt hơn và có đời sống tinh thần tích cực, vui vẻ và yêu đời hơn.
1.2.7.3. Ảnh hưởng từ đặc điểm của cá nhân trẻ
Mối cá nhân có những đặc điểm thể chất, tâm sinh lý khác nhau. Với mỗi đặc điểm khác nhau sẽ có những ảnh hưởng đến sự phát triển, đời sống tình cảm của trẻ khác nhau.
- Đặc điểm về giới tính: Trẻ sinh ra và lớn lên trong môi trường xã hội với những quy chuẩn, nguyên tắc trong mỗi xã hội là khác nhau. Trong từng xã hộ, quy chuẩn và nguyên tắc dành cho các giới là khác nhau. Chính vì vậy đặc điểm giới tính phần nào ảnh hưởng đến đời sống, biểu hiện tình cảm gia đình của trẻ.
- Nhận thức, kinh nghiệm sống của trẻ: Tùy thuộc vào nhận thức, vốn kinh nghiệm sống mà đối với mỗi tình huống trong cuộc sống trẻ có cách nhìn nhận, sự phản ứng khách nhau. Vì thế mà cũng có những tâm tư, tình cảm đối với mỗi tình huống diễn ra trong cuộc sống là khác nhau.
- Năng lực, năng khiếu vẽ tranh của trẻ:
43
Tùy vào năng khiếu cũng như mức độ hứng thú với hoạt động vẽ tranh mà trẻ cảm thấy hứng thú cũng như yêu thích vẽ. Phần lớn trẻ càng có năng lực, năng khiếu vẽ tranh sẽ khiến trẻ tích cực và hứng thú hơn trong hoạt động vẽ tranh. Khi trẻ tích cực và hứng thú hơn trong hoạt động đó thì sự biểu hiện tình cảm cũng trở nên phong phú, đa dạng hơn.
44
Tiểu kết chương 1
Khái quát tình hình nghiên cứu về biểu hiện tình cảm đối với gia đình của trẻ 6 tuổi thông qua hoạt động vẽ tranh cho thấy, biểu hiện tình cảm gia đình của trẻ 6 tuổi thông qua hoạt động vẽ tranh được các nhà khoa học trong nước và nước ngoài quan tâm. Đã có những nghiên cứu về biểu hiện tình cảm nói chung và biểu hiện tình cảm của trẻ 6 tuổi nói riêng, tuy nhiên, những nghiên cứu chủ yếu mới chỉ dừng lại ở việc phát hiện một số rối nhiễu liên quan đến trẻ 6 tuổi chứ cụ thể biểu hiện về tình cảm đối với gia đình của trẻ 6 tuổi thông qua tranh vẽ thì chưa được quan tâm nghiên cứu.
Những phân tích trong đề taì về khái niệm biểu hiện tình cảm gia đình của trẻ 6 tuổi thông qua tranh vẽ cho thấy, biểu hiện tình cảm đối với gia đình của trẻ 6 tuổi là quá trình trẻ bộc lộ thái độ của bản thân trước những sự vật, hiện tượng trong mối quan hệ gia đình có liên quan đến nhu cầu và động cơ của họ, thông qua hoạt động dùng đường nét, hình mảng, màu sắc để diễn tả lại ý tưởng, cảm xúc của trẻ.
Biểu hiện tình cảm đối với gia đình của trẻ 6 tuổi chịu sự tác động của 3 nhân tố ảnh hưởng bao gồm: ảnh hưởng từ gia đình, ảnh hưởng từ giáo viên và ảnh hưởng từ đặc điểm cá nhân của trẻ.
Từ những kết quả nghiên cứu về biểu hiện tình cảm đối với gia đình của trẻ 6 tuổi thông qua tranh vẽ, luận văn đã hoàn thành nhiệm vụ thứ nhất của đề tài. Đây là cơ sở lý luận để chúng tôi xác định nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức nghiên cứu, phát hiện vấn đề và nghiên cứu một số trường hợp điển hình.
45