Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC BỒI DƯỠNG CÁN BỘ TẠI CÁC CƠ QUAN TRỰC THUỘC BỘ
1.2. Nội dung công tác bồi dƣỡng cán bộ tại cơ quan trực thuộc Bộ Quốc phòng
1.2.4. Quy trình bồi dưỡng cán bộ tại cơ quan trực thuộc Bộ Quốc phòng 21 1.3. Sự cần thiết phải đổi mới công tác bồi dƣỡng cán bộ trực thuộc Bộ Quốc phòng
- Xác định nhu cầu bồi dưỡng
Thứ nhất, căn cứ xác định nhu cầu bồi dưỡng cán bộ: chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước và Quân ủy Trung ương; các nghị quyết, chỉ thị về công tác cán bộ và xây dựng đội ngũ cán bộ quân đội trong thời kỳ mới; chiến lƣợc phát triển của Bộ Quốc phòng và của từng cơ quan, đơn vị; căn cứ vào nhiệm vụ chính trị, tổ chức biên chế, định hướng phát triển của cơ quan. Ví dụ: đơn vị đang chuyển đổi số, hiện đại hóa, thì nhu cầu bồi dƣỡng kỹ năng CNTT, quản lý hiện đại, ngoại ngữ… sẽ tăng; tiêu chuẩn chức danh cán bộ, quy hoạch và lộ trình phát triển cán bộ: dựa trên quy định về tiêu chuẩn cán bộ từng cấp (theo quy định riêng của Bộ Quốc phòng);
so sánh năng lực hiện có của cán bộ với yêu cầu tiêu chuẩn để xác định
“khoảng cách năng lực”; đánh giá thực trạng đội ngũ cán bộ hiện tại: thông qua công tác đánh giá, phân loại cán bộ hằng năm; xác định các hạn chế về kiến thức, kỹ năng, phẩm chất, thái độ, năng lực lãnh đạo, chỉ huy, quản lý…;
nhu cầu cá nhân và đề xuất của cán bộ: cán bộ có thể đề xuất nhu cầu học tập, bồi dƣỡng để hoàn thiện năng lực, chuẩn bị cho quy hoạch hoặc nhiệm vụ mới, và kết hợp giữa nhu cầu tổ chức và nguyện vọng cá nhân để đạt hiệu quả cao.
Thứ hai, quy trình xác định nhu cầu bồi dƣỡng cán bộ: khảo sát, thu thập thông tin: các phòng, ban, đơn vị trực thuộc rà soát, thống kê đội ngũ cán bộ theo chức danh, chuyên môn, trình độ; sử dụng phiếu khảo sát, phỏng vấn, hoặc đánh giá năng lực theo khung tiêu chuẩn. Phân tích “khoảng cách năng lực”: so sánh năng lực hiện có của cán bộ với tiêu chuẩn, yêu cầu của chức vụ
hoặc nhiệm vụ sắp tới; xác định những kỹ năng, kiến thức cần bồi dƣỡng.
Tổng hợp, báo cáo và xác định ƣu tiên: lập danh sách cán bộ cần bồi dƣỡng theo nhóm: lãnh đạo, quản lý, chuyên môn, kỹ thuật, chính trị…; ƣu tiên theo yêu cầu nhiệm vụ trước mắt và quy hoạch lâu dài. Xây dựng kế hoạch bồi dƣỡng: đề xuất loại hình bồi dƣỡng (ngắn hạn, dài hạn, tập trung, tại chỗ, trực tuyến…); xác định đơn vị tổ chức, thời gian, nội dung và nguồn kinh phí.
Thứ ba, kết quả của việc xác định nhu cầu: có bản đồ năng lực cán bộ và kế hoạch bồi dƣỡng phù hợp; nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực đào tạo; đảm bảo tính chính xác, khách quan trong công tác quy hoạch và phát triển cán bộ, và góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ quân đội chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại.
- Lập kế hoạch bồi dưỡng cán bộ
Việc lập kế hoạch bồi dƣỡng cán bộ tại cơ quan trực thuộc Bộ Quốc phòng là quá trình xác định mục tiêu, nội dung, hình thức, đối tƣợng, thời gian và nguồn lực để tổ chức hoạt động bồi dƣỡng, nhằm nâng cao trình độ, năng lực và phẩm chất chính trị cho đội ngũ cán bộ trong cơ quan, đơn vị.
Một kế hoạch bồi dƣỡng cán bộ tại cơ quan trực thuộc Bộ Quốc phòng thường gồm các phần:
1. Căn cứ xây dựng kế hoạch
2. Mục tiêu và yêu cầu của công tác bồi dƣỡng 3. Đối tƣợng, số lƣợng cán bộ đƣợc bồi dƣỡng 4. Nội dung, chương trình bồi dưỡng
5. Hình thức và thời gian bồi dƣỡng
6. Phân công trách nhiệm tổ chức thực hiện 7. Kinh phí và điều kiện bảo đảm
8. Tổ chức kiểm tra, đánh giá kết quả bồi dƣỡng 9. Kết luận và kiến nghị
- Tổ chức thực hiện chương trình bồi dưỡng
Việc tổ chức thực hiện chương trình bồi dưỡng cán bộ tại cơ quan trực thuộc Bộ Quốc phòng là bước tiếp theo sau khi đã xác định nhu cầu và lập kế hoạch bồi dƣỡng. Đây là khâu quyết định chất lƣợng và hiệu quả thực tế của công tác bồi dƣỡng cán bộ trong Quân đội, vì nó liên quan trực tiếp đến việc triển khai, quản lý, đánh giá và ứng dụng kết quả học tập.
Tổ chức thực hiện chương trình bồi dưỡng cán bộ là quá trình triển khai các hoạt động theo kế hoạch đã đƣợc phê duyệt, nhằm đảm bảo các nội dung, mục tiêu bồi dƣỡng đƣợc thực hiện đúng tiến độ, chất lƣợng và phù hợp với yêu cầu của cơ quan, đơn vị trực thuộc Bộ Quốc phòng. Ý nghĩa: là bước hiện thực hóa kế hoạch bồi dƣỡng thành hành động cụ thể; góp phần nâng cao năng lực lãnh đạo, chỉ huy, quản lý, tham mưu, chuyên môn của đội ngũ cán bộ, và đảm bảo sự đồng bộ giữa bồi dƣỡng – sử dụng – quy hoạch cán bộ, phục vụ lâu dài cho nhiệm vụ xây dựng Quân đội. Nội dung tổ chức thực hiện chương trình bồi dưỡng cán bộ:
Một là, chuẩn bị tổ chức: phê duyệt chương trình bồi dưỡng: thủ trưởng cơ quan, đơn vị ra quyết định hoặc kế hoạch chi tiết triển khai; thành lập Ban Chỉ đạo hoặc Tổ phụ trách công tác bồi dưỡng (thường do Phòng Chính trị hoặc Phòng Tổ chức đảm nhiệm); lập danh sách đối tƣợng tham gia: căn cứ vào kế hoạch đã duyệt và nhu cầu thực tế; chuẩn bị giảng viên, báo cáo viên:
lựa chọn từ các học viện, nhà trường, hoặc cán bộ có chuyên môn, kinh nghiệm thực tế, và bảo đảm hậu cần-kỹ thuật: cơ sở vật chất, hội trường, phương tiện trình chiếu, tài liệu học tập, kinh phí…
Hai là, tổ chức triển khai chương trình bồi dưỡng: tùy điều kiện và loại hình, việc triển khai có thể theo các hình thức sau:
a. Bồi dưỡng tập trung
• Tổ chức tại học viện, nhà trường quân đội hoặc trung tâm huấn luyện.
• Có giáo án, chương trình, thời khóa biểu rõ ràng.
• Kết hợp học lý thuyết với thảo luận, tình huống, diễn tập.
b. Bồi dưỡng tại chỗ
• Do cơ quan, đơn vị tự tổ chức (ngắn hạn, chuyên đề).
• Mời báo cáo viên, chuyên gia trong và ngoài quân đội.
• Thường tập trung vào kỹ năng thực hành, công tác tham mưu, quản lý, chỉ huy…
c. Bồi dưỡng trực tuyến hoặc kết hợp
• Áp dụng công nghệ thông tin, học qua hệ thống e-learning, hội nghị trực tuyến.
• Phù hợp với nội dung lý thuyết, kiến thức chính trị, pháp luật, chuyển đổi số…
Ba là, quản lý, kiểm tra và đánh giá trong quá trình bồi dƣỡng: quản lý học viên: thực hiện theo quy định của Bộ Quốc phòng (điểm danh, nội quy học tập, đánh giá rèn luyện); theo dõi tiến độ: Ban chỉ đạo theo dõi sát quá trình học, bảo đảm đúng nội dung, thời lƣợng, chất lƣợng; kiểm tra, đánh giá cuối khóa: kiểm tra nhận thức, bài thu hoạch hoặc sản phẩm công tác; đánh giá ý thức học tập, chấp hành kỷ luật, và cấp chứng chỉ (nếu chương trình đủ điều kiện).
Bốn là, tổng kết, rút kinh nghiệm và ứng dụng kết quả bồi dƣỡng: tổ chức hội nghị tổng kết, đánh giá kết quả toàn khóa học; ghi nhận ƣu điểm, hạn chế, bài học kinh nghiệm cho các khóa sau, và đƣa kết quả bồi dƣỡng vào hồ sơ cán bộ, làm căn cứ xem xét quy hoạch, bổ nhiệm, đề bạt, khen thưởng.
- Đánh giá kết quả bồi dưỡng
Việc đánh giá kết quả bồi dƣỡng cán bộ tại cơ quan trực thuộc Bộ Quốc phòng (bước cuối cùng, rất quan trọng) là quá trình xem xét, phân tích và xác định mức độ đạt được của người học và của chương trình bồi dưỡng so với mục tiêu, yêu cầu đã đề ra trong kế hoạch.
Vai trò: là căn cứ quan trọng để xác định hiệu quả của công tác bồi dƣỡng cán bộ; giúp cơ quan, đơn vị rút kinh nghiệm, điều chỉnh nội dung, phương pháp, hình thức bồi dưỡng cho các năm tiếp theo; là cơ sở để xem
xét, quy hoạch, bổ nhiệm, sử dụng và đánh giá cán bộ sau bồi dƣỡng, và góp phần nâng cao chất lƣợng đội ngũ cán bộ toàn quân, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân “cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại”.
Mục tiêu của việc đánh giá kết quả bồi dƣỡng cán bộ: đánh giá mức độ hoàn thành mục tiêu, nội dung chương trình đã được phê duyệt; đánh giá năng lực, phẩm chất và sự tiến bộ của cán bộ sau khi đƣợc bồi dƣỡng; xác định tính thiết thực và hiệu quả ứng dụng của kiến thức, kỹ năng đƣợc trang bị; cung cấp dữ liệu cho công tác quy hoạch, đào tạo và sử dụng cán bộ.
Việc đánh giá kết quả bồi dưỡng cán bộ thường gồm ba nhóm nội dung chính: đánh giá trong quá trình bồi dƣỡng (đánh giá đầu vào và giữa khóa): mức độ tham gia học tập, thái độ, ý thức kỷ luật, chấp hành nội quy;
kết quả kiểm tra, bài tập nhóm, thảo luận chuyên đề, và đánh giá của giảng viên và ban quản lý lớp học. đánh giá kết thúc khóa học (đầu ra trực tiếp):
kiểm tra, thi hoặc bài thu hoạch cuối khóa; đánh giá rèn luyện, đạo đức, tác phong của học viên; cấp chứng chỉ hoặc giấy chứng nhận (nếu đạt yêu cầu theo quy định của Bộ Quốc phòng), và phản hồi của học viên về nội dung, phương pháp, điều kiện học tập. đánh giá sau bồi dưỡng (hiệu quả ứng dụng): mức độ vận dụng kiến thức, kỹ năng đã học vào thực tiễn công tác;
kết quả hoàn thành nhiệm vụ của cán bộ sau khi học; ý kiến nhận xét của thủ trưởng, đồng nghiệp, cấp dưới về sự tiến bộ, thay đổi tích cực, và tác động đến chất lƣợng, hiệu quả công tác của đơn vị.
Hình thức và công cụ đánh giá thường dùng: phiếu đánh giá kết quả học tập (theo mẫu của Bộ Quốc phòng); báo cáo tổng kết khóa học của Ban tổ chức; bảng theo dõi và đánh giá sau bồi dƣỡng (sau 3–6 tháng), và phỏng vấn, khảo sát, phiếu phản hồi từ lãnh đạo và đồng nghiệp.
Ý nghĩa của công tác đánh giá kết quả bồi dƣỡng: khẳng định chất lƣợng đào tạo, bồi dƣỡng của cơ quan, đơn vị; tạo cơ sở khoa học để đổi mới nội dung, phương pháp bồi dưỡng; bảo đảm công tác quy hoạch, bổ nhiệm, sử
dụng cán bộ đúng năng lực, và góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ quân đội vững mạnh về chính trị, giỏi về chuyên môn, gương mẫu về đạo đức.
1.3. Sự cần thiết phải đổi mới công tác bồi dƣỡng cán bộ trực thuộc Bộ Quốc phòng
Đối với công tác bồi dƣỡng cán bộ trực thuộc BQP, việc đổi mới là hết sức cần thiết, bởi xuất phát từ nhiều yêu cầu mới trong tình hình hiện nay [1]:
Thứ nhất, xuất phát từ yêu cầu sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc:
tình hình thế giới, khu vực diễn biến phức tạp, khó lường; các thách thức an ninh phi truyền thống (an ninh mạng, an ninh năng lƣợng, dịch bệnh, biến đổi khí hậu…) ngày càng gia tăng. Đòi hỏi cán bộ quốc phòng không chỉ giỏi về quân sự – quốc phòng truyền thống, mà còn phải có tầm nhìn chiến lƣợc, am hiểu về chính trị, kinh tế, ngoại giao, khoa học – công nghệ.
Thứ hai, xuất phát từ yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại: quân đội đang thực hiện tinh gọn, mạnh, hiện đại hóa, nên cán bộ phải thích ứng nhanh với phương thức quản lý mới, vũ khí trang bị công nghệ cao, và tác chiến trong môi trường số hóa. Nếu công tác bồi dƣỡng không đổi mới, đội ngũ CB sẽ khó đáp ứng yêu cầu hiện đại hóa quân đội.
Thứ ba, xuất phát từ yêu cầu nâng cao chất lượng công tác tham mưu chiến lƣợc của Bộ Quốc phòng: cán bộ ở các cơ quan Bộ Quốc phòng giữ vai trò tham mưu hoạch định đường lối, chính sách quốc phòng cho Đảng, Nhà nước. Để làm tốt, họ cần được bồi dưỡng kiến thức liên ngành (kinh tế – chính trị – quân sự – đối ngoại) và kỹ năng phân tích, dự báo chiến lƣợc.
Thứ tư, xuất phát từ yêu cầu hội nhập quốc tế trong lĩnh vực quốc phòng ngày càng mở rộng hợp tác quốc phòng song phương, đa phương; tham gia lực lƣợng gìn giữ hòa bình liên hợp quốc, tập trận chung, diễn đàn quốc tế. Cán bộ cần đƣợc bồi dƣỡng ngoại ngữ, luật pháp quốc tế, kỹ năng đối ngoại quân sự để chủ động, tự tin khi hội nhập.
Thứ năm, xuất phát từ hạn chế trong công tác bồi dƣỡng hiện nay: nội dung còn nặng về lý thuyết, ít cập nhật tình huống mới; phương pháp đào tạo chậm đổi mới, ít ứng dụng công nghệ, mô phỏng và chƣa gắn chặt giữa bồi dƣỡng với thực tiễn công tác, chức trách của từng nhóm cán bộ.
Thứ sáu, xuất phát từ sự cần thiết phải đổi mới: khắc phục bất cập hiện tại, nâng cao chất lượng cán bộ; thích ứng với môi trường mới, đặc biệt là chuyển đổi số và cách mạng công nghiệp 4.0 trong quân sự; đáp ứng nhiệm vụ chiến lƣợc: xây dựng Quân đội nhân dân “cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại”, đủ sức bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.