Tiết 5 Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung cần đạt
B. Luyện tập trên lớp
I. Vai xã hội trong hội thoại
Đoạn trích “Những ngày thơ ấu”
(Nguyên Hồng) 2. Nhận xét
- Cuộc hội thoại gồm có 2 nhân vật.
+ Nhân vật bà cô (vai trên).
+ Nhân vật bé Hồng (vai dưới)
? Em căn cứ vào đâu để xác định được vai xã hội của mỗi nhân vật?
- Căn cứ vào cách xưng hô và Phẩm chấtcủa nhân vật trong mỗi hành động nói.
? Cách xưng hô, xử sự của người cô có gì đáng chê trách?
? Em hãy tìm những chi tiết cho thấy nhân vật chú bé Hồng đã cố gắng kìm nén sự bất bình của mình để giữ cho Phẩm chấtlễ phép? Vì sao Hồng lại phải làm như vậy?
GV: Qua việc tìm hiểu ví dụ trên, ta thấy tham gia cuộc hội thoại, mỗi người đều có một vị trí nhất định, tức là có một vai xã hội. Căn cứ để xác định vai xã hội là quan hệ xã hội. Quan hệ xã hội có quan hệ trên - dưới, quan hệ thân - sơ.
? Vậy, em hiểu thế nào là vai xã hội trong hội thoại? Mỗi người khi tham gia hội thoại cần lưu ý điều gì?
HS đọc SGK.
GV yêu cầu HS đọc lại đoạn trích “Trong lòng mẹ” SGK trang 92-93
=> Quan hệ nội tộc, vai trên - vai dưới.
- Cách xưng hô, xử sự của bà cô:
+ Thiếu thiện chí.
+ Không phù hợp với quan hệ ruột thịt.
+ Không thể hiện Phẩm chấtđúng mực của người trên với người dưới.
=> Đáng chê trách.
- Cách xưng hô, xử sự của bé Hồng:
+ Xưng: cháu, con. Thể hiện + Cúi đầu không đáp. sự lễ phép, + Im lặng. tôn trọng + Cổ họng nghẹn ứ. người bề + Khóc không ra tiếng. trên.
=> Vai xã hội là vị trí xã hội của người tham gia hội thoại đối với người khác trong cuộc thoại. Vai xã hội được xác định bằng các quan hệ xã hội: Quan hệ trên - dưới hay ngang hàng và quan hệ thân - sơ.
Khi tham gia hội thoại, mỗi người cần xác định đúng vai của mình.
* Ghi nhớ: SGK trang 94
II. Lượt lời trong hội thoại (SGK trang 102)
1. Ví dụ
? Trong đoạn hội thoại, mỗi nhân vật nói bao nhiêu lượt?
(HS chỉ ra các lượt lời của mỗi nhân vật)
? Bao nhiêu lần lẽ ra Hồng được nói nhưng Hồng không nói?
- Có 2 lần: sau lượt lời 1 và lượt lời 2 của cô. Lần 1 : Sau khi bà cô hỏi “Hồng! mày có muốn vào Thanh Hóa chơi với mẹ mày không?”
+ Lần 2: Sau khi cô nói “Sao lại không vào? Mợ mày bây giờ phát tài lắm, có như dạo trước đâu!”
? Sự im lặng thể hiện Phẩm chấtcủa Hồng đối với những lời nói của người cô như thế nào?
? Vì sao Hồng không cắt lời người cô khi bà nói những lời mà Hồng không muốn nghe?
? Trong cuộc hội thoại giữa chú bé Hồng và người cô, người cô nói 5 lượt, bé Hồng nói 2 lượt, mỗi lần nói là một lượt lời. Vậy em hiểu lượt lời là gì?
? Khi giao tiếp, để tôn trọng lượt lời của người khác ta phải làm gì?
HS đọc SGK.
Đoạn trích “Trong lòng mẹ”
2. Nhận xét
a. Trong đoạn hội thoại:
- Bà cô nói 5 lượt lời.
- Bé Hồng nói 2 lượt lời b.
- Hai lần lẽ ra Hồng được nói nhưng Hồng không nói.
- Sự im lặng của Hồng thể hiện sự bất bình trước những lời lẽ thiếu thiện chí của người cô.
c. Hồng không cắt lời bà cô vì luôn phải cố gắng kiềm chế để giữ Phẩm chấtlễ phép của người dưới đối với người trên.
3. Bài học
- Trong hội thoại, mỗi lần có người tham gia vào hội thoại nói được gọi là một lượt lời.
- Để giữ lịch sự, cần tôn trọng lượt lời của người khác, tránh nói tranh lượt lời, cắt lời hoặc chêm vào lời người khác.
- Nhiều khi, im lặng khi đến lượt lời của mình cũng là một cách biểu thị thái độ.
* Ghi nhớ: SGK trang 102 Hoạt động 3: Luyện tập - Vận dụng
Mục tiêu: Học sinh biết vận dụng kiến thức đã học để làm bài tập thực hành
Phương pháp: Vấn đáp, nêu và giải quyết vấn đề, giải thích, thực hành Thời gian: 45 phút