2. Nguyên tắc quản lý theo thuyết Y
10.6 TRẢ CÔNG LAO ĐỘNG Ở VIỆT NAM
10.6.1 Yếu tố luật pháp trong trả công lao động ở Việt Nam a. Quy định về tiền lương tối thiểu
Là số tiền nhất định trả cho người lao động tương ứng với trình độ lao động giản đơn nhất với điều kiện lao động và môi trường lao động bình thường.
Mức lương tối thiểu được ấn định theo giá sinh hoạt, đảm bảo bù đắp sức lao động giản đơn và một phần tích lũy tái sản xuất sức lao động mở rộng, và được dùng làm căn cứ để tính lương cho các loại lao động khác.
b. Quy định về lao động trẻ em, phụ nữ:
Luật lao động Việt Nam nghiêm cấm các DN nhận trẻ em dưới 15 tuổi vào làm việc, trừ một số nghề do Bộ Lao động Thương binh và Xã hội quy định.
Người sử dụng lao động chỉ được quyền sử dụng lao động chưa thành niên (dưới 18 tuổi) vào những công việc phù hợp với sức khỏe để đảm bảo công việc phù hợp với sức khỏe để đảm bảo sự phát triển của thể lực, trí lực, nhân cách và có trách nhiệm quan tâm đến chăm sóc người lao động chưa thành niên trong quá trình lao động; thời gian làm việc của người lao động chưa thành niên là bảy (7) giờ một ngày.
Nhà nước bảo đảm quyền làm việc của phụ nữ bình đẵng về mọi mặt như nam giới.
Người sử dụng lao động không được sa thải hoặc đơn phương chấm dứt hợp đồng đối với lao động nữ vì lý do kết hôn, có thai, nghỉ thai sản, nuôi con dưới 12 tháng tuổi trừ trường hợp DN chấm dứt hoạt động.
c. Quy định về phúc lợi xã hội (BHXH, BHYT, BHTN, thai sản, tai nạn lao động…)
* Nhà nước quy định Bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với DN sử dụng từ 10 người trở lên, theo đó, người lao động được hưởng các chế độ trợ cấp bảo hiểm xã hội, ốm đau, tai nạn, bệnh nghề nghiệp, thai sản, hưu trí và tiền tử tuất. Người sử dụng lao động phải đóng quỹ BHXH bằng 15% so với tổng quỹ lương, còn người lao động đóng 5% tiền lương.
* Bảo hiểm thất nghiệp:
10.6.2 Tiền lương trong khu vực quốc doanh ở Việt Nam
Từ khi chuyển sang nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa, nhà nước đã áp dụng chế độ tiền lương mới nhằm giúp cho các DN nhà nước có thể hoạt động linh họat, thích ứng hơn và nâng cao năng lực cạnh tranh trong cơ chế thị trường. Những nội dung chính của chế độ tiền lương ở khu vực quốc doanh thực hiện như sau:
a. Thực hiện việc tiền tệ hóa tiền lương, các khoản tiền BHYT, xã hội, thất nghiệp… được đưa vào quỹ lương; chi phí lao động được tính vào giá thành sản phẩm, dịch vụ
b. Không hỗ trợ ngân sách cho DN để trả lương, chấm dứt hoàn toàn chế độ bao cấp trong lương. Giám đốc DN nhà nước phải tự trả lương cho NV của mình theo kết quả sản xuất kinh doanh, theo các quy định và hệ thống thang bảng lương của nhà nước. Công nhân viên chức trong DN nhà nước làm việc gì, chức vụ gì sẽ được trả lương theo công việc và chức vụ đó thông qua hợp đồng lao động và thỏa ước lao động tập thể.
c. Mối quan hệ giữa thang lương, bảng lương, bậc lương được xác định trên cơ sở tương quan so với mức lương tối thiểu. Mức lương tối thiểu được định kỳ thay đổi theo tình hình thực tế.
d. Các khoản phụ cấp trong lương gồm có phụ cấp độc hại, nguy hiểm; phụ cấp khu vực; phụ cấp trách nhiệm; phụ cấp làm đêm; phụ cấp thu hút; phụ cấp đắt đỏ; phụ cấp lưu động; phụ cấp ngòai giờ…
10.6.3 Hệ thống thang lương, bảng lương cho công chức viên chức nhà nước:
Bảng lương công chức, viên chức nhà nước được quy định theo ngành, mỗi ngành có các ngạch lương, tương ứng với ngạch công chức, viên chức. Sự khác biệt giữa các ngạch lương thể hiện sự khác biệt về nội dung công việc và trình độ của công chức, viên chức theo tiêu chuẩn chuyên môn, nghiệp vụ.
Mỗi ngạch đều có mức lương khởi điểm (bậc 1) gọi là hệ số mức lương chuẩn; hệ số nầy được xác định trên cơ sở hệ số phức tạp lao động trong ngạch và hệ số tiêu hao lao động trong ngạch công chức.
Muốn được tuyển vào làm công chức viên chức nhà nước, mọi người đều phải qua kỳ thi tuyển theo tiêu chuẩn nghiệp vụ nhà nước về chuyên môn, trình độ lành nghề, trình độ chính trị…đủ để hoàn thành nhiệm vụ được giao. Nếu trúng tuyển, công chức viên chức sẽ được xếp mức lương khởi điểm của ngạch tương ứng, sau đó sẽ được nâng bậc lương theo thâm niên (sau 2, 3 hoặc 4 năm) nếu hoàn thành nhiệm vụ.
10.6.4 Hệ thống thang, bảng lương trong các DN a. Hệ thống thang lương công nhân
Thang lương được xác định theo ngành kinh tế kỹ thuật, trong đó các nghề phải có tiêu chuẩn cấp bậc kỹ thuật rõ ràng. Tiêu chuẩn cấp bậc kỹ thuật là văn
bản quy định về mức độ phức tạp của công việc và yêu cầu trình độ lành nghề của công nhân ở một bậc nào đó về lý thuyết cũng như thực hành.
b. Bảng lương công nhân trực tiếp sản xuất kinh doanh
Được áp dụng cho công nhân làm việc đối với những nghề mà tiêu chuẩn cấp bậc không thể phân chia được nhiều mức độ phức tạp rõ rệt hoặc do đặc điểm phải bố trí công việc theo cương vị và trách nhiệm.
c. Bảng lương viên chức chuyên môn nghiệp vụ, thừa hành và phục vụ
Bảng lương nầy được xây dựng theo các trình độ tương ứng với các ngạch chuyên môn nghiệp vụ của công chức viên chức nhà nước khu vực hành chính sự nghiệp.
d. Bảng lương chức vụ quản lý doanh nghiệp
Bảng lương nầy được áp dụng cho 3 chức danh: Giám đốc, phó giám đốc và kế toán trưởng; có các hệ số mức lương tương ứng với mức phân hạng DN.
DN có 5 hạng: hạng đặc biệt và các hạng 1, 2, 3, 4. Việc phân hạng dựa vào 02 nhóm chỉ tiêu:
* Mức độ phức tạp của quản lý: được đánh giá thông qua vốn, trình độ công nghệ, phạm vi hoạt động hoặc đầu mối quản lý và số lượng lao động trong DN
* Hiệu quả sản xuất kinh doanh của DN: được đánh giá qua các chỉ tiêu:
doanh thu, mức đóng góp nghĩa vụ đối với nhà nước, lợi nhuận và tỷ suất lợi nhuận trên vốn giao.
******
Câu hỏi ôn tập:
1. Trình bày những yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến việc trả lương. Doanh nghiệp làm thế nào để trả lương cao nhằm giữ chân nhân viên tài giỏi.
2. Những khác biệt cơ bản giữa chế độ tiền lương khu vực nhà nước, tư nhân, đầu tư nước ngoài ở Việt Nam hiện nay là gì?
******
11
QUAN HỆ LAO ĐỘNG