Đức Phật ở thành Xá-vệ, khi ấy có số đông Tỳ-kheo nói như vầy:
“Đức Phật chế giới là vật trong thôn xóm, chứ chẳng phải nơi đất trống”.
Lại có các Tỳ-kheo nói như vầy: “Phạm cùng chẳng phạm, chế cùng chẳng chế, chỉ cần lấy thì không lo”. Họ liền dùng tâm trộm lấy vật có chủ hay không chủ nơi đất trống; lấy rồi họ lại sanh nghi ngờ hối hận, đến chỗ A-nan hỏi A-nan. Tôn giả liền bạch sự việc lên Phật, đức Phật dùng nhân duyên này tập hợp Tỳ-kheo Tăng và hỏi:
“Các Thầy có thật vậy không?”
Thưa: “Thật vậy, bạch đức Thế Tôn”.
Đức Phật bằng mọi cách quở trách:
“Thôn xóm, đất trống, có những gì khác nhau!?”
Quở trách rồi, bảo các Tỳ-kheo:
“Từ nay giới này nên nói như vầy:
B. GIỚI VĂN
Tỳ-kheo nào, nơi thôn xóm hoặc chỗ đất trống, với tâm trộm cắp, lấy vật không được cho. Hoặc bị vua hay đại thần bắt, hoặc trói, hoặc giết, hoặc đuổi, nói rằng: ‘Ngươi là giặc, ngươi là kẻ tiểu nhân, người ngu si.’
Tỳ-kheo ấy là kẻ Ba-la-di không được sống chung”.101 C. THÍCH TỪ
Tụ lạc:102 Nơi có thành quách, có hàng rào bao quanh ba do-tuần,103 cho đến chỉ một cái nhà.104
Đất trống:105 Ngoài tụ lạc trừ nơi đường đi của thôn xóm.
Nơi đường đi của thôn xóm: Ngoài thôn xóm trong một tầm tên bắn, có người biết tàm quí những nơi đi tiện lợi.
Tâm trộm cắp:106 Vật thuộc về người khác, người bảo hộ, không cho mà lấy.
Hay dùng tâm siễm khúc, quanh co, giận dữ, khủng bố để lấy vật của người.
Không cho mà lấy: Hoặc tự mình lấy, hay sai người lấy, vật rời khỏi chỗ cũ.
Vua: Chủ nước, chủ thôn xóm, vua Quán đảnh, vua Chuyển luân.
Đại thần: Là vị trông coi việc nước.
Bắt: Nắm tay hay nắm tóc.
Trói: Dùng gông cùm, xiềng xích.
Giết: Dùng dao trượng v.v... để chấm dứt mạng sống.
Đuổi: trục xuất khỏi một trú xứ, cho đến một nước.
Giặc: Xa lìa pháp thiện, pháp vô ký, rơi vào chỗ bất thiện.
Tiểu: Không có sự hiểu biết. [6b01]
Si: Sống trong sự tối tăm.
D. PHẠM TƯỚNG
Phạm ở đây: Vật ở trong đất, vật ở trên đất, vật ở trong hư không;
xóm làng, vật của xóm làng; tiệm, quán, vật của tiệm quán; ruộng đất, vật của ruộng đất; vườn tược, vật của vườn tược; phòng xá, vật của phòng xá; xe cộ, vật của xe cộ; gánh xách, vật của gánh xách; thuyền bè, vật của thuyền bè; ao hồ, vật của ao hồ; gởi, trả, ngăn đường, rình đường, chỉ chỗ, dẫn đường, dạy cách lấy, cùng lấy, không nộp thuế.
Vật trong lòng đất:107 Nếu vật còn ở trong lòng đất, Tỳ-kheo có ý nghĩ: “Ta sẽ trộm vật này”, khởi tâm và tạo điều kiện đều phạm Đột-kiết-la.
Đào đất phạm Ba-dật-đề. Nắm vật phạm Đột-kiết-la. Động đến vật phạm Thâu-lan-giá. Lìa khỏi chỗ cũ mà trị giá 5 tiền108 phạm Ba-la-di, dưới 5 tiền phạm Thâu-lan-giá.
Vật ở trên đất:109 Vật ở trên đất như giường, giá, ghế, sập, cửa, cây xà ngang, đòn tay, rui mè, cho đến vật trên nhà, trên cây. Tất cả các vật như vậy đều gọi là vật trên đất. Tỳ-kheo có ý nghĩ: “Ta sẽ lấy vật này”, mống tâm tạo phương tiện cho đến nắm lấy vật đều phạm Đột-kiết-la, động đến vật phạm Thâu-lan-giá, vật rời khỏi chỗ cũ trị giá 5 tiền phạm Ba-la-di, dưới 5 tiền phạm Thâu-lan-giá.
Vật ở trên hư không:110 Hoặc dùng thần lực đặt vật trong hư không, hoặc có chủ, hoặc chim tha, hoặc gió thổi đến, Tỳ-kheo có ý nghĩ: “Ta sẽ lấy vật này”, móng tâm, tạo phương tiện đều phạm Đột-kiết-la. Động đến vật phạm Thâu-lan-giá. Dời vật khỏi chỗ cũ trị giá 5 tiền phạm Ba-la-di, dưới 5 tiền phạm Thâu-lan-giá.
Thôn xóm: Xung quanh 3 do-tuần, cho đến chỗ một cái nhà, Tỳ-kheo có ý nghĩ: “Tôi sẽ trộm lấy thôn xóm này”. Móng tâm, tạo phương tiện đều phạm Đột-kiết-la. Đóng nọc, lấy vồ nện phạm Ba-dật-đề. Dùng dây đo lường tranh cho được, trị giá 5 tiền phạm Ba-la-di, dưới 5 tiền phạm Thâu- lan-giá.
Vật trong thôn xóm:111 Tùy theo trong xóm làng có vật gì, Tỳ-kheo có ý nghĩ: “Ta sẽ lấy trộm vật này”, lấy được phạm Ba-la-di.
Tiệm quán: Tỳ-kheo có ý nghĩ: “Ta sẽ lấy trộm tiệm quán này”. Móng tâm, tạo phương tiện đều phạm Đột-kiết-la. Đóng nọc, lấy vồ nện phạm Ba- dật-đề. Dùng dây đo lường tranh cho được, Ba-la-di.
Vật nơi tiệm quán:112 Tùy theo trong tiệm quán có vật gì, Tỳ-kheo có ý nghĩ: “Ta sẽ lấy trộm vật này”, lấy được, Ba-la-di.
Ruộng: Chỉ ruộng có nước hay không nước, Tỳ-kheo có ý nghĩ: “Ta sẽ lấy trộm ruộng này”. Móng tâm, tạo phương tiện đều phạm Đột-kiết-la.
Đóng nọc, lấy vồ nện phạm Ba-dật-đề. Lấy dây đo để tranh cho được, phạm Ba-la-di.
Vật trong ruộng: Tùy trong ruộng sản xuất ra ngũ cốc, [6c01] Tỳ- kheo có ý nghĩ: “Ta sẽ trộm vật này”, lấy được phạm Ba-la-di.
Vườn: Các vườn trồng cây trái, Tỳ-kheo có ý nghĩ: “Ta sẽ trộm vườn này”. Móng tâm, tạo phương tiện đều phạm Đột-kiết-la. Đóng nọc, lấy vồ nện phạm Ba-dật-đề. Dùng dây đo để tranh cho được, phạm Ba-la-di.
Vật trong vườn: Tùy trong vườn sản xuất vật gì, Tỳ-kheo có ý nghĩ:
“Tôi sẽ trộm lấy vật này”, lấy được, phạm Ba-la-di.
Nhà: Nhà trệt hoặc nhà lầu, nơi mà người tại gia hay xuất gia ở. Tỳ- kheo có ý nghĩ: “Tôi sẽ trộm lấy nhà này”. Móng tâm, tạo phương tiện đều phạm Đột-kiết-la. Đóng nọc, lấy vồ nện phạm Ba-dật-đề. Dùng dây đo để tranh cho được, phạm Ba-la-di.
Vật trong nhà: Tùy theo trong nhà có vật gì, Tỳ-kheo có ý nghĩ: “Ta sẽ trộm lấy vật này”, lấy được phạm Ba-la-di.
Xe:113 Chỉ chung các loại xe như xe voi, xe ngựa, xe cộ và các loại, Tỳ-kheo có ý nghĩ: “Ta sẽ trộm lấy xe này”. Móng tâm, tạo phương tiện, cho đến nắm cầm đều phạm Đột-kiết-la. Động đến vật, phạm Thâu-lan-giá.
Vật lìa khỏi chỗ trị giá 5 tiền phạm Ba-la-di, dưới 5 tiền phạm Thâu-lan-giá.
Vật trong xe:114 Tùy theo trên xe có vật gì, Tỳ-kheo có ý nghĩ: “Ta sẽ trộm lấy vật này”, lấy được phạm Ba-la-di.
Gánh: Đội trên đầu, gánh nơi vai, vác nơi lưng, xách nơi tay đều gọi là gánh cả. Tỳ-kheo có ý nghĩ: “Ta sẽ trộm gánh này”. Móng tâm, tạo phương tiện đều phạm Đột-kiết-la. Động đến vật, phạm Thâu-lan-giá. Dời vật khỏi chỗ trị giá 5 tiền phạm Ba-la-di, dưới 5 tiền phạm Thâu-lan-giá.
Vật của gánh: Tùy theo trong gánh có những vật gì, Tỳ-kheo có ý nghĩ: “Ta sẽ trộm lấy vật này”, lấy được phạm Ba-la-di.
Thuyền: Thuyền bằng da, thuyền bằng đất nung, thuyền bằng gỗ, thuyền nang tất cả đều gọi là thuyền. Tỳ-kheo có ý nghĩ: “Ta sẽ lấy trộm thuyền này”. Móng tâm, tạo phương tiện đều phạm Đột-kiết-la. Động đến vật phạm Thâu-lan-giá. Vật rời khỏi chỗ trị giá 5 tiền phạm Ba-la-di, dưới 5 tiền phạm Thâu-lan-giá.
Vật trong thuyền: Tùy theo trong thuyền có những vật gì, Tỳ-kheo có ý nghĩ: “Ta sẽ trộm lấy vật này”, lấy được phạm Ba-la-di.
Ao: Tất cả hồ, vũng chứa nước đều gọi là ao. Tỳ-kheo có ý nghĩ: “Ta sẽ trộm lấy ao này”. Móng tâm, tạo phương tiện đều phạm Đột-kiết-la. Đóng nọc, lấy vồ nện đều phạm Ba-dật-đề. Dùng dây đo để tranh cho được, trị giá 5 tiền phạm Ba-la-di, dưới 5 tiền phạm Thâu-lan-giá.
Vật trong ao: Tùy theo trong ao có sản xuất thứ gì, Tỳ-kheo có ý nghĩ:
“Ta sẽ lấy trộm vật này”, lấy được phạm Ba-la-di.
[7a01] Gởi: Người đem gởi vật cho Tỳ-kheo, với tâm trộm không trả vật lại, khi tâm người chủ coi như mất rồi, trị giá 5 tiền phạm Ba-la-di, dưới 5 tiền phạm Thâu-lan-giá.
Hoàn trả: Tỳ-kheo nhận vật của người khác gởi, với tâm trộm không trả lại cho người kia, trị giá 5 tiền phạm Ba-la-di, dưới 5 tiền phạm Thâu- lan-giá.
Ngăn đường: Tỳ-kheo vì giặc (trộm cướp) ngăn đường, không cho người khác đến.
Rình đường: Rình thấy người, liền đến báo cho giặc.
Chỉ chỗ: Tỳ-kheo chỉ chỗ cho giặc.
Dẫn đường: Tỳ-kheo đi trước dẫn đường cho giặc.
Dạy cách lấy: Tỳ-kheo dạy cho giặc phương pháp lấy trộm.
Cùng lấy: Tỳ-kheo cùng giặc lấy trộm đồ.
Không nộp thuế:115 Tỳ-kheo nên nộp thuế mà không nộp.
Như các trường hợp trên, lấy vật trị giá 5 tiền phạm Ba-la-di, dưới 5 tiền phạm Thâu-lan-giá.
Nếu vật của người, không cho mà lấy từ 5 tiền trở lên, Tỳ-kheo, Tỳ- kheo-ni phạm Ba-la-di. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni phạm Đột-kiết-la, bị trục xuất.
Vật của phi nhân không cho mà lấy, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni phạm Thâu- lan-giá. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni phạm Đột-kiết-la.
Vật của súc sanh không cho mà lấy đều phạm Đột-kiết-la.
Có bốn trường hợp lấy trọng vật của người mà không phạm:
- Tưởng của mình lấy.
- Tạm lấy.
- Đồng ý lấy.
- Không có tâm trộm lấy.116
---o0o---