Khi đức Phật ở tại ấp A-trà-bễ,555 vì đức Phật sắp đi nên các cư sĩ kia đều đến chỗ Tỳ-kheo, cùng các Tỳ-kheo ở chung một nhà ngồi thiền,556 hoặc cùng đi kinh hành, đầu đêm cuối đêm đều không ngủ. Trong năm ngày (thuyết pháp)* thì đêm hoàn tất nói pháp vì quá mệt mỏi nên các Tỳ-kheo ngủ mê. Có một Tỳ-kheo không chuyên niệm, ngủ quá mê, đạp y lìa khỏi thân, hình bày rõ ràng. Cư sĩ thấy, lấy y phủ lại, cho đến ba lần, bèn nổi giận chê trách: “Thường nghe những người này hay dùng mọi cách chê trách dục mà nay phát khởi lộ hình. Như vậy, giống như không thích đạo, sao không hoàn tục!?”
Tỳ-kheo kia nghe, sanh tâm hổ thẹn. Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe cũng hổ thẹn vô cùng, rồi do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Tỳ-kheo kia:
“Ngươi, có thật vậy không?”
Thưa:
“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn”.
Đức Phật bằng mọi cách quở trách Tỳ-kheo kia:
“Ta thường khen ngợi ngủ không tâm tán loạn thì không có năm điều ác, nay tại sao ông ngủ mà không buột niệm? Nếu Tỳ-kheo ở chỗ kinh hành, ngồi toạ thiền, đứng, nằm mà phi oai nghi, người thấy sẽ không vui, (người không tin sẽ)* không sanh lòng tin; người đã có lòng tin thì sẽ thối lui, chẳng phải là người tạo ánh sáng cho đời.
Rồi bảo các Tỳ-kheo:
“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:
Tỳ-kheo nào, cùng ngủ đêm với người chưa thọ đại giới, Ba-dật-đề”.
Sau đó, các cư sĩ lại muốn đến chỗ các Tỳ-kheo tọa thiền hành đạo, các Tỳ-kheo đuổi ra không cho phép. Các cư sĩ thưa:
“Đại đức không được xua đuổi! Chúng con không tìm cầu phước điền nào khác, chỉ nương nhờ Đại đức, há có thể vì một người có lỗi mà tất cả chợt bị đuổi hết?”
Trong số cư sĩ, có người khỏe mạnh đột nhập vào phòng, các Tỳ-kheo không ngăn chận được, bèn ra ngủ bên ngoài, bị mòng muỗi, gió mưa, bụi bặm làm khốn đốn.
Bấy giờ, đức Phật từ ấp A-trà-tỳ đến nước Câu-xá-di,557 ngụ ở vườn Cù-sư-la.558 La-hầu-la559 một mình đến Tăng phường Bà-kỳ-la;560 rưới nước, lau quét một căn phòng, trải tọa cụ, lấy nước, rồi đóng cửa, đến chỗ Phật.
Sau đó, Tỳ-kheo phân ngọa cụ [40b01] lại giao cho vị khác. Tỳ-kheo kia liền vào phòng ở. La-hầu-la, sau khi nghe pháp đầu đêm xong trở về phòng đã được (dọn)*. Tỳ-kheo kia nghe thấy hỏi:
“Ai đó?”
Trả lời:
“Là La-hầu-la”.
Tỳ-kheo kia nói:
“Ông đến đây có việc gì?”
Trả lời:
“Đây là phòng của tôi”.
Tỳ-kheo kia nói:
“Tỳ-kheo phân phối ngọa cụ đã giao cho tôi”.
La-hầu-la nói:
“Nhưng trước đây tôi đã dọn quét, trải ngọa cụ, rồi tạm thời đến chỗ Phật để nghe pháp, tại sao không trả phòng lại cho tôi?”
Tỳ-kheo kia nói:
“Tuy ông đã liệu lý, nhưng tôi là Thượng tọa nên được ở phòng này”.
La-hầu-la nói:
“Cùng tôi ở được không?”
Vị kia nói:
“Không được”.
(La-hầu-la)* xin vào ngồi, đứng trong phòng, hay ở trước hiên nhà cũng đều không được. Lúc này, La-hầu-la nghĩ như vầy: “Ta đến phòng nào khác thì cũng sẽ như vậy, chỉ có nhà vệ sinh mới được yên thôi!”. La-hầu-la liền đến nhà vệ sinh. Bấy giờ, trong nhà vệ sinh có một con rắn đen. Đức Phật bằng thiên nhãn đức Phật thấy và nghĩ: “Nếu Ta không đến thì chỉ trong chốc lát nữa là La-hầu-la bị rắn cắn chết!” Ngài liền đến trước nhà vệ sinh khảy móng tay, tằng hắng. La-hầu-la cũng trả lời (bằng khảy móng tay, tằng hắng.)* đức Phật hỏi:
“Ngươi là ai?”
Thưa: “Là La-hầu-la”.
Lại hỏi: “Tại sao ở nơi đây?”
(La-hầu-la)* trình bày lại hết mọi sự việc. Bấy giờ đức Thế Tôn dẫn La-hầu-la về nơi phòng mình. Sáng ngày tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Tỳ- kheo kia:
“Thật sự ông không dung chứa La-hầu-la phải không?”
Thưa: “Thật vậy, bạch Thế Tôn”.
Đức Phật bằng mọi cách quở trách:
“Ông là người ngu si. Tại sao con cáo hoang lại xua đuổi sư tử?”561 Khi ấy, các Tỳ-kheo nhân việc này, lại đem việc các cư sĩ đột nhập vào phòng, phải ngủ bên ngoài ở trên bạch lên Phật. Đức Phật bằng mọi cách khen thiểu dục tri túc, khen giới, khen người trì giới rồi bảo các Tỳ- kheo:
“Nay cho phép các Tỳ-kheo cùng người chưa thọ đại giới ngủ hai đêm. Từ nay giới này nên nói như vầy:
B. GIỚI TƯỚNG
Tỳ-kheo nào, cùng người chưa thọ đại giới ngủ quá hai đêm,562 Ba-dật-đề”.
C. THÍCH TỪ
Cùng ngủ: Cùng ngủ một phòng. Phòng trên có lợp, bốn phía có vách, hoặc trên có lợp, không có một vách hay hai vách đều Ba-dật-đề. Không có ba vách thì không phạm. Nếu có 4 vách mà trên đã lợp một nửa, hoặc chưa
được một nửa, hoặc hơn một nửa đều Ba-dật-đề. Nếu chỉ mới lợp chút ít thì không phạm. Đối với những chỗ này, nếu quá hai đêm, đến phần sau của đêm, mà hông dính xuống giường, cùng nghiêng trở mình, đều Ba-dật-đề.
Không phạm: Có lợp, đều có sự ngăn cách, hoặc bệnh, không thể dời đi được, hoặc có các nạn, hoặc thường ngồi không nằm, hoặc người kia nằm Tỳ-kheo ngồi, hay người kia ngồi Tỳ-kheo nằm.
Tỳ-kheo-ni cũng như vậy.
---o0o---