BÀI 5: LỚP, PHÂN LỚP VÀ CẤU HÌNH ELECTRON
III. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG HỌC
2. Hoạt động 2: Hình thành kiến thức
b) Tổ chức thực hiện
Hoạt động 2.1: Nguyên tắc sắp xếp các nguyên tố trong bảng HTTH (15 phút) + Chuyển giao nhiệm vụ:
- GV chia nhóm (2 bàn làm 1 nhóm) thực hiện phiếu học tập số 1 + Thực hiện nhiệm vụ:
Hs các nhóm thảo luận hoàn thành phiếu học tập 1
+ Báo cáo, thảo luận: GV mời một số nhóm trình bày kết quả, các nhóm khác góp ý, bổ sung (lưu ý mời các nhóm có kết quả khác nhau trình bày để khi thảo luận chung cả lớp được phong phú, đa dạng và HS sẽ được rút kinh nghiệm thông qua sai lầm của mình).
+ Kết luận, nhận định:
Thông qua phiếu học tập, bảng kiểm GV chốt lại kiến thức cho HS, cho điểm nhóm làm đúng Hoạt động 2.2: Nghiên cứu đặc điểm ô nguyên tố, chu kì và nhóm nguyên tố (40 phút) + Chuyển giao nhiệm vụ:
Tất cả Hs đã được giáo viên phát 4 phiếu học tập ở nhà, bây giờ GV chia lớp làm 4 nhóm (có nhóm trưởng và thư kí), hướng dẫn HS các nhóm hoàn thiện phiếu học tập và phân chia các nhóm báo cáo cụ thể
Nhóm 1: phiếu học tập 2.
Nhóm 2 : phiếu học tập 3 Nhóm 3,4: phiếu học tập 4.
Hs các nhóm tiếp tục thảo luận trong 5 phút. Sau đó Gv mời đại diện các nhóm lên trình bày + Thực hiện nhiệm vụ:
Hs ngồi thảo luận và làm theo nhóm đã phân công. Thư kí mỗi nhóm thu lại tất cả phiếu học tập đã chuẩn bị ở nhà, nhóm trưởng có nhiệm vụ tổng kết lại và thống nhất ghi vào bảng phụ
+ Báo cáo, thảo luận: GV mời đại diện các nhóm báo cáo, các nhóm khác góp ý, bổ sung + Kết luận, nhận định:
- Thông qua phiếu học tập, thang đánh giá, GV hướng dẫn HS chốt được kiến thức về đặc điểm ô nguyên tố, chu kì và nhóm nguyên tố.
- GV cộng điểm nhóm trình bày tốt, đúng kiến thức và cả nhóm góp ý kiến hợp lí 3. Hoạt động 3: Hoạt động luyện tập(20 phút)
a) Mục tiêu [ 5; 6; 7; 10; 11]
b) Tổ chức thực hiện
+ Chuyển giao nhiệm vụ: Gv chia nhóm, hướng dẫn học sinh thực hiện 2 nhiệm vụ. Cụ thể:
Nội dung 1: Thực hiện hoạt động theo 4 nhóm điền vào bảng phụ : làm bài tập trắc nghiệm và tự luận
Nội dung 2: Thực hiện trò chơi mảnh ghép theo 4 nhóm. Mỗi nhóm thực hiện ghép hình chú cá theo mẫu sao cho 2 cạnh kề nhau của hình tam giác tạo thành một đơn vị kiến thức đúng.
+ Thực hiện nhiệm vụ
HS ngồi thảo luận và chơi trò chơi theo nhóm
+ Báo cáo, thảo luận: GV tổ chức cho HS chia sẻ, thảo luận tìm ra chỗ sai cần điều chỉnh + Kết luận, nhận định: Gv chuẩn hóa kiến thức, đưa đáp án đúng cho nội dung bài tập, kiểm chứng lại đáp án của trò chơi và cộng điểm cho nhóm nhanh và đúng nhất
4. Hoạt động 4: Hoạt động vận dụng (10 phút) a) Mục tiêu [ 8]
b) Tổ chức thực hiện:
+ Chuyển giao nhiệm vụ: GV hướng dẫn HS về nhà làm và hướng dẫn HS tìm nguồn tài liệu tham khảo (internet, thư viện, góc học tập của lớp. . . ).
+ Thực hiện nhiệm vụ:
Nội dung 1:
Em hãy tìm hiểu qua tài liệu, internet. . . và cho biết hiện nay có bao nhiêu nguyên tố hóa học đã được tìm ra? Lấy một nguyên tố mới được tìm ra chưa có trong bảng HTTH, nêu một vài thông tin về nguyên tố đó?
Nội dung 2:
Thiết kế trò chơi nối chữ: Sử dụng kí hiệu hóa học các nguyên tố trong bảng HTTH để thực hiện trò chơi sao cho chữ cái cuối cùng của nguyên tố này trùng với chữ cái đầu tiên của kí hiệu hóa học của nguyên tố tiếp theo. Yêu câu kết thúc sau 10 nguyên tố sao cho trùng chữ cái đầu và cuối.
+ Báo cáo, thảo luận: GV có thể cho HS báo cáo kết quả HĐ vận dụng và tìm tòi mở rộng vào đầu giờ của buổi học kế tiếp, GV cần kịp thời động viên, khích lệ HS..
+ Kết luận, nhận định: GV dựa vào bài báo cáo của học sinh để lấy điểm, luôn khuyến khích học sinh
IV. PHỤ LỤC: Hồ sơ dạy học 4.1 Phiếu học tập
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
Cho các nguyên tố hóa học sau (Z=3) Li; (Z=8)O; (Z=11)Na; (Z=9)F.
1. Hãy viết cấu hình electron và xác định e hóa trị của chúng
2. Quan sát bảng tuần hoàn (trang 37 SGK) hãy cho biết những nguyên tố nào thuộc cùng 1 hàng, những nguyên tố nào thuộc cùng 1 cột
3. Tìm đặc điểm chung của những nguyên tố em xếp vào chung 1 hàng, chung 1 cột. Từ đó hãy nêu nguyên tắc sắp xếp các nguyên tố trong bảng tuần hoàn
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
Đã được Gv cho Hs chuẩn bị trước ở nhà 1. Ô nguyên tố là gì?
2. Nguyên tố X có só hiệu nguyên tử (Z) là 38. Hãy cho biết nguyên tố X có số thứ tự là bao nhiêu(ô số mấy) trong bảng tuần hoàn?
3. Mỗi ô nguyên tố trong bảng tuần hoàn cho ta biết thông tin gì về nguyên tố đó?
4. Nguyên tố X ở ô số 15 trong bảng tuần hoàn. Hãy cho biết những thông tin về nguyên tố X?
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 3
Đã được Gv cho Hs chuẩn bị trước ở nhà 1. Chu kì là gì?
2. Tại sao các nguyên tố Li, Be, B, C, N, O Ca, Ne lại được xếp vào chu kì 2 3. Bảng tuần hoàn có bao nhiêu chu kì?
Hãy giới thiệu đặc điểm của từng chu kì (số lượng nguyên tố, tên nguyên tố…)
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 4
Đã được Gv cho Hs chuẩn bị trước ở nhà 1. Bảng tuần hoàn có bao nhiêu cột? được chia thành mấy nhóm?
2. Thế nào là nguyên tố s, nguyên tố p. Nguyên tố d, nguyên tố f.
Khối nguyên tố s, p, d, f ?
3. Từ cấu hình electron các nguyên tố có Z lần lượt là 6, 13, 24, 29, em hãy xác định vị trí của 4 nguyên tố này trong bảng tuần hoàn? Giải thích ?
4. Tại sao Ca, Zn đều có số electron hóa trị là 2e nhưng Ca thuộc nhóm IIA, còn Zn thuộc nhóm IIB
4.2. Bảng kiểm của hoạt động 2
BẢNG KIỂM
CẤU TẠO BẢNG TUẦN HOÀN CÁC NGUYÊN TỐ HÓA HỌC
STT YÊU CẦU CẦN ĐẠT XÁC NHẬN
CÓ KHÔNG
1 Có nắm được các nguyên tắc sắp xếp hay không?
2 Có biết electron hóa trị là gì không?
3 Có biết nguyên tắc sắp xếp có ý nghĩa gì không?
4.3 Nội dung luyện tập của học sinh ở hoạt động 4 Nội dung 1:
Câu hỏi trắc nghiệm:
Câu 1. Các nguyên tố xếp ở chu kì 6 có số lớp electron trong nguyên tử là
A. 3 B. 5 C. 6 D. 7
Câu 2. Trong bảng tuần hoàn các nguyên tố, số chu kì nhỏ và chu kì lớn là
A. 3 và 3 B. 3 và 4 C. 4 và 4 D. 4 và 3 Câu 3. Số nguyên tố trong chu kì 3 và 5 là
A. 8 và 18 B. 18 và 84 C. 8 và 8 D. 18 và 18
Câu 4. Trong bảng tuần hoàn, các nguyên tố được sắp xếp theo nguyên tắc nào?
A. Theo chiều tăng của điện tích hạt nhân
B. Các nguyên tố có cùng số lớp e trong nguyên tử được xếp thành một hàng C. Các nguyên tố có cùng số e hoá trị trong nguyên tử được xếp thành một cột D. Cả A, B, C
Câu 5. Bảng HTTH các nguyên tố hóa học gồm số nhóm là A. 8 nhóm A; 8 nhóm B
B
. 8 nhóm A; 10 nhóm B C. 8 nhóm A; 9 nhóm B.
D. 9 nhóm A; 10 nhóm B
Câu 6. Nguyên tố nhóm s là các nguyên tố:
A. Có cấu hình electron kết thúc bằng phân lớp s.
B. Electron có mức năng lượng cao nhất thuộc phân lớp s C. Electron có mức năng lượng cao nhất thuộc phân lớp f D. Có cấu hình electron kết thúc bằng phân lớp p.
Câu hỏi tự luận:
Câu 7. Hai nguyên tố A và B thuộc cùng 1 nhóm A và ở hai chu kỳ liên tiếp, tổng số đơn vị điện tích hạt nhân của A và B là 22. Viết cấu hình electron của A và B?(N, P).
Hướng dẫn giải:
TH1: ZB – ZA =2 ZB + ZA = 22
ZB, ZA
TH2: ZB – ZA = 8 ZB + ZA = 22
ZB, ZA
TH3: ZB – ZA = 18
ZB + ZA = 22
ZB, ZA
=> Cấu hình electron
Câu 8. Hai nguyên tố A và B thuộc cùng 1 nhóm A và ở 2 chu kỳ kế tiếp trong bảng htth, tổng số proton của A và B là 28. Xác định vị trí và tính chất hóa học cơ bản của A, B.
Hướng dẫn giải:
TH1: ZB – ZA =2 ZB + ZA = 28
ZB, ZA
TH2: ZB – ZA = 8 ZB + ZA = 28
ZB, ZA
TH3: ZB – ZA = 18 ZB + ZA = 28
ZB, ZA
=> Cấu hình electron => xác định được vị trí => dựa và đặc điểm electrn lớp ngoài cùng suy ra tính chất hóa học cơ bản của A, B.
Câu 9. Viết cấu hình electron, xác định vị trí trong bảng HTTH: C(Z=6), O(Z=8), Ne(Z=10), Mg(Z=12, P(Z=15), Cl(Z=17).
Hướng dẫn giải:
C (Z = 6): 1s22s22p2 Ne (Z =10): 1s22s22p6
+ Ô: 6 + Ô: 10
+ Nhóm: IVA + Nhóm: VIIIA
+ Chu kỳ: 2 + Chu kỳ: 2
O (Z = 8) : 1s22s22p4 + Ô: 8
+ Nhóm: VIA
+ Chu kỳ: 2
Tương tự đối với Mg, P, Cl Nội dung 2:
1 – Người phát minh ra bảng HTTH a – men – đe – lê - ép
2 – Nguyên tắc sắp xếp b – theo chiều tăng dần điện tích hạt nhân
3 – 1s22s22p4 c - oxi
4 – Phi kim d – 1s22s22p3
5 – Chu kỳ 3 e – có 3 lớp electron
6 – Sắt f – ô 26
7 – Chu kỳ nhỏ g – 1, 2, 3
8 – Nhóm VIIIA h – có 8 electron ở lớp ngoài cùng
9 – Z = 17 i – cấu hình electron lớp ngoài cùng
10
g 7
f b
k 2
6 1
h 8 a
e 3
9
i 5 c
d 4
3s23p5
10 – Ô 11, chu kỳ 3, nhóm IA k – 1s22s22p63s1
4.4. Bảng kiểm để học sinh tự đánh giá hoạt động
Mức độ 1 2 3 4
Thái độ tích cực hoàn thành phiếu học tập
Không quan sát, không hoàn thành phiếu
Có quan sát, không hoàn thành phiếu
Có quan sát, hoàn thành phiếu chưa tốt
Có quan sát, hoàn thành phiếu tốt Tự đánh giá
Mức độ 1 2 3 4
Nhân ái Gây cản trở tiến độ lớp học
Không hợp tác với giáo viên
Chỉ tôn trọng giáo viên
Tôn trọng lớp học và giáo viên Tự đánh giá
Chăm chỉ Cản trở hoạt động của lớp học
Không tự học Có tự học chưa hiệu quả
Tự học ở nhà tốt
Tự đánh giá
Trách nhiệm Không có trách nhiệm tự học
Chưa sẵn sàng chịu trách nhiệm về phiếu học tập
Chịu trách nhiệm về phiếu học tập
Tự giác chịu trách nhiệm về phiếu học tập Tự đánh giá