MỘT SỐ QUAN NIỆM VỀ “DẠY CÁCH HỌC”
3. Quan niệm về mối quan hệ giữa học và đạy
a. Cẩn cải tiến oiệc dạy bằng cách nghiên cứu uiệc
học của sinh vién
Theo quan điểm này, cần làm rõ quan niệm về học và
đạy trong cách hiểu về mối quan hệ giữa chúng. Trung tâm
của mối quan hệ này là sự hiểu.
* Vay học là gì?
Học trong nhà trường là nói về sự thay đổi cách thức mà sinh uiên đã hiểu, đã trải nghiệm, hoặc đã quan niệm về
“thế giới xung quanh mình”. “Thế xung quanh mình”
bao gồm cả quan niệm và phương pháp đặc trưng cho một
môn học hoặc một nghề mà họ đang học.
Từ quan điểm này, năng lực then chốt trong việc học
đặc biệt đối với những môn hàn lâm là hiểu.
Hiểu có nghĩa là cách thức mà sinh viên nhận thúc uà
phân biệt được những hiện tượng liên quan đến chủ thể:
người học hiểu vấn để, hiểu đúng, hiểu sâu, hiểu rộng vấn
để đến mức nào. Điều này còn quan trọng hơn là cách thức ma sinh vién biét: biết cdi gì về những hiện tượng đó hoặc
biết làm thế nào để thao tác chúng. Chính đây là sự phân
biệt giữa biết uới hiểu; có thể biết đi đôi với hiểu, nhưng lại
có thể biết mà vẫn không hiểu.
Nhiều học sinh, sinh viên có thể tái hiện những kiến
thức trong sách mà mình nhớ được, trong khi vẫn không hiểu chủ để, theo nghĩa là chủ để giúp giải quyết những vấn để lý thuyết hoặc thực tế gì?
Nhiều sinh viên có khả năng nhắc lại một khối lượng
thông tin theo yêu cầu. nhưng điều này không nhất thiết đã
220
là sự minh chứng về một sự thay đổi trong phạm trù hiểu, có thể thấy ở bất kỳ bậc học nào.
Học là một sự thay đổi về chất ở cách nhìn của một con người uê thực tiễn; điều này là rất cần thiết để đánh giá
những lập luận về học. Nó phải dựa trên mức độ hiểu.
Sự cải thiện việc dạy phải dẫn đến việc học của học sinh, sinh viên có chất lượng cao hơn. Nó đòi hỏi giớo uiên phải thay đổi cách nghĩ, cách trải nghiệm về việc học ~ đòi hồi sự thay đổi trong quan niệm, trong lý thuyết về dạy học
sao cho phù hợp với thực tế.
© Tu dé day là gi
Mục đích của dạy là làm cho người học học đúng cách, làm cho người bọc biết cách học va cách đó là khả thủ; đó là
làm thay đổi cách hiểu của người học sao cho học sinh, sinh viên bắt đầu quan niệm về hiện tượng và ý tưởng theo cách
mà các nhà khoa học, toán học, sử học, lý học... hoặc chuyên gia các chủ để khác, đã quan niệm, có nghĩa là lam cho hoc
sinh, sinh uiên hiểu được các nhà khoa học đó. Việc cải tiến
giáo duc — nhất là ở đại học đòi hỏi phải khuyến khích giáo vién lap luận về cái mà họ làm và vì sao họ làm như vậy.
Giả thiết ở đây là, giáo dục (đặc biệt là giáo dục đại học) sẽ có hiệu quả, nếu người dạy tự biết hỏi uê những tác động của uiệc dạy của mình đối uới uiệc học của học sinh, sinh
vién sẽ như thế nào.
Mục đích hàng đầu của day là giúp cho học sinh, sinh
viên học được; dẫn đến chỗ là: mỗi hành động của giáo uiên và mỗi thao tác định hướng hoặc cải tiến việc dạy đều cần được xem xét theo một tiêu chí đơn giản là có dẫn tới một cách học của học sinh, sinh uiên (được thiết kế bởi giáo uiên)
221
hay không?
ứ Quan hệ giữa dạy va hoc
Day và học gến bó uới nhau một cách mật thiết và mối quan hệ này có thể thiết hế được.
Giáo viên nên dạy như thế nào? Điều này tùy thuộc vào giả thiết của giáo uiên uê cái uà cách mà học sinh, sinh uiên sẽ học; do đó “dạy tốt” đòi hỏi người giáo viên phải nghiên cứu kỹ về “cách học của học sinh, sinh viên”. Dạy và học là hai hoạt động tương tác thường xuyên. Giáo viên phải học
hỏi và tự học thường xuyên, học trong khi đạy; giáo viên
không thể dạy tốt nếu không học thường xuyên.
Muốn đạy tốt, giáo viên phải liên tục học về “cách hiểu của học sinh, sinh uiên” và về những “tác động của dạy đổi
uới cách hiểu đó”.
Sự suy nghĩ và hành động của sinh viên chịu tác động sâu sắc bởi nội dung học và môi trường mà trong đó họ học.
Họ rất chú ý đến những đòi hỏi của giáo viên và của sự đánh giá, nhưng cũng không dễ mà biết được họ sẽ làm gì?
Việc học của họ nhiều khi không tập trung nhằm vào nội dung của môn họe, mà lại nhằm để làm vừa lồng giáo viên, nhằm nhớ và tái hiện để đạt điểm cao mà không chú trọng
đến hiểu.
b. Những cách hiểu khác nhau của giáo uiên uề dạy
trong mối quan hệ uới học
* Dạy là nói về sự truyền đại biến thức từ đội ngũ giảng viên đến sinh viên. Học là nói về quá trình tiếp nhận biến thức mới. Dạy uà học tách rời nhau, những uấn đề trong viée học không phải là những uấn đề trong viée day;
222
ô Dạy là núi về sự quản lý hoạt động của học sinh, sinh oiên, nắm được họ học thế nào. hiểu thế nào. Việc học gắn liền với việc dạy; những uấn đề trong uiệc học có thể xác
định uà giải quyết trong cách dạy đúng bởi cách tác động đúng của giáo viên đối với sinh viên;
ô Dạy là núi về việc giỳp cho học sinh, sinh uiờn học được nội dung của chủ đề. Việc học của học sinh, sinh viên
là một quá trình dài và khó biết chắc được về những thay đổi trong su hiéu cha ho. Day va hoc là những bộ phận của cùng một chỉnh thể, những cách tư duy của học sinh, sinh viên về nội dung của chủ đề nhằm để hiểu là rất cần thiết cho việc học có hiệu quả. Hoạt động dạy và quá trình phản
ánh vào hoạt động đạy đó gắn bó chặt chẽ với nhau.
Những vấn đề về việc học có thể được bàn bằng cách
thay đổi cách dạy, tuy nhiên không phải bao giờ cũng thành công. Theo dõi điểu chỉnh thường xuyên là rất cần thiết,
giải pháp hôm qua có thể không còn phù hợp với hôm nay.
Đó là ba sự khác nhau rất quan trọng mà nhiều giáo viên đã tư duy về việc dạy và về chức năng của giáo viên.
e. Học cách làm thế nào để cải tiến thành công chính viée day cua minh
Đây là một vấn đề rất thời sự và thiết thực: nó có liên quan đến quan
theo dõi cách hiểu uê chủ đề mà giáo viên dạy họ.
Điều then chốt trong mối quan hệ day và học có hiệu quả là sự hiểu. Đã dạy thì trung tâm của vấn đề dạy là làm cho người học hiểu được điều đã dạy. Đã học, thì trung tâm
của vấn để học là phải hiểu được điều đã học. Cách bảo đảm
coi việc dạy là quá trình giúp sinh uiên.
223
để dạy và học có hiệu quả là phải hiểm tra mối quan hệ giữa cách hiểu của sinh uiên uà cách hiểu của giáo uiên vé
một chủ đề, một nội dung.
Bình thường thì sự hiểu của giáo viên được coi là chuẩn
để đem sự hiểu của sinh viên đối chứng; những trao đổi
giữa giáo viên và sinh viên xung quanh cách hiểu cùng một
vấn để chính là biện pháp để giáo viên đánh giá sự hiểu của
sinh viên. Tuy nhiên, không loại trừ trường hợp giáo viên còn có những bất cập nhất định trong cách hiểu, và cũng không loại trừ trường hợp sinh viên lại có những cách hiểu sâu hơn, độc đáo hơn so với cách hiểu của người dạy. Cần phải thấy đó là những cơ hội phát triển tư duy của cả giáo
viên và sinh viên, dựa trên phạm trù hiểu. Có thể nói đó là
quá trình học lẫn nhau.