MỘT SỐ QUAN NIỆM VỀ “DẠY CÁCH HỌC”
4. Sầu nguyên tắc then chốt của việc dạy có hiệu quả”
Nguyên tắc 1: Gây hững thú học cho người học và
giảng giải rõ ràng
Giáo viên cần làm cho nội dung giảng dạy trở nên hấp dan dé kich thích hứng thú học của người học, làm cho họ thích học; khi đó họ sẵn sàng học tập, dù có vất vả. Việc giảng giải nội đung một cách sáng sủa, rõ ràng, liên hệ đến
những thực tế sinh động, những lợi ích mà sinh viên sẽ thu nhận được cũng tạo nên sự thích thú học của họ.
(1) Theo Paul Ramsden: Learning to teach in Higher Education.
Reutledge. London, 1992.
224
Nguyên tắc 2: Có ý thức tôn trọng người học và việc
học của họ
Giáo viên cần giúp cho người học cẩm thấy là họ có thể
làm chủ được nội dung của môn học, có thể thành công
nhanh ở một số việc; giáo viên cần thể hiện tỉnh thần bao dung, độ lượng trong sự giúp đỡ người học, hết sức tránh những thái độ làm cho họ mặc cẩm vi su non nét cua minh trước người thầy giáo. Điều đó thể hiện sự trung thực và lòng say mê của giáo viên trong nghề giảng dạy cũng như
tính đa diện trong kỹ năng dạy học và tính sẵn sàng phục vụ người học. Họ sẽ cảm thay dé gần gũi và tự tìm đến giáo viên để xin tư vấn cho việc học của họ. Như vậy sẽ có một không khí hợp tác giữa người dạy và người học, làm cho cả hai bên đều có cảm giác thoải mái trong giảng day va hoc
tập.
Nguyên tắc 3: Cô sự đánh giá và sự phản hồi phù hợp
đối với người học
Cần cho người học biết sự đánh giá của giáo viên về
việc học cùng với những lời nhận xét, lời khuyên sát hợp với họ; đó là một kỹ năng không dễ gì giáo viên sớm làm chủ
được. Chất lượng của những quá trình đánh giá là một trong những nét đặc trưng của việc dạy tốt. Nó đồi hồi giáo viên phải có một cách “hỏi” thích hợp để làm cho người học
có thể thể hiện rõ là họ đã hiểu vấn để đúng đến mức nào;
nó yêu cầu giáo viên phải biết sử dụng một số kỹ thuật để phát hiện xem người học đã học được cái gì và đã học như thế nào, đồng thời để tránh một số cách kiểm tra làm cho người học vẫn học theo kiểu cũ, chỉ tập trung vào tái hiện
những chỉ tiết.
15 - HRDCH 225
Nguyên tắc 4: Chỉ ra mục tiêu rõ ràng và những
thách thức trí tuệ
Mục tiêu rõ ràng của quá trình dạy và học phải là đạ?
hiệu quả uừa đổi uới cả giáo uiên, cả người học. Một sự
thách thức trí tuệ trong dạy và học có hiệu quả — đặc biệt ở
giáo dục đại học là cách xử lý mối quan hệ giữa việc khuyến khích tự do tư duy và sự yêu cầu tuân thủ nguyên tắc trước hết về mặt nhận thức khoa học, nói gọn là giữ “tu do” va
“ky luật”. Điều này thể hiện khá rõ ở mối quan hệ giữa trí
tưởng tượng (tự do tư duy) và nội dung môn học (discipline)
~ nhất là những môn học lý thuyết, kinh điển, hàn lâm làm sao cho hài hòa (môn học — diseipline ở đây có hai nghĩa gắn bó với nhau, nó là “môn học”, đồng thời là “kỷ luật; đó
thường là những môn học với những nội dung có tính quy
luật, tính hệ thống chặt chẽ, chính xác..tức là tính “kỷ
luật" cao). Quá trình đạy- học có thể xem như một chu
trình tăng trưởng ba thời, đi zừ giai đoạn tiếp thụ, tranh luận, phát hiện (sự kiện, quan niệm... đã tổn tại) có tính tự do, di qua giai đoạn chính xác hóa (nhận thức), đi đến giai đoạn khái quát hóa và ứng dụng (là giai đoạn mà hai yếu tố
“sáng kiến và thẩm tra” đặc biệt có vai trò rất quan trọng).
Nhiệm vụ của giáo viên là thừa nhận sự đòi hỏi bình đẳng của hai mặt tự do và kỷ luật, và trật tự ba thời của quá trình dạy học mà không thiên về mặt này hay mặt kia, tức là giáo viên tạo ra một hệ thống cân bằng động. Từ đó, sự kiểm tra về học tập cần phải tiến hành với sự có mặt và tham gia của cả người dạy và người học. Mục tiêu về “nhà trường có hiệu quả” chỉ rõ rằng, sự mong đợi của giáo viên về kết quá học tập hàn lâm cao và nhất quán phải kết hợp
với sự học tập ở trình độ cao của sinh viên.
226
Nguyên tắc 5: Chỉ rõ người học cần tự học với ý thức rõ ràng để bảo đảm: tính độc lập, yêu cầu tự kiểm tra và sự
cam kết tích cực của việc học
Việc dạy có chất lượng tốt thừa nhận rằng, người học phải cam kết học những nội dung theo một cách nào có thể giúp họ hiểu. Những cảm nhận về việc biết chọn xem cần
học nội dung như thế nào và biết tự kiểm tra xem những
khía cạnh nào có thể cần tập trung cố gắng, đều liên quan đến việc học có chất lượng cao. Việc dạy tốt hướng vào bồi dưỡng cho người học những cam kết và cảm nhận nói trên,
có những chỉ dẫn để họ trở thành người biết tự học, tự giải
quyết vấn để, với sự thừa nhận là mỗi người học sẽ học tốt nhất theo cách của từng người và cần tránh tạo ra sự phụ thuộc của họ quá nhiều vào người khác. Thực chất đó chính
là việc khuyến khích và giúp đỡ người học nhằm để họ nhận
thức rõ về tính độc lập trong việc học, tự tìm tòi, biết điều tra khảo sát... nói gắn gọn là biết cách hỏi han bằng thực tiễn gặp gỡ, trao đổi với người khác. Sự cam kết học tập tích
cực, sự hỏi han với tư duy mạnh bạo và sự xác định cho mình
một trình độ, một tác phong phù hợp là điểu mong muốn nhất ở người học, là điểu chỉ đạt được khi giáo viên dạy tốt có nghĩa là đời hỏi người học phải hoạt động tích cực, phải sử dụng cách học
“giải quyết vấn để” và hợp tác, phải biết tự kiểm tra và tự điều chỉnh. Những người học theo nay mong doi ở giáo viên một
sự giúp đỡ để họ không chỉ học tốt hơn mà còn thích thú hơn:
Nguyên tắc 6: Giáo viên cần học những người học
Dạy tốt thường mang tính mở đối với sự thay đổi: nó
luôn luôn đồi hỏi giáo viên phải tìm hiểu những hiệu quả của các hướng dẫn đã tác động đến việc học và phải thay
227
đổi những hướng dẫn đó dưới ánh sáng của điểu “hiển
nhiên” đã được thu thập. Kiến thức của giáo viên về người học cần phải được sử dụng triệt để để lựa chọn và phát huy cách dạy tốt.