Phát triển thổ cẩm theo hướng công nghiệp văn hóa- 123docz.net

Chiến lược công nghiệp văn hóa hiện nay đối với loại hình thổ cẩm ở Tây Nguyên hay Đắk Nông nói riêng là cần tiến hành trưng bày lưu động các sưu tập thổ cẩm quý tại các thành phố lớn ở Việt Nam như Sài Gòn, Cần Thơ, Vũng Tàu, Đà Nẳng, Hà Nội, Hải Phòng, Nam Định... Với mật độ dân số dày đặc và sức mạnh kinh tế của cư dân đô thị tại các thành phố lớn sẽ là nguồn tiêu thụ lớn cho các loại hình sản phẩm làm ra từ thổ cẩm của người đồng bào. Đô thị chính là những tâm điểm cung cấp một số lượng lớn du khách tham quan theo loại hình du lịch văn hóa tại các tỉnh miền Tây Nguyên. Bởi người đô thị thường thích xu hướng du lịch văn hóa và trải nghiệm cuộc sống với người đồng bào.

Trong công tác quảng bá sản phẩm thổ cẩm của tỉnh Đắk Nông rất cần chiến lược trưng bày lưu động tại những đô thị lớn, chiến lược này sẽ thu hút cộng đồng chú ý đến giá trị của thổ cẩm, đồng thời giúp tạo nên một hiệu ứng quảng bá tốt hơn cho địa phương Đắk Nông. Trưng bày lưu động tức là cơ quan chức năng của tỉnh Đắk Nông phải hoàn thiện hai khâu công tác chính: (1) xây dựng cho được những bộ sưu tập sản phẩm thổ cẩm đặc trưng, cho dù là sản phẩm mới, đi kèm với sưu tập là các hiện vật thể hiện cho các công đoạn kỹ thuật để hoàn thành sản phẩm; (2) xây dựng nguồn nhân lực bao gồm nghệ nhân, những thiếu nữ biết dệt, các chuyên gia về thổ cẩm, cán bộ kỹ thuật và cán bộ quản lý.

Trưng bày thổ cẩm (vật thể) đồng thời phải kết hợp với biểu diễn kỹ thuật dệt (phi vật thể), khán giả có thể vừa tham quan vừa tiếp xúc trực tiếp với nghệ nhân; khách hàng có thể mua sản phẩm là những mặt hàng thổ cẩm làm sẵn hoặc những tấm thổ cẩm vừa mới

116

dệt xong tại hiện trường bởi chính bàn tay tài hoa của những người nghệ nhân. Trưng bày lưu động là một hình thức quảng bá không cố định tại một địa điểm, sưu tập và nhân lực luôn di chuyển theo những địa điểm đã hoạch định sẵn để làm sao đưa thổ cẩm ra thị trường bên ngoài không gian buôn làng một cách hiệu quả nhất.

Ngoài trưng bày lưu động là một khâu công tác cần xem trọng trong quảng bá sản phẩm thổ cẩm, công tác trưng bày và quảng bá phải được chuyên môn hóa theo hai loại hình: đối với loại hình trưng bày nhằm giới thiệu, nhấn mạnh tính chất văn hóa tiêu biểu của thổ cẩm tỉnh Đắk Nông, cần tập trung vào yếu tố mỹ thuật và giá trị nghề truyền thống.

Do vậy, trưng bày theo loại hình này phải phối hợp với các viện bảo tàng và trung tâm văn hóa tại các thành phố lớn; đối với loại hình trưng bày mang tính chất quảng bá thổ cẩm như một loại hình sản phẩm thương mại, cần chú ý đến tính đa dạng và tiện dụng của các loại sản phẩm. Mục đích cần đạt được trong vấn đề thương mại là doanh thu từ thổ cẩm, cần phối hợp với các doanh nghiệp trong công tác trưng bày, quảng bá, đặc biệt nhất là cần mang sản phẩm thổ cẩm tham gia tại các hội chợ thương mại được tổ chức theo định kỳ tại các thành phố lớn.

Như vậy, để bảo tồn và phát huy thổ cẩm của người đồng bào ở tỉnh Đắk Nông cần áp dụng hai khâu công tác quan trọng là gìn giữ đặc trưng văn hóa truyền thống và thương mại hóa thổ cẩm. Điều này tức là đặt mục tiêu phát triển của nghề dệt thổ cẩm ở Đắk Nông theo hai hướng song hành là bảo tồn văn hóa và phát huy vai trò kinh tế. Thổ cẩm xét dưới góc độ văn hóa là gìn giữ bản sắc của người đồng bào, còn xét dưới góc độ kinh tế là xây dựng kế hoạch phát triển làm sao mang lại doanh thu về cho địa phương, từ đó sẽ sử dụng làm nguồn vốn tái đầu tư cho các hoạt động văn hóa. Phương thức hoạt động hiệu quả nhất dành cho nghề dệt thổ cẩm ở Đắk Nông là dùng sản phẩm kinh tế hỗ trợ di sản văn hóa và lấy giá trị văn hóa sáng tạo nên thành quả kinh tế. Xét cho cùng khi chúng ta kết hợp hai lĩnh vực văn hóa và kinh tế lại với nhau để làm điều kiện phát triển thổ cẩm thì có thể thấy chúng ta đang dần đưa thổ cẩm thành một loại hình sản phẩm của công nghiệp văn hóa. Một khi đã nói đến công nghiệp tức là vận dụng thành tựu khoa học kỹ thuật vào khâu dệt, thiết kế kiểu dáng cho các loại hình sản phẩm làm từ thổ cẩm, điều quan trọng là những người tham gia tạo ra sản phẩm phải có tư duy khoa học và tác phong làm việc theo phong cách hiện đại. Nhà nước không thể để người đồng bào đứng lẻ loi trên kho tàng văn hóa thổ cẩm của họ mà phải trực tiếp xây dựng chương trình hiện đại hóa để thu hút các nhà công nghiệp đầu tư vào các khâu sản xuất thổ cẩm. Cần phối hợp giữa công

117

nghiệp hóa với các công đoạn sản xuất theo kỹ thuật truyền thống nhằm đa dạng hóa sản phẩm và rút ngắn khoảng thời gian tạo tác cho một tấm thổ cẩm. Công nghiệp văn hóa là một lĩnh vực tương đối mới ở Việt Nam. Đối với hoàn cảnh phát triển của nước ta hiện nay, nói đến công nghiệp phần nhiều người ta nhắc đến lĩnh vực kỹ thuật mà mục tiêu của nó là tập trung giải quyết vấn đề hiện đại hóa đất nước. Kỹ thuật hiện đại sẽ giúp con người đạt được những thành tựu phát triển với tốc độ nhanh mỗi ngày một nhanh hơn.

Thổ cẩm là sản phẩm văn hóa đặc trưng của người đồng bào nhưng để thích ứng với môi trường công nghiệp hóa đòi hỏi tư duy sáng tạo của ngành công nghiệp văn hóa phải được ứng dụng vào để tạo ra những loại hình sản phẩm thích ứng với thị hiếu của người tiêu dùng. Sự sáng tạo này đòi hỏi con người phải có tư duy khoa học, kiến thức thực tiễn về

thị trường hàng tiêu dùng, hàng lưu niệm, tất cả cùng phối hợp với ngành du lịch để làm sao xây dựng thổ cẩm thành sản phẩm du lịch đặc thù của địa phương Đắk Nông. Người đồng bào không thể sáng tạo ra những mặt hàng công nghiệp văn hóa, vì nó bao gồm nhiều công đoạn sản xuất tinh vi mà trên hết một sản phẩm văn hóa từ khâu sản xuất đến khi đưa ra thị trường rồi đến tay người tiêu dùng phải trải qua rất nhiều công đoạn khác nhau. Mọi việc cũng chưa phải là kết thúc vì nhà sản xuất còn phải lắng nghe ý kiến phản hồi từ khách hàng của họ khi đã sử dụng sản phẩm công nghiệp văn hóa như vấn đề chất lượng, giá cả, mẫu mã, màu sắc… Khâu cải tiến sản phẩm luôn luôn diễn ra để đáp ứng nhu cầu thị trường sử dụng thổ cẩm ở trong nước và ngoài nước. Bên cạnh đó, xây dựng thổ cẩm thành sản phẩm công nghiệp văn hóa đòi hỏi tính năng động rất cao, nhất là thổ cẩm của người đồng bào lại đang rơi vào trường hợp “thoi thóp” như hiện nay. Người đồng bào quen tiếp xúc với thị trường buôn làng, thổ cẩm chủ yếu sử dụng trong các nhóm cộng đồng tộc người cho những sự kiện nghi lễ và văn hóa quan trọng của họ. Do đó, nếu đòi hỏi người đồng bào phải tự thân vận động, nâng cao tính năng động của họ trong nền kinh tế thị trường thì sẽ là một vấn đề không khả thi. Để giải quyết bài toán này cần có sự phối hợp liên ngành như giữa văn hóa, du lịch, kinh tế và công nghiệp, tất cả đều được sự chỉ đạo đồng bộ nhằm đưa thổ cẩm thành một sản phẩm du lịch đặc thù, nghĩa là sản phẩm phải gắn liền với phát triển du lịch.

118

góc độ văn hóa là gìn giữ bản sắc của người đồng bào, còn xét dưới góc độ kinh tế là xây dựng kế hoạch phát triển làm sao mang lại doanh thu về cho địa phương, từ đó sẽ sử dụng làm nguồn vốn tái đầu tư cho các hoạt động văn hóa. Phương thức hoạt động hiệu quả nhất dành cho nghề dệt thổ cẩm ở Đắk Nông là dùng sản phẩm kinh tế hỗ trợ di sản văn hóa và lấy giá trị văn hóa sáng tạo nên thành quả kinh tế. Xét cho cùng khi chúng ta kết hợp hai lĩnh vực văn hóa và kinh tế lại với nhau để làm điều kiện phát triển thổ cẩm thì có thể thấy chúng ta đang dần đưa thổ cẩm thành một loại hình sản phẩm của công nghiệp văn hóa. Một khi đã nói đến công nghiệp tức là vận dụng thành tựu khoa học kỹ thuật vào khâu dệt, thiết kế kiểu dáng cho các loại hình sản phẩm làm từ thổ cẩm, điều quan trọng là những người tham gia tạo ra sản phẩm phải có tư duy khoa học và tác phong làm việc theo phong cách hiện đại. Nhà nước không thể để người đồng bào đứng lẻ loi trên kho tàng văn hóa thổ cẩm của họ mà phải trực tiếp xây dựng chương trình hiện đại hóa để thu hút các nhà công nghiệp đầu tư vào các khâu sản xuất thổ cẩm. Cần phối hợp giữa công nghiệp hóa với các công đoạn sản xuất theo kỹ thuật truyền thống nhằm đa dạng hóa sản phẩm và rút ngắn khoảng thời gian tạo tác cho một tấm thổ cẩm. Công nghiệp văn hóa là một lĩnh vực tương đối mới ở Việt Nam. Đối với hoàn cảnh phát triển của nước ta hiện nay, nói đến công nghiệp phần nhiều người ta nhắc đến lĩnh vực kỹ thuật mà mục tiêu của nó là tập trung giải quyết vấn đề hiện đại hóa đất nước. Kỹ thuật hiện đại sẽ giúp con người đạt được những thành tựu phát triển với tốc độ nhanh mỗi ngày một nhanh hơn.

119

thổ cẩm thành sản phẩm công nghiệp văn hóa đòi hỏi tính năng động rất cao, nhất là thổ cẩm của người đồng bào lại đang rơi vào trường hợp “’thoi thóp” như hiện nay. Người đồng bào quen tiếp xúc với thị trường buôn làng, thổ cẩm chủ yếu sử dụng trong các nhóm cộng đồng tộc người cho những sự kiện nghi lễ và văn hóa quan trọng của họ. Do đó, nếu đòi hỏi người đồng bào phải tự thân vận động, nâng cao tính năng động của họ trong nền kinh tế thị trường thì sẽ là một vấn đề không khả thi. Để giải quyết bài toán này cần có sự phối hợp liên ngành như giữa văn hóa, du lịch, kinh tế và công nghiệp, tất cả đều được sự chỉ đạo đồng bộ nhằm đưa thổ cẩm thành một sản phẩm du lịch đặc thù, nghĩa là sản phẩm phải gắn liền với phát triển du lịch.

4. Kết luận

Để bảo tồn và phát huy giá trị của thổ cẩm, cần có sự kết hợp đồng bộ của nhiều cơ quan chức năng thực hiện nhiều giải pháp công nghiệp văn hóa nhằm đưa thổ cẩm của người đồng bào ở tỉnh Đắk Nông ra thị trường bên ngoài buôn làng. Bên cạnh đó, Nhà nước cần tạo động lực khuyến khích nỗ lực của đồng bào tự thân tìm kiếm thị trường cho những loại hình sản phẩm thổ cẩm do họ làm ra như trực tiếp đi tiếp thị sản phẩm của mình tại các điểm du lịch, thiết lập các địa điểm hay gian hàng bán lẻ thổ cẩm tại những địa điểm có đông khách tham quan hoặc dùng phương tiện cá nhân chở thổ cẩm vào bán dạo trong các buôn/bon như phương thức mà trước đây người Chăm vẫn thường làm. Tổ chức liên kết vùng với các hợp tác xã, câu lạc bộ hay các công ty kinh doanh thổ cẩm để tìm kiếm thị trường, nắm kỹ hơn về thị hiếu và sự quan tâm của khách hàng với các loại sản phẩm thổ cẩm của người đồng bào tỉnh Đắk Nông.

Với đặc điểm sinh sống trong các buôn làng, người đồng bào có xu hướng bảo tồn tốt văn hóa tộc người, đồng thời chính sách văn hóa của Nhà nước cũng đã góp phần thúc đẩy họ tiến nhanh hơn trên phương diện đời sống tinh thần. Song thổ cẩm lại là một loại hình sản phẩm văn hóa phụ thuộc trực tiếp vào nhu cầu thị trường và thị hiếu của người tiêu dùng. Để bảo tồn tốt giá trị văn hóa thổ cẩm, điều cần thiết nhất là xây dựng cho được hướng phát huy hay giải pháp đưa thổ cẩm ra thị trường tiêu dùng. Bởi cái quan trọng nhất là làm sao bán được các các loại sản phẩm thổ cẩm do người đồng bào làm ra. Khi có thị trường bền vững thì đồng bào mới có động lực quay về với công việc mưu sinh hàng ngày bằng nghề dệt thổ cẩm.

120

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Cửu Long Giang, Toan Ánh (1974). Cao nguyên miền thượng. Việt Nam Chí Lược 2. Henri Maitre (Lưu Đình Tuân dịch) (2008). Rừng người Thượng. Nxb Tri Thức 3. Lưu Hùng (1994). Buôn làng cổ truyền xứ thượng. Nxb Văn Hóa Dân Tộc Hà Nội 4. Lý Tùng Hiếu (2017) Trường Sơn Tây Nguyên – tiếp cận văn hóa học. Nxb Tri Thức 5. Mỹ Hằng (2017). “Độc đáo sắc màu thổ cẩm: Nỗ lực khôi phục nghề truyền thống”,

http://baodaknong.org.vn/van-hoa/doc-dao-sac-mau-tho-cam-ky-3-no-luc-khoi- phuc-nghe-truyen-thong-49461.html

6. Mỹ Hằng (2018). “Cư Jút phát huy vai trò cộng đồng trong bảo tồn văn hóa truyền thống”, http://baodaknong.org.vn/van-hoa/cu-jut-phat-huy-vai-tro-cong-dong-trong- bao-ton-van-hoa-truyen-thong-67639.html

7. Ngô Văn Lệ, Huỳnh Ngọc Thu (2017). Tri thức bản địa của các tộc người thiểu số tại chỗ ở Đắk Nông. NXB. Đại học Quốc Gia TP. HCM.

8. Phan Đinh (2017). “Người phụ nữ Ê đê tâm huyết với nghề dệt thổ cẩm”.

http://baodaknong.org.vn/xa-hoi/nguoi-phu-nu-e-de-tam-huyet-voi-nghe-det-tho- cam-57846.html

9. Tùng Lâm (2014). “Bảo tồn trang phục truyền thống”. https://baotintuc.vn/ban-sac- vung-mien/bao-ton-trang-phuc-truyen-thong-20141225083621475.htm

121

VĂN HÓA ỨNG XỬ TRONG NHÀ TRƯỜNG

TS. Đoàn Trọng Thiều- Bộ môn Văn học

Tóm tắt: Văn hóa ứng xử là một trong những phương tiện để tạo ra tính trật tự, sự ổn định, sự cân bằng xã hội, thể hiện trình độ văn hóa của một xã hội, của một cộng đồng hoặc một con người cụ thể. Sự bình yên, ổn định, tính trật tự của một nhà trường, tùy thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó phải kể đến vai trò quan trọng của văn hóa ứng xử.

Vì vậy, giáo dục văn hóa ứng xử là một nội dung giáo dục không thể coi nhẹ ở trong nhà trường.

Từ khóa: Văn hóa ứng xử, giao tiếp, văn hóa học đường.

Văn hóa học đường là một vấn đề không mới, thậm chí là rất cũ, nó đã được bàn đến từ thời xa xưa, nhưng hầu như chưa bao giờ cũ, vì mỗi thời đại, mỗi thời kỳ đều có những vấn đề cần bàn để môi trường học đường được tốt hơn. Văn hóa học đường là một vấn đề rất rộng, bài viết này chỉ bàn đến một nội dung trong đó, đó là văn hóa ứng xử trong văn hóa học đường, nói cụ thể hơn, đó là giáo dục văn hóa ứng xử cho người học.

Phát triển thổ cẩm theo hướng công nghiệp văn hóa

Đề xuất và giải pháp

Phát triển tài nguyên văn hóa