Qua vài nét giới thiệu về một số cơ sở thờ tự tiêu biểu của cộng đồng người Hoa trên đây có thể khẳng định hoạt động du lịch tâm linh tại Bình Dương có nhiều tiềm năng và lợi thế để phát triển. Tuy nhiên việc khai thác và phát triển du lịch tâm linh chỉ đang dừng lại ở việc thu hút du khách về mặt số lượng, chưa phát huy hết những thế mạnh của điểm đến để đẩy mạnh chất lượng du lịch nhằm gia tăng nguồn thu. Điểm then chốt là làm sao phát triển du lịch tâm linh một cách bền vững. Vấn đề này đang được chính quyền tỉnh Bình Dương ra sức quan tâm thực hiện chiến lược lâu dài, theo đó, phải nâng cao hơn nữa số lượng và chất lượng phục vụ du khách.
Đình, chùa và các lễ hội của người Hoa ở Bình Dương đã trở thành nét văn hóa đặc trưng của địa phương, góp phần tô điểm thêm màu sắc văn hóa truyền thống của các cộng đồng cư dân ở Bình Dương, đồng thời cũng góp phần tăng thêm lượng khách du lịch, đặc biệt là du lịch tâm linh tại Bình Dương. Trên cơ sở đó, đề xuất kế hoạch đầu tư tôn tạo di tích, nâng cấp cơ sở hạ tầng phục vụ du lịch, nâng cao chất lượng sản phẩm tạo sự hấp dẫn
2 Hẩu: Một linh vật của người Hoa (Phước Kiến), thường là linh vật dẫn đường của Lễ hội chùa Bà. Đầu hẩu thường là chiếc mặt nạ hung tợn đắp nổi bằng giấy trên cái nia, mình hẩu là một khúc vải màu vàng nối vào đầu hẩu và đuôi hẩu.
155
hơn nữa với du khách và thực hiện các hoạt động xúc tiến thu hút khách hành hương đến tham quan và lưu trú nhiều hơn.
Tiếp đến, cần phải có những quy định chặt chẽ về việc đảm bảo các vấn đề an ninh trật tự, an toàn xã hội tại các khu, điểm du lịch tâm linh, đặc biệt vào các mùa lễ hội. Phối hợp với các cơ quan quản lý thị trường điều tiết và quy định giá cả đối với các hàng hóa, dịch vụ phục vụ khách hành hương, tránh tình trạng “chặt chém” du khách. Thanh tra, kiểm tra rà soát các cơ sở kinh doanh du lịch tại địa bàn có các cơ sở thờ tự của người Hoa (đặc biệt là chùa Bà Thiên Hậu và chùa Ông Ngựa tại phường Phú Cường) nhằm đảm bảo các điều kiện trong việc sẵn sàng phục vụ khách hành hương, tránh tình trạng cung cấp hàng hóa, dịch vụ kém chất lượng. Từ đó, giúp du khách có nhận thức đầy đủ và đúng đắn về du lịch tâm linh, tránh các biểu hiện tiêu cực, lợi dụng du lịch tâm linh để xảy ra các hoạt động mê tín dị đoan, lãng phí tiền của, thời gian và làm biến tướng, mất đi những giá trị văn hóa của loại hình du lịch này.
Một yếu tố quan trọng nữa là đẩy mạnh công tác truyền thông và xem đây là một kênh quan trọng trong chiến lược phát triển kinh doanh du lịch tâm linh tại Bình Dương.
Ứng dụng công nghệ thông tin và pa-nô quảng cáo về hình ảnh chùa người Hoa ở Bình Dương. Các trang web cần thiết kế chuyên nghiệp, đặc thù với đầy đủ nội dung, hình ảnh sinh động tại các cơ sở thờ tự của cộng đồng người Hoa phục vụ cho du lịch. Xác định khách hàng và thị trường tiềm năng để có chiến dịch quảng bá hiệu quả. Khuyến khích doanh nghiệp, công ty du lịch và các chuyên gia nghiên cứu mở rộng thị trường.
Bên cạnh đó, Nhà nước cũng góp phần hoạch định chính sách, đầu tư ngân sách đào tạo con người cho công tác phục vụ hướng dẫn khách du lịch tiếp cận và hiểu rõ giá trị văn hóa của các di tích lịch sử văn hóa tại Bình Dương. Xây dựng đội ngũ hướng dẫn viên giỏi đủ sức lôi cuốn du khách; nghiên cứu, bảo tồn và phát huy các di tích có giá trị tiêu biểu khác để đưa vào các tour, tuyến điểm du lịch nhằm tăng sự phong phú, hấp dẫn đối với hệ thống các di tích lịch sử tại Bình Dương.
Kêu gọi đầu tư xây dựng cơ sở lưu trú gần các khu di tích để du khách thuận tiện nghỉ ngơi sau khi tham quan cũng là một giải pháp tối ưu. Nếu có cơ chế nhất quán hơn để phát triển khu nhà nghỉ, khách sạn kết hợp nghỉ dưỡng, mua sắm ở các di tích, trung tâm đô thị và nội ô các thị xã và thành phố Thủ Dầu Một thì nó sẽ hỗ trợ rất lớn cho chất lượng cũng như nguồn thu ngành này.
156
Liên kết phát triển du lịch của tỉnh Bình Dương với các tỉnh lân cận, đặc biệt mối liên kết giữa các đơn vị kinh doanh du lịch được nâng lên tầm cao mới, trở thành điểm đến thu hút trong chuỗi sản phẩm du lịch miền Nam. Cần xúc tiến việc kết nối tour các địa phương xung quanh với các điểm đến trong và ngoài tỉnh, liên kết với TPHCM và các tỉnh lân cận để hình thành các tuyến liên nội địa. Tập trung cho các tuyến có triển vọng, nhất là tuyến TPHCM - Bình Dương - Đồng Nai - Tây Ninh với những sản phẩm nổi bật là các di tích lịch sử, công trình kiến trúc, đáp ứng được nhu cầu du khách tham quan, nghiên cứu, mua sắm, tâm linh. Ngoài ra, cần tiếp tục xây dựng, phát triển các sản phẩm du lịch khác nhằm tạo sự đa dạng các loại hình du lịch. Đồng thời, cần tăng cường công tác tuyên truyền, quảng bá du lịch tâm linh một cách sâu rộng và nâng cao nhận thức của người dân khi tham gia vào loại hình du lịch này. Thực tế cho thấy, khi đến các các cơ sở thờ tự của người Hoa ở Bình Dương, phần lớn du khách thường đi theo tour và thăm viếng trong thời gian ngắn.
Chính vì vậy, du lịch Bình Dương cũng cần định hướng đưa các điểm du lịch trên vào xây dựng những tour, tuyến du lịch kết hợp sao cho hiệu quả.
Cộng đồng dân cư địa phương chính là chủ nhân của các nguồn tài nguyên du lịch, và hơn ai hết, họ hiểu được giá trị cũng nhưng ý nghĩa thực sự của các di tích đình, chùa tại địa phương. Vì vậy, việc chia sẻ lợi ích với cộng đồng địa phương, khuyến khích sự tham gia của cộng đồng dân cư vào các hoạt động du lịch là hết sức cần thiết, nhằm bảo tồn và phát triển du lịch.
Tiến hành điều tra phân loại nghiệp vụ của nhân lực ngành du lịch để có hướng đào tạo phù hợp cho du lịch văn hóa tâm linh. Thường xuyên tổ chức tập huấn, phổ biến nghiệp vụ du lịch. Có chính sách thu hút chuyên gia trong lĩnh vực du lịch. Ưu tiên phát triển nguồn nhân lực du lịch từ nguồn nhân lực địa phương. Để tạo môi trường du lịch tâm linh lành mạnh, chính quyền địa phương cần có sự hỗ trợ tích cực không chỉ về cơ chế chính sách, điều kiện phát triển du lịch mà hướng đến những việc làm cụ thể như mở những lớp tập huấn nghiệp vụ du lịch cho đội ngũ hướng dẫn viên, bán hàng, xe ôm, chụp ảnh, các đội tình nguyện,… Mùa lễ hội chùa Bà năm 2019 tại TP.TDM đã có cơ sở giữ xe như Trường Tiểu học Nguyễn Du thực hiện chương trình giữ xe miễn phí cùng với hàng loạt các chương trình hỗ trợ: phục vụ vá xe, nước uống, đồ ăn miễn phí xung quanh khu vực chùa Bà Thiên Hậu đã đem lại nhiều ấn tượng cho khách hành hương. Thực hiện được những bước như vậy sẽ làm môi trường du lịch tâm linh tại Bình Dương ngày càng được cải thiện, nhu cầu tâm linh tín ngưỡng ngày càng được coi trọng. Tuy nhiên, cũng cần tuyên truyền nhắc nhở
157
du khách đến với các di tích nên vì mục đích tâm linh, tín ngưỡng phù hợp với thuần phong mĩ tục chứ không nên để kẻ xấu lợi dụng trở thành mê tín dị đoan.
Với những tiềm năng đã có, các cơ sở thờ tự của người Hoa sẽ mang lại hiệu quả thiết thực cho kinh tế địa phương, nâng cao đời sống tinh thần cho nhân dân, giữ gìn nét văn hóa truyền thống của dân tộc và đóng góp tích cực vào phát triển bền vững cho du lịch Bình Dương. Vì vậy, cần phải chú trọng các chính sách tạo điều kiện cho du lịch tâm linh phát triển đúng hướng mang lại những giá trị tinh thần thiết thực, qua đó tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân, góp phần thúc đẩy giao lưu văn hóa, khôi phục và bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống địa phương.
4. Kết luận
Tóm lại, Bình Dương có nhiều thế mạnh để phát triển du lịch tâm linh, cần định hướng và phát triển lâu dài để trở thành điểm sáng cho du lịch của tỉnh Bình Dương nói riêng và cả khu vực miền Đông Nam Bộ nói chung.
Với những lợi thế về kinh tế - xã hội, du lịch đang từng bước trở thành ngành mũi nhọn trong tương lai của tỉnh Bình Dương. Tuy nhiên, để phát triển bền vững du lịch tâm linh tại địa phương thì Bình Dương phải quan tâm hơn đến các vấn đề đầu tư tôn tạo, mở rộng hơn nữa các di tích, nâng cao chất lượng và số lượng nhân lực phục vụ du lịch. Xây dựng cơ chế thu hút vốn đầu tư hiệu quả mọi thành phần kinh tế, đặc biệt là kinh tế tư nhân.
Đầu tư, sắp xếp, nâng cấp hiệu quả cơ sở hạ tầng giao thông, các khu lưu trú, ăn uống, mua sắm. Liên kết với các đơn vị, đối tác ngoài tỉnh để tìm kiếm và khai thác thị trường du lịch một cách hiệu quả.
Qua thực tế, bài viết giới thiệu một cách khái quát các thông tin về các cơ sở thờ tự của cộng đồng người Hoa cùng với một số giải pháp, định hướng phát triển du lịch tâm linh tại Bình Dương. Bài viết cũng đã tổng hợp và chỉ ra các nhân tố thuận lợi để phát triển du lịch tâm linh tại Bình Dương. Vì vậy cần thực hiện đồng bộ các định hướng đã nêu trên nhằm khai thác hết thế mạnh du lịch của địa phương, điều này có ý nghĩa to lớn trong việc thực hiện hiệu quả chiến lược phát triển du lịch bền vững cũng như phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Bình Dương trong tương lai.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Dương Đức Minh (2016). Du lịch tâm linh tại Việt Nam: Những vấn đề lý luận và thực tiễn. Tạp chí Phát triển Khoa học và Công nghệ, tập 19, tr.39.
158
2. Huỳnh Ngọc Đáng (chủ biên) (2012). Người Hoa ở Bình Dương. NXB Chính trị Quốc gia – Sự thật, trang 621-659.
3. Nguyễn Văn Thủy (2018). Các di sản lịch sử - văn hóa của tỉnh Bình Dương. Truy cập từ: http://www.sugia.vn/portfolio/detail/1751/cac-di-san-lich-su-van-hoa-cua-tinh- binh-duong.html, truy cập ngày 25/2/2020.
4. Phan An (2005). Người Hoa ở Nam Bộ. Hà Nội, NXB Khoa học Xã hội, tr.211.
5. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bình Dương (2013). Cẩm nang du lịch Bình Dương. Hà Nội, NXB Thông tấn.
6. Trung tâm Xúc tiến Du lịch tỉnh Bình Dương (2016). Bình Dương - 10 điều hấp dẫn du khách. Hà Nội, NXB Thanh niên, tr.36-38.
159
MỘT SỐ VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN YẾU TỐ VĂN HÓA TRONG TÂM LÝ TRỊ LIỆU
ThS. Trần Thị Thu Vân – Bộ môn Tâm lý học
Tóm tắt: Văn hóa xuất hiện từ khi con người xuất hiện trên trái đất. Trải qua nhiều giai đoạn lịch sử văn hóa ngày càng trở thành một phần trong đời sống khó có thể tách bạch. Tâm lý trị liệu là một trong những chuyên ngành quan trọng trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe tinh thần của con người. Do đó các yếu tố văn hóa ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình làm việc của nhà trị liệu và thân chủ. Thế giới đang ngày càng trở nên phẳng hơn, con người có cơ hội tiếp xúc với nhiều nền văn hóa hơn. Hoàn cảnh này buộc các dịch vụ phục vụ con người trong đó có tâm lý trị liệu ngày càng uyển chuyển để phù hợp với một thế giới ngày càng cởi mở về thông tin.
Từ khóa: văn hóa, tâm lý trị liệu 1. Đặt vấn đề
Từ năm 2002, UNESCO đã đề cập đến vấn đề văn hóa như là một tập hợp của những đặc trưng về tâm hồn, vật chất, tri thức và xúc cảm của một xã hội hay một nhóm người trong xã hội và nó chứa đựng không chỉ trong văn học, nghệ thuật mà còn cả trong cách sống, phương thức chung sống, các hệ thống giá trị, niềm tin,… (Culture and Development, 2017). Khái niệm về văn hóa mang nội hàm rộng với rất nhiều cách hiểu khác nhau, liên quan đến mọi mặt trong đời sống con người về vật chất cũng như tinh thần. Trong quá trình phát triển, tác động sinh học hay bản năng dần dần giảm bớt khi loài người đạt được trí thông minh để định dạng môi trường tự nhiên cho cuộc sống của mình. Đó cũng là quá trình phát triển của văn hóa, khả năng sáng tạo, cải tạo thiên nhiên của con người trong việc định hình thế giới hơn hẳn bất kỳ loài động vật nào khác. Do đó con người dựa vào văn hóa hơn là bản năng để đảm bảo cho sự sống, sự tồn tại, sự phát triển của chủng loài mình. Con người có khả năng hình thành văn hóa và với tư cách là thành viên của một xã hội, con người tiếp thu văn hóa, bảo tồn nó đồng thời truyền đạt nó từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Có hàng trăm định nghĩa khác nhau về văn hóa trong các công trình nghiên cứu nổi tiếng thế giới. Văn hóa được đề cập đến trong nhiều lĩnh vực nghiên cứu như dân tộc học, nhân loại học, xã hội học, tâm lý học…, và trong mỗi lĩnh vực nghiên cứu đó, các góc nhìn về văn hóa cũng khác nhau và ngày càng thể hiện sự đa dạng, đa chiều và đầy mới mẻ.
160
Như vậy, văn hóa là sản phẩm của loài người, được tạo ra và phát triển trong mối quan hệ qua lại giữa con người và xã hội. Tuy nhiên, chính văn hóa lại tham gia vào việc tạo nên con người, đồng thời duy trì sự bền vững và trật tự xã hội. Văn hóa được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác thông qua quá trình xã hội hóa. Văn hóa không đứng yên mà được tái tạo và phát triển trong quá trình hoạt động và tương tác xã hội của con người. Văn hóa thể hiện trình độ phát triển của con người và của xã hội được biểu hiện trong các kiểu và hình thức tổ chức đời sống, các hoạt động của con người cũng như trong các giá trị vật chất và tinh thần mà con người đã tạo ra.
Văn hóa tinh thần hay còn gọi là văn hóa phi vật thể là một loại hình văn hóa thể hiện những ý niệm, tín ngưỡng, phong tục, tập quán, niềm tin, giá trị chuẩn mực,… tạo nên một hệ thống (K. S. Jacob, 2013). Hệ thống này bị chi phối bởi các yếu tố cấu thành yếu tố văn hóa đó và bối cảnh xung quanh. Giá trị này gắn liền với tâm lý học nói chung và tâm lý trị liệu nói riêng. Giá trị này đồng thời cũng mang lại cho văn hóa sự thống nhất và khả năng tiến hóa nội tại của nó.
Theo dòng chảy lịch sử của lĩnh vực chăm sóc sức khỏe con người, tâm lý trị liệu trở thành một lĩnh vực không thể thiếu trong sự phát triển của xã hội. Trải qua nhiều biến động, tâm lý trị liệu ngày càng xuất hiện nhiều trường phái, nhiều cách thức tiếp cận và nhiều quan điểm khác nhau liên quan đến việc hiểu về con người và nỗi khổ của con người, hiểu về những khó khăn tinh thần của con người và cách ứng phó từ đó có những cách thức hỗ trợ, giúp đỡ thể hiện được tính hiệu quả của nó.
Tâm lý trị liệu (psychotherapy) là một hệ thống các học thuyết và kỹ thuật được áp dụng nhằm cải thiện sức khỏe tinh thần, cải thiện các vấn đề cảm xúc và hành vi của các cá nhân - những người được gọi là thân chủ. Những vấn đề này thường khiến cho con người cảm thấy khó khăn trong việc tự quản lý cuộc sống và đạt đến các mục đích mong muốn của mình. Tâm lý trị liệu nhắm đến giải quyết các vấn đề này, thông qua một số những phương pháp và kỹ thuật khác nhau và chúng được thực hiện bởi những người được đào tạo về tâm lý trị liệu, thường được gọi là nhà trị liệu (những chuyên viên được đào tạo về
tâm lý trị liệu).
Sức khỏe tinh thần chịu tác động bởi nhiều yếu tố, liên quan đến nhiều bình diện khác nhau, đi từ bình diện vi mô (mức độ phân tử, tế bào, vi sinh vật,…) cho đến bình diện vĩ mô bao gồm kinh tế, chính trị xã hội và yếu tố văn hóa. Sự tác động phức tạp giữa các