CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN NHÂN LỰC
1.3. Khái niệm và vai trò phát triển nhân lực
1.3.1. Khái niệm phát triển nhân lực và mối quan hệ giữa phát triển vàđào tạo:
1.3.1.1. Khái niệm phát triển nhân lực:
Nguồn nhân lực được hiểu là nguồn lực con người đó là yếu tố quan trọng và năng động nhất của sự phát triển của mỗi tổ chức kinh doanh. Khác
19
với các nguồn lực khác nhƣ: nguồn lực tài chính, đất đai, công nghệ…nguồn lực con người với đặc thù lao động sáng tạo tác động vào thế giới tự nhiên, biến đổi tự nhiên và trong quá trình lao động nảy sinh các quan hệ lao động và quan hệ xã hội.Chất lƣợng nhân lực nói chung đƣợc thể hiện hai yếu tố cơ bản:thể lực và trí lực.
Thể lực là sức khỏe của mỗi người, nó phụ thuộc vào sức vóc, tình trạng của người lao động, tuổi tác và còn phụ thuộc vào điều kiện sinh sống, điều kiện làm việc và mức thu nhập của người lao động.
Trí lực chỉ sự suy nghĩ, hiểu biết, sự tiếp thu, khả năng sáng tạo, quan niệm, nhân cách con người.
Chất lƣợng nhân lực của một tổ chức kinh doanh về cơ bản nhƣ chất lƣợng nhân lực nói chung, nhƣng chúng còn đòi hỏi thêmnhân lực đó phải có trình độ chuyên môn, khả năng nhận biết, học hỏi và kỹ năng nghề nghiệp đáp ứng đƣợc yêu cầu công việc.
Phát triển nhân lực trong một doanh nghiệp đòi hỏi quá trình tạo ra đƣợc những đội ngũ lao động có sức khỏe, năng động, có trí sáng tạo, có nghề nghiệp, kỹ năng và trình độđáp ứng đƣợc yêu cầu công việc.
Theo quan điểm nói chung phát triển nhân lực “là tổng thể các hoạt động học tập có tổ chức đƣợc tiến hành trong những khoảng thời gian nhất định để nhằm tạo rasự thay đổi hành vi nghề nghiệp của người lao động” [6, tr.161].
Đào tạo và phát triển là các hoạt động để duy trì và nâng cao chất lƣợng nhân lựccủa tổ chức, là điều kiện quyết định để các tổ chức có thể đứng vững và thắng lợitrong môi trường kinh doanhcạnh tranh.
Quá trình đào tạo và phát triển luôn gắn bó mật thiết với nhau, tác động tương hỗ lẫn nhau.Đạo tạo là cơ sở cho sự phát triển, không có đào tạo thì sẽ không có phát triển.Ngƣợc lại sự phát triển là cơ sở tiền đề, mục tiêu cho đào
20
tạo. Thiếu mục tiêu của sự phát triển, thì đào tạo sẽ không còn ý nghĩa. Tuy nhiên giữa đào tạo và phát triển có những sự giống nhau và khác nhau ở một số điểm nhất định.
Có thể so sánh giữa đào tạo và phát triển nhân lựcnhƣ sau:
Đào tạo Phát triển
1. Tập trung Công việc hiện tại Công việc tương lai
2. Phạm vi Cá nhân Cá nhân và tổ chức
3. Thời gian Ngắn hạn Dài hạn
4. Mục đích Khắc phục sự thiếu hụt về kiến thức và kỹ năng hiện tại
Chuẩn bị cho tương lai
1.3.1.2. Mối quan hệ giữa phát triển và đạo tạo:
Phát triển nhân lực chính là toàn bộ những hoạt động học tập đƣợc tổ chức bởi doanh nghiệp, do doanh nghiệp cung cấp cho người lao động. Các hoạt động đó có thể đƣợc cung cấp trong vài giờ, vài ngày, hoặc thậm chí tới vài năm, tùy vào mục tiêu học tập; và nhằm tạo ra sự thay đổi hành vi nghề nghiệp cho người lao động theo hướng đi lên, tức là nhằm nâng cao khả năng và trình độ nghề nghiệp của họ. Nhƣ vậy, xét về nội dung, phát triển nhân lực bao gồm ba loại hoạt động có mối quan hệ mật thiết với nhau là: giáo dục, đào tạo và phát triển.
Giáo dục: đƣợc hiểu là các hoạt động học tập để chuẩn bị cho con người bước vào một nghề nghiệp hoặc chuyển sang một nghề mới, thích hợp hơn trong tương lai.
Đào tạo (hay còn được gọi là đào tạo kỹ năng): đƣợc hiểu là các hoạt động học tập nhằm giúp cho người lao động có thể thực hiện có hiệu quả hơn
21
chức năng, nhiệm vụ của mình. Đó chính là quá trình học tập làm cho người lao động nắm vững hơn về công việc của mình, là những hoạt động học tập để nâng cao trình độ, kỹ năng của người lao động để thực hiện nhiệm vụ lao động có hiệu quả hơn.
Phát triển: là các hoạt động học tập vƣợt ra khỏi phạm vi công việc trước mắt của người lao động, nhằm mở ra cho họ những công việc mới dựa trên cơ sở những định hướng tương lai của tổ chức.
1.3.2. Vai trò của việc phát triển nhân lực với sự phát triển của doanh nghiệp:
Mục tiêu chung của phát triển nhân lực là nhằm sử dụng tối đa nguồn nhân lực hiện có và nâng cao tính hiệu quả của tổ chức thông qua việc giúp cho người lao động hiểu rõ hơn về công việc, nắm vững hơn về nghề nghiệp của mình và thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình một cách tự giác hơn, với thái độ tốt hơn, cũng nhƣ nâng cao khả năng thích ứng của họ với các công việc trong tương lai.
Phát triển nhân lực có vai trò quan trọng đối với sự phát triển của doanh nghiệp, trong đó có ba vai chủ yếu là:
Thứ nhất, để đáp ứng yêu cầu công việc của tổ chức hay nói cách khác là để đáp ứng nhu cầu tồn tại và phát triển tổ chức. Việc này nhằm nâng cao năng suất lao động, hiệu quả, chất lƣợng thực hiện công việc, nâng cao tính ổn định và năng động của tổ chức, duy trì và nâng cao chất lƣợng của nguồn nhân lực…do đó, đào tạo và phát triển là điều kiện quyết định để một tổ chức có thể tồn tạivà đi lên trong cạnh tranh.
Thứ hai, Để đáp ứng nhu cầu học tập, phát triển của người lao động.
Việc này nhằm tạo ra sự gắn bó giữa người lao động và doanh nghiệp, tính chuyên nghiệpcủa người lao động, sự thích ứng giữa người lao động và công việc hiện tại cũng như tương lai, đáp ứng nhu cầu và nguyện vọng phát triển
22
của người lao động, tạo cho người lao động có cách nhìn, cách tư duy mới trong công việc của họ là cơ sở để phát huy tính sáng tạo của người lao động trong công việc.
Thứ ba, đào tạo và phát triển những giải pháp có tính chiến lƣợc tạo ra lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp.Đào tạo và phát triển là các hoạt độngđể duy trì và nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lựccủa tổ chức, là điều kiệnquyết định để các tổ chức có thể đứng vững và thắng lợitrong môi trường cạnh tranh.