Nguồn ồn phát ra mọi nơi, mọi lúc do các hoạt động của con người gây nên hoặc do tự nhiên: sấm sét, gió bão, …
3.5.2.1 Tiếng ồn giao thông
Khi các phương tiện giao thông hoạt động sẽ gây ồn từ: động cơ, sự rung động của các bộ phận của phương tiện, qua ống xả khí, mở đóng cửa phương tiện, tiếng rít của phanh hãm, …
Ngoài các phương tiện giao thông ở mặt đất, còn có nguồn ồn trên không do máy bay gây ra, đặc biệt máy bay phản lực khi khởi động, cất cánh, tăng tốc, lên cao, hạ cánh sẽ phát ra tiếng ồn rất mạnh.
Máy bay siêu âm chở khách bay ở độ cao 12000 m có thể gây ra độ ồn trên mặt đất đến 127 dB, ngoài ra nó còn gây ô nhiễm môi trường, phá hủy tần O3 của khí quyển.
3.5.2.2 Tiếng ồn do sản xuất
Các quá trình chấn động, chuyển động, va đập của máy móc thiết bị, các dòng chất lỏng hay khí chuyển động đều gây ra tiếng ồn. Tiếng ồn từ các máy phát ra thường rất lớn.
Cường độ âm thanh tỷ lệ nghịch với bình phương khoảng cách tới nguồn ồn. Vì vậy các nguồn gây ồn lớn cần đặt xa khu dân cư, hoặc phải có biện pháp che chắn thích hợp.
3.5.2.3 Tiếng ồn do sinh hoạt của con người
Mọi hoạt động sinh hoạt của con người đều sinh ồn: trò chuyện, đi lại, hát hò, ăn uống, …
Mức ồn thấp nhất ở các đường phố ít xe cộ là 45 đến 50 dBA, ở các đường phố đông đúc nhộn nhịp mức ồn có thể lên tới 90 đến 95 dBA. Mức ồn thấp nhất ở các khu
133 nhà tập thể là 30 đến 35 dBA.
3.5.3 Tác hại của tiếng ồn
Tiếng ồn có ảnh hưởng xấu đến sức khỏe con người: tác hại đến thính giác, gây rối loạn tâm sinh lý như hệ thần kinh, tim mạch, nội tiết, … Tiếng ồn làm giảm năng suất lao động, làm phát sinh hoặc tăng các tai nạn lao động, làm giảm tuổi thọ.
Tiếng ồn 35 dBA gây cảm giác không thoả mái, tiếng ồn 40 dBA gây cảm giác khó chịu và khó ngủ, mức ồn 50 dBA có thể gây rối loạn thần kinh ở vỏ não.
Mức ồn 80 dBA làm giảm mức nghe ở 4 octa tần số 250; 500; 1.000; 4.000 Hz, làm giảm sự chú ý, dễ mệt mỏi, tăng các quá trình ức chế ở hệ thần kinh trung ương, gây mạch chậm, giảm huyết áp tâm thu và tăng huyết áp tâm trương.
Tiếng ồn 150 dB (tiếng bom, mìn, súng) có thể làm rách màng nhĩ, lệch vị trí các xương tai giữa, làm tổn thương tai trong, chảy máu tai, gây đau nhức dữ dội ở tai và toàn thân.
Những người thường xuyên tiếp xúc với tiếng ồn, tổn thương thính giác qua một số giai đoạn : mỏi mệt cơ quan thính giác, độ nhạy thính giác của tai giảm, các tế bào thần kinh của thính giác bị thoái hóa hay hủy hoại – giai đoạn điếc nghề nghiệp.
3.5.4 Các biện pháp chống ồn
3.5.4.1 Quy hoạch kiến trúc xây dựng hợp lý
Hạn chế sự lan truyền tiếng ồn ngay trong nội bộ nhà máy. Giữa nhà máy và khu dân cư cần có khu đệm, có dải cây xanh cách ly, hai bên đường phố trồng cây xanh để chống ồn và chống ô nhiễm không khí.
Cường độ âm ở một điểm cách nguồn r(m) xác định bởi:
L(r) = LW – 10logF – 20 logr – 10log
Với: LW là mức công suất của nguồn (dB).
là góc vị trí của nguồn âm trong không gian.
Nếu nguồn âm đặt trong không gian thì = 4 ; 10log = 11 Nếu nguồn âm đặt trên mặt phẳng thì = 2 ; 10log = 8 Nếu nguồn âm đặt cạnh góc nhị diện = ; 10log = 5 Nếu nguồn âm đặt cạnh góc tam diện = /2 ; 10log = 2 Âm thanh khi lan truyền trong không khí bị tắt dần nên :
L(r) = LW – 10logF – 20 logr – 10log
1000 L ra
(dB)
134
Với La là độ tắt dần của âm thanh trong không khí (dB/km).
Nếu có nhiều nguồn ồn cùng tác dụng thì mức ồn tổng cộng là:
- Trường hợp có n nguồn có mức công suất như nhau và bằng L1 : L = L1 + 10.lgn (dB)
- Trường hợp có hai nguồn mức công suất là L1 và L2 (L1 > L2):
L = L1 + L
L là mức tăng thêm, phụ thuộc hiệu (L1 – L2).
Trường hợp có nhiều nguồn với mức công suất khác nhau thì nhóm hai nguồn một từ mức lớn nhất đến mức nhỏ nhất và tính tương tự như trên.
Khi quy hoạch nhà máy cần bố trí các nguồn ồn ở cuối hướng gió chính trong năm để dễ xử lý, xung quanh nguồn ồn nên trồng cây xanh. Các trung tâm điều khiển nên đặt riêng và ngăn cách với nguồn ồn.
3.5.4.2 Giảm ồn tại nguồn
Đây là biện pháp chủ yếu. Muốn vậy phải hiện đại hóa thiết bị, hoàn thiện quá trình công nghệ: thiết kế, chế tạo, lắp đặt, vận hành, bảo dưỡng. Bố trí cũng như tổ chức thời gian hoạt động của các nguồn ồn hợp lý. Tự động hóa các khâu điều khiển, giảm bớt số lượng nhân viên cũng như thời gian làm việc trong môi trường ồn.
3.5.4.3 Cách âm giảm chấn động
Dùng gối đỡ bệ máy có lò xo hoặc cao su đàn hồi cao, sử dụng các kết cấu treo có lò xo đàn hồi.
3.5.4.4 Giảm tiếng ồn trên đường lan truyền
Chủ yếu là hút âm và cách âm. Nguyên lý hút âm là dựa vào sự biến đổi năng lượng âm thanh thành năng lượng nhiệt, cơ hoặc dạng năng lượng khác.
Nguyên lý cách âm: Sóng âm tới bề mặt kết cấu, kết cấu này bị dao động cưỡng bức trở thành nguồn âm mới và bức xạ năng lượng sang không gian bên cạnh.
Khả năng hút âm của vật liệu phụ thuộc tính xốp của vật liệu, càng xốp hút âm càng tốt.
Khả năng cách âm của kết cấu phụ thuộc kích thước, trọng lượng, độ cứng của kết cấu vào ma sát trong của vật liệu và dải tần số của tiếng ồn.
Thường phối hợp cả cách âm và hút âm để chống ồn.
3.5.4.5 Tuyên truyền giáo dục
135
Tuyên truyền về tác hại tiếng ồn và các biện pháp chống ồn thông qua các phương tiện thông tin đại chúng.
Giáo dục ý thức tự giác, tôn trọng người khác trong sinh hoạt và nghỉ ngơi.
3.5.5 Kiểm tra tiếng ồn kiểm soát ô nhiễm tiếng ồn
Cần tổ chức kiểm tra tiếng ồn ở các khu dân cư, nhà ở, nhà nghỉ, bệnh viện, trường học, công sở và các nơi sản xuất. Từ đó đề ra các biện pháp chống ồn hợp lý.
Cần có luật kiểm soát ô nhiễm tiếng ồn, đề ra các quy định cụ thể, các tiêu chuẩn tiếng ồn cho phép; mọi người , mọi cơ quan phải chấp hành luật.
CÂ HỎ ÔN Ậ CHƯƠN
3.1/ Công suất dùng để nâng một vật lên một độ cao nào đó có phụ thuộc vào tốc độ nâng không?
3.2/ Tại sao các đường lên núi ít khi đi thẳng lên theo sườn núi mà đi lên theo con đường xoáy trôn ốc?
3.3/ Công của lực ma sát trượt là dương, âm hay bằng 0. Các giá trị đó có phụ thuộc hệ qui chiếu không? Hãy giải thích.
3.4/ Các lực ma sát tĩnh, lực hướng tâm và lực pháp tuyến có thực hiện công lên vật không? Hãy giải thích vì sao.
3.5/ Nếu ta đẩy một vật trượt ngang trên một sàn nhà, công của lực ma sát có phụ thuộc vào việc ta đẩy vật theo đường thẳng hay đường cong không?
3.6/ Một vệ tinh chuyển động xung quanh Trái đất theo quĩ đạo tròn. Công thực hiện bởi lực hấp dẫn của Trái đất lên vệ tinh là bao nhiêu? Nếu vệ tinh chuyển động theo đường ellip thì động năng của vệ tinh có thay đổi không? Giải thích.
3.7/ Từ tầng trệt của siêu thị bạn có thể lên lầu 3 bằng các cách: đi bộ theo cầu thang, bằng thang máy, bằng cầu thang máy, đi bộ trên cầu thang máy đang chuyển động lên. So sánh công của lực trọng trường trong các trường hợp trên.
3.8/ Một ô tô đang lên dốc với vận tốc không đổi, có những biến đổi năng lượng nào đã xảy ra?
3.9/ Giải thích tại sao đối với vật ở trên và gần mặt đất, thế năng của vật W = mgh là dương, nhưng theo biểu thức (3.25) thì GMm
W r lại là âm?
3.10/ Hai vệ tinh của Trái đất có cùng khối lượng m, chuyển động trên hai quĩ đạo tròn với bán kính khác nhau. Tương quan về động năng, thế năng và cơ năng của chúng như thế nào?
136
3.11/ Mọi vật trên mặt đất đều chịu sức hút của Mặt Trời, về ban đêm Mặt Trời ở "dưới chân" lực đó cộng thêm với lực hút của Trái đất, ban ngày Mật Trời ở trên "đỉnh đầu" lực đó trừ bớt đi lực hút của Trái đất. Vì vậy, ban đêm mọi vật đều phải nặng hơn ban ngày, điều đó có đúng không? Tại sao?
3.12/ Phân biệt âm thanh và tiếng ồn.
3.13/ Các đặc tính chủ yếu của âm thanh?
3.14/ Các loại tiếng ồn?
3.15/ Các nguồn tiếng ồn gây ô nhiễm?
3.16/ Tác hại của tiếng ồn đối với con người?
3.17/ Các biện pháp chống ồn?
ÓM Ắ CÔN HỨC VÀ BÀ Ậ CHƯƠN