Tôi yêu truyện cổ nước tôi Vừa nhân hậu lại tuyệt vời sâu xa
Thương người rồi mới thương ta Yêu nhau dù mấy cách xa cũng tìm
Ở hiển thì lại gặp hiền
Người ngay thì được phật tiên độ trì Mang theo truyện cổ tôi đi
Nghe trong cuộc sống thầm thì tiếng xưa.
Vàng cơn nắng, trắng cơn mưa Con sông chảy có rặng dừa nghiêng soi
Đời cha ông với đời tôi Như con sông với chân trời đã xa
Chỉ còn truyện cổ thiết tha
Cho tôi nhận mặt ông cha của mình Rất công bằng, rất thông minh Vừa độ lượng, lại đa tình, đa mang.
Thị thơm thị giấu người thơm Chăm làm thì được áo cơm cửa nhà
Đẽo cày theo ý người ta Sẽ thành khúc gỗ chẳng ra việc gì.
(Ngữ văn 6, tập 1)
1. Dựa vào đặc điểm về cách gieo vần của thơ lục bát, em hãy chỉ ra các tiếng được gieo vần với nhau trong đoạn thơ sau:
Mong theo chuyện có tôi đi
Nghe trong cuộc sống thầm thì tiếng xưa Vòng cơn nắng trắng cơn mu Con sông chảy có rộng đều nghiêng soi 2. Nhà thơ yêu những câu chuyện có nước mình vì những lí do gì?
3. Ở hiền thì lại gặp hiền/ Người ngay thì gặp người tiên độ trị. Em hãy kể tên những câu chuyện cổ Việt Nam thể hiện triết li nhân sinh đó.
4. Các câu chuyện cổ ẩn chứa những nét đẹp tình người và những bài học cuộc sống. Những dòng thơ nào trong đoạn thơ cho em biết điều đó?
5. Theo em, vì sao tác giả có thể “nhận mặt ông cha” qua các câu chuyện có?
6.So sánh nghĩa của từ vàng trong hai trường hợp sau và cho biết đó là từ đồng âm hay từ đa nghĩa. Vì sao?
a. Vàng cơn nắng trắng cơn mưa b. Cô ấy đeo rất nhiều vàng.
7. Viết đoạn văn cảm nghĩ của em về bài thơ?
GỢI Ý:
1. Trong đoạn thơ, các tiếng đi - thì, xưa - mưa - dừa vần với nhau.
2. Nhà thơ yêu chuyện cổ nước mình vì những cầu chuyện cổ ẩn chứa vẻ đẹp tình người thiết tha, nhân hậu. Chuyện cổ giúp ta nhận ra những phẩm chất đẹp đẽ và những bài học quý giá mà ông cha ta muốn truyền lại cho con cháu.
3. Những câu chuyện cổ Việt Nam thể hiện triết lí nhân sinh ở hiề thì lại gặp hiền/
Người ngay thì gộp người tiên độ trị: Tấm Cám, Cây tre trâm đốt, Sọ Dừa, Thạch Sanh,...
4. Bài thơ khẳng định giá trị nhân vân cao cả của các câu chuyện cổ, ca ngợi ý nghĩa của các câu chuyện có trong việc phản ánh những nét đẹp tình người và những bài học cuộc sống. Trong đoạn thơ, có thể thấy rõ điều đó qua những dòng thơ:
Tôi yêu chuyện cổ nước tôi Vừa nhân hậu lại tuyệt vời sâu xa
Thương người rồi mới thương ta Yêu nhau dù mấy cách xa cũng tìm
Ở hiền thì lợi gặp hiền
Người ngay thì gặp người tiên độ trì [...] Thị thơm thị giấu người thơm Chăm làm thì được áo cơm cửa nhà
Đẽo cày theo ý người ta Sẽ thành khúc gỗ chẳng ra việc gì...
5. Tác giả có thể “nhận mặt ông cha” của mình qua những câu chuyện cổ vì chính những câu chuyện cố đã giúp người đọc thời nay nói chung và nhà thơ nói riêng hình dụng được "gương mặt” của cha ông ngày xưa - hiểu được đời sống vật chất và tinh thần, tâm hồn và tính cách, phong tục tập quán và các quan niệm đạo đức, triết lí nhân sinh,.... của cha ông.
6. Từ vàng trong “Vàng cơn nắng, trắng cơn mưa” chỉ màu sắc, còn vàng trong
"Cô ấy đeo rất nhiều vàng" chỉ một thứ kim loại quý. Như vậy, đây là hai từ đồng âm vì chúng có âm giống nhau nhưng nghĩa khác nhau, không liên quan gì với nhau.
7.Đến với bài thơ “Chuyện cổ nước mình”, Lâm Thị Mỹ Dạ đưa người đọc bước vào thế giới của những câu chuyện cổ. Tác giả đã cho thấy những câu chuyện cổ đem đến những giá trị nhân văn cao đẹp. Đó là tinh thần tương thân tương ái, tình nghĩa thủy chung son sắc hay ở hiền gặp lành. Và trong hành trình của cuộc sống,
“tôi” có được những câu chuyện cổ là hành trang vô cùng hữu ích. Tác giả đã giúp người đọc hiểu hơn về quá khứ của dân tộc mình. Thời gian qua có thể trải qua hàng thế kỉ, nhưng những câu chuyện cổ thì vẫn còn được kể lại từ đời này qua đời khác. Những câu chuyện cổ đã trở thành hành trang tinh thần, đem đến cho nhà thơ nhiều sức mạnh để vượt qua mọi thử thách “nắng mưa” trong cuộc đời, để đi tới mọi miền quê, mọi chân trời xa xôi đẹp đẽ. Khi đọc thơ của Lâm Thị Mỹ Dạ, chúng ta mới hiểu rõ vì sao nhân dân ta từ người trẻ đến người già, ai cũng yêu thích những câu chuyện cổ nước mình.
ĐỀ 2: Đọc bài thơ sau và trả lời câu hỏi:
Tôi yêu truyện cổ nước tôi Vừa nhân hậu lại tuyệt vời sâu xa
Thương người rồi mới thương ta Yêu nhau dù mấy cách xa cũng tìm
Ở hiền thì lại gặp hiền
Người ngay thì được phật, tiên độ trì.
Mang theo truyện cổ tôi đi
Nghe trong cuộc sống thầm thì tiếng xưa Vàng cơn nắng, trắng cơn mưa Con sông chảy có rặng dừa nghiêng soi.
Đời cha ông với đời tôi Như con sông với chân trời đã xa
Chỉ còn truyện cổ thiết tha Cho tôi nhận mặt ông cha của mình.
Rất công bằng, rất thông minh Vừa độ lượng lại đa tình, đa mang
Thị thơm thị giấu người thơm Chăm làm thì được áo cơm, cửa nhà
Đẽo cày theo ý người ta Sẽ thành khúc gỗ, chẳng ra việc gì
Tôi nghe truyện cổ thầm thì Lời cha ông dạy cũng vì đời sau.
(Truyện cổ nước mình - Lâm Thị Mỹ Dạ) Câu 1. Vì sao tác giả yêu truyện cổ nước ta?
Câu 2. Phương thức biểu đạt chính của đoạn thơ trên là gì?
Câu 3. Nêu nội dung chính của đoạn thơ?
Câu 4. Hãy liệt kê ít nhất hai câu tục ngữ, ca dao được gợi ra trong đoạn thơ trên.
Câu 5. Em hiểu ý hai dòng thơ "Tôi nghe truyện cổ thầm thì/Lời ông cha dạy cũng vì đời sau" như thế nào?
Câu 6. Em có đồng tình với quan niệm của tác giả trong hai câu thơ: Chỉ còn chuyện cổ thiết tha/Cho tôi nhận mặt ông cha của mình? Vì sao ?
Câu 7. Nêu cảm nghĩ của em sau khi đọc văn bản trên ? ( Bằng một đoạn văn ngắn 5 -9 dòng )
GỢI Ý:
Câu 1. Tác giả yêu truyện cổ nước ta vì:
- Vì truyện cổ nước mình vừa nhân hậu vừa tuyệt vời sâu xa.
- Vì truyện cổ nước mình có nhiều nội dung tốt đẹp, chứa đựng nhiều bài học làm người quý báu đối với nhiều thế hệ,..
Câu 2. Phương thức biểu đạt chính của đoạn thơ: biểu cảm
Câu 3. Nội dung chính của đoạn thơ: Tình cảm yêu mến của tác giả đối với truyện cổ dân gian, cảm nhận thấm thía về bài học làm người ẩn chứa trong những truyện cổ dân gian mà cha ông ta đã đúc rút, răn dạy.
Câu 4. Gợi ý về hai câu tục ngữ, ca dao được gợi ra trong đoạn thơ trên: ở hiền gặp lành, thương người như thể thương thân, Yêu nhau mấy núi cũng leo- mấy sông cũng lội mấy đèo cũng qua.
Câu 5. Ý nghĩa hai dòng thơ "Tôi nghe truyện cổ thầm thì/Lời ông cha dạy cũng vì đời sau." là: Truyện chính là những lời răn dạy của cha ông đối với đời sau . Qua những câu chuyện ông cha dạy con cháu cần sống nhân hậu, độ lượng, công bằng, chăm chỉ .
Câu 6. Học sinh có thể trả lời đồng tình hoặc không đồng tình. Lý giải : - Truyện cổ dân gian chính là nhịp cầu nối liền bao thế hệ
- Vì truyện cổ dân gian kết tinh những vẻ đẹp tình cảm, tư tưởng của người xưa.
(Lưu ý: Không cho điểm những trường hợp chỉ chọn đáp án mà không lí giải hoặc lý giải chưa hợp lý.)
Câu 7.Đoạn văn ngắn cảm nhận về Truyện cổ nước mình
Đoạn thơ của Lâm Thị Mỹ Dạ gợi ra những giá trị nhân văn mà các câu chuyện dân gian đã gợi ra. Kho tàng truyện cổ của dân tộc không chỉ lưu giữ mà còn truyền gửi thông điệp cho thế hệ sau. Dù là truyện cổ tích, truyện ngụ ngôn, tục ngữ hay ca dao đều bộc lộ khát vọng, gửi gắm một bài học của cha ông. Đặc biệt, trong thời đại mà con người chạy đua với thời gian để phát triển thì những bài học ấy càng ngời sáng, khiến con người sống chậm lại, suy tư và điều chỉnh bản thân.
Đoạn thơ, bài thơ bằng thể thơ lục bát, hình ảnh giản dị, gần gũi đã gửi gắm những bài học giản dị thân quen về lòng nhân ái, về cái thiện, về những đức tính tốt đẹp
mà con người cần có... bởi vậy mà bài thơ đã tạo được sức sống lâu bền qua biết bao thế hệ độc giả.
ĐỀ 3: Đọc văn bản sau và trả lời câu hỏi:
Tôi yêu truyện cổ nước tôi Vừa nhân hậu lạu tuyệt vời sây xa
Thương người rồi mới thương ta Yêu nhau dù mấy cách xa cũng tìm
Ở hiền thì lại gặp hiền
Người ngay thì được phật, tiên độ trì Mang theo truyện cổ tôi đi
Nghe trong cuộc sống thầm thì tiếng xưa Vàng cơn nắng, trắng cơn mưa Con sông chảy có rặng dừa nghiêng soi
Đời cha ông với đời tôi Như con sông với chân trời đã xa
Chỉ còn truyện cổ thiết tha Cho tôi nhận mặt ông cha của mình
Rất công bằng, rất thông minh Vừa độ lượng lại đa tình, đa mang
Thị thơm thị dấu người thơm Chăm làm thì được áo cơm cửa nhà
Đẽo cày theo ý người ta Sẽ thành khúc gỗ, chẳng ra việc gì
Tôi nghe truyện cổ thầm thì Lời ông cha dạy cũng vì đời sau Câu 1: Vì sao tác giả yêu truyện cổ nước ta?
Câu 2: Bài thơ gợi có em nhớ đến những truyện cổ nào?
Câu 3: Tìm thêm những truyện cổ khác thể hiện lòng nhận hậu của người Việt Nam ta?
Câu 4: Em hiểu ý hai dòng thơ cuối bài như thế nào?
Tôi nghe truyện cổ thầm thì Lời ông cha dạy cũng vì đời sau
Câu 5.Viết đoạn văn (không quá 200 từ) trình bày suy nghĩ về vai trò của văn học dân gian trong việc bồi đắp nhân cách, tâm hồn con người?
GỢI Ý:
1.Tác giả yêu truyện cổ nước ta vì:
Truyện cổ của nước mình rất nhân hậu. Ý nghĩa sâu sa. Từ đó, giúp nhận ra những phẩm chất quý báu của cha ông: công bằng, thông minh, độ lượng, đa tình, đa mang.
Truyện cổ truyền cho đời sau nhiều lời răn dạy quý báu của cha ông: nhân hậu, ở hiền, chăm làm, tự tin.
2. Bài thơ gợi cho em nhớ đến hai truyện cổ đã từng học đó là:
Tấm cám
Đẽo cày giữa đường.
3.Những truyện cổ tích thể hiện lòng nhân hậu của người Việt Nam ta là: Sự tích hồ Ba Bể ; Nàng tiên Ốc ; Sọ Dừa ; Sự tích dưa hấu ; Trầu cau ; Thạch Sanh.
4.Ý nghĩa của hai dòng thơ cuối bài này là: Truyện chính là những lời răn dạy của cha ông đối với đời sau . Qua những câu chuyện ông cha dạy con cháu cần sống nhân hậu, độ lượng, công bằng , chăm chỉ .
5. - Nêu vấn đề cần nghị luận: vai trò của văn học dân gian trong việc bồi đắp nhân cách, tâm hồn con người
- Giải thích: Văn học dân gian là những sáng tác tập thể của nhân dân được lưu truyền bằng hình thức truyền miệng …
- Bàn luận:
+ Văn học dân gian có nguồn gốc xa xưa, được giữ gìn và phát triển qua bao thế hệ + Văn học dân gian giúp bồi đắp tâm hồn, nhân cách con người: yêu cái đẹp, đấu tranh chống cái xấu, cái ác; biết ước mơ, hi vọng; đưa ra nhiều kinh nghiệm sống và lời khuyên bổ ích...
- Bài học nhận thức và hành động:
+ Văn học dân gian là ngọn nguồn nuôi dưỡng, là cơ sở của văn học viết + Mỗi học sinh cần có biết trân trọng, giữ gìn, góp phần bảo tồn VHDG…
- Khẳng định lại vấn đề: vai trò của văn học dân gian trong việc bồi đắp nhân cách, tâm hồn con người.
ĐỀ 4: Đọc đoạn trích sau và trả lời câu hỏi:
Thị thơm thị giấu người thơm
Chăm làm thì được áo cơm cửa nhà Đẽo cày theo ý người ta
Sẽ thành khúc gỗ chẳng ra việc gì Tôi nghe chuyện cổ thầm thì Lời cha ông dạy cũng vì đời sau Đậm đà cái tích trầu cau
Miếng trầu đỏ thắm nặng sâu tình người Sẽ đi qua cuộc đời tôi
Bấy nhiêu thời nữa chuyển dời xa xôi Nhưng bao chuyện cổ trên đời
Vẫn luôn mới mẻ rạng ngời lương tâm.
(Trích Chuyện cổ nước mình, Lâm Thị Mỹ Dạ) Câu 1: Xác định phương thức biểu đạt chính của đoạn trích trên
Câu 2: Những chuyện cổ nào được gợi ra từ đoạn trích trên?
Câu 3: “Người thơm” được tác giả nhắc đến là ai trong các dòng thơ?
''Thị thơm thị giấu người thơm
Chăm làm thì được áo cơm cửa nhà''
Câu 4: Em hiểu thế nào về nội dung của hai dòng thơ:
''Đẽo cày theo ý người ta
Sẽ thành khúc gỗ chẳng ra việc gì'' GỢI Ý
1.Phương thức biểu đạt: biểu cảm
2.Những truyện cổ được gợi ra từ đoạn trích trên:
+ Truyện cổ tích Tấm Cám + Đẽo cày giữa đường + Sự tích Trầu cau
3.“Người thơm”: bà lão hiền lành, nhân hậu trong truyện cổ tích Tấm Cám - Đồng thời cũng có thể hiểu “người thơm” là những người tốt bụng, hiền lành trong cuộc sống.
4. Hai câu thơ ám chỉ những người không có chính kiến, luôn bị động nên hay thay đổi theo ý người khác, cuối cùng sẽ chẳng đạt được kết quả tốt đẹp, thành công.
ĐỀ 5: Đọc đoạn trích sau và thực hiện các yêu cầu:
Tôi yêu chuyện cổ nước tôi Vừa nhân hậu lại tuyệt vời sâu xa
Thương người rồi mới thương ta Yêu nhau dù mấy cách xa cũng tìm
Ở hiền thì lại gặp hiền
Người ngay thì được phật, tiên độ trì.
Mang theo truyện cổ tôi đi
Nghe trong cuộc sống thầm thì tiếng xưa Vàng cơn nắng, trắng cơn mưa Con sông chảy có rặng dừa nghiêng soi.
Đời cha ông với đời tôi Như con sông với chân trời đã xa
Chỉ còn chuyện cổ thiết tha Cho tôi nhận mặt ông cha của mình
(Trích Chuyện cổ nước mình, Lâm Thị Mỹ Dạ – SGK Ngữ văn 6, Chân trời sáng tạo, tập 1, trang 49)
Câu 1. Xác định phương thức biểu đạt chính của đoạn thơ trên.
Câu 2. Nêu nội dung chính của đoạn thơ.
Câu 3. Hãy liệt kê ít nhất hai câu tục ngữ, ca dao được gợi ra trong đoạn thơ.
Câu 4. Em có đồng tình với quan niệm của tác giả trong hai câu thơ: “Chỉ còn chuyện cổ thiết tha/Cho tôi nhận mặt ông cha của mình” không? Vì sao ? GỢI Ý
Câu 1: Phương thức biểu đạt chính của đoạn thơ: biểu cảm
Câu 2 : Nội dung chính của đoạn thơ: Tình cảm yêu mến của tác giả đối với truyện cổ dân gian, cảm nhận thấm thía về bài học làm người ẩn chứa trong những truyện cổ dân gian mà cha ông ta đã đúc rút, răn dạy.
Câu 3 : Các câu tục ngữ, ca dao được gợi ra trong đoạn thơ:
- Ở hiền gặp lành
- Thương người như thể thương thân
- Yêu nhau mấy núi cũng trèo- mấy sông cũng lội mấy đèo cũng qua.
Câu 4 : Hướng HS theo quan niệm đồng tình vì:
+ Giữa thế hệ cha ông và con cháu thời nay cách nhau rất xa về thời gian, do đó để hiểu được đời sống tâm hồn, lời dạy của cha ông thì phải tìm hiểu qua những giá trị tinh thần mà cha ông để lại.
+ Chuyện cổ dân gian kết tinh những vẻ đẹp tình cảm, tư tưởng của cha ông xưa, là những lời dạy mà cha ông gửi gắm lại.
+ Chuyện cổ dân gian chính là nhịp cầu nối liền bao thế hệ, nối quá khứ và hiện tại để thế hệ sau noi theo những đạo lí từ người xưa đúc kết.
ĐỀ 6: Đọc đoạn trích:
Thị thơm thì giấu người thơm Chăm làm thì được áo cơm cửa nhà
Đẽo cày theo ý người ta Sẽ thành khúc gỗ chẳng ra việc gì
Tôi nghe chuyện cổ thầm thì Lời cha ông dạy cũng vì đời sau
Đậm đà cái tích trầu cau
Miếng trầu đỏ thắm nặng sâu tình người Sẽ đi qua cuộc đời tôi
Bấy nhiêu thời nữa chuyển dời xa xôi Nhưng bao chuyện cổ trên đời Vẫn luôn mới mẻ rạng ngời lương tâm.
(Chuyện cổ nước mình - Lâm Thi Mỹ Dạ, Thơ Tình Việt Nam chọn lọc, NXB Văn học, 2014, tr36-37) Thực hiện các yêu cầu sau
Câu 1. Xác định thể thơ của đoạn trích trên.
Câu 2. Những truyện cổ nào được gợi ra trong đoạn trích trên?
Câu 3. “Người thơm” được tác giả nhắc đến là ai trong các dòng thơ?
Thị thơm thị giấu người thơm Chăm làm thì được áo cơm cửa nhà
Câu 4. Rút ra bài học ý nghĩa nhất với em qua đoạn trích trên. Li giải lựa chọn.
Gợi ý
Câu 1: Thể thơ lục bát.
Câu 2: Những truyện cổ được gợi ra từ đoạn trích:
+ Tấm Cám
+ Đẽo cày giữa đường + Sự tích trầu cau
Mỗi ý trả lời đúng được 0.25 đ Câu 3:
“Người thơm” được nhắc đến trong các dòng thơ là nhân vật cô Tấm (0.5 đ) trong truyện cổ tích “Tấm Cám” (0.25 đ)