Trong cuộc sống của mỗi con người ai cũng có một tuổi thơ gắn liền với không gian của mảnh vườn thân thuộc. Không gian ấy chính là nơi chứa một con người chân thật của kí ức, vì vậy nên dù là bất kì ai thì khi đi xa cũng mong được trở về không gian đó để được nghỉ ngơi, thư dãn và tìm lại cái giá trị đã đánh mất trước cuộc sống xô bồ. Mảnh vườn trong thơ Nguyễn Bính cũng không nằm ngoài điều đó, mảnh vườm đó là nơi của cội ngườn, gốc rễ nhân sinh, là biểu trưng cho những giá trị chân quê truyền thống.
Có lần nhà thơ đã từng lạnh lùng mà thốt lên:
Bỏ lại vườn cam, bỏ mái tranh Tôi đi dan díu với kinh thành
Nhưng rồi sau những phiêu bạt nơi kinh thành ấy, Nguyễn Bính nhận thấy đó không phải là nơi mình có thể sống, ông lại trở về với quê hương.Sự trở về
đó là về với quê hương nguồn cội và mảnh vườn chính là nơi ông có thể bấu víu.Ở đó có giá trị truyền thống mà ông không thể nào bỏ lại sau lưng.
Đi vào Lỡ bước sang ngang, ta được đắm mình trong không khí làng quê xưa với bao sinh hoạt giản dị như đêm hội chèo:
Hội chèo làng Đặng đi ngang ngõ Mẹ bảo: thôn Đoài hát tối
Hội chèo diễn ra vào mùa xuân, khi mưa xuân giăng mắc và hoa xoan phủ khắp nẻo đường làng, hoa xoan ở đây là điểm nhấn cho đêm hội chèo được tô điểm, và cũng chính những cánh hoa xoan này sẽ chứng kiến nỗi buồn của cô gái khi nhận ra sự bẽ bàng của tình yêu.
Bữa ấy mưa xuân phơi phới bay Hoa xoan lớp lớp rụng vơi đầy
đây vừa là sinh hoạt văn hóa của làng quê đế xua vơi những lo toan, cực nhọc nhưng cũng là cơ hội, là bến duyên cho nam thanh nữ tú hò hẹn:
Chờ mãi anh sang anh chẳng sang Thế mà hôm nọ hát bên đàng Năm tao bây tuyết anh hò hẹn Để cả mùa xuân cũng nhỡ nhàng.
(Mưa xuân)
Tiếng trống đêm hội đã gắn bó và trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu của người dân quê. Đêm hội chèo làm tăng sự náo nức, nhộn nhịp cho một làng quê yên lành. Mỗi lứa tuổi lại tìm thấy cho mình một niềm riêng trong đêm hội chung ấy. Vì vậy, tiếng trống chèo vang xa như sự giục giã, mời gọi con người tìm đến với nhau để rồi vẫn tiếng trống ấy, vẫn đoạn đường ấy, nhưng khi lỡ hẹn, lòng cô thôn nữ có bao ngẩn ngơ, ngậm ngùi. Nguyễn Bính đã tinh tường ghi lại cảm xúc của cô thôn nữ khi tình cảm mới chớm nở vừa chân thành, tha thiết vừa e ấp, ngại ngùng.
Trong thơ Nguyễn Bính, đám cưới dẫu nghèo khó nhưng vẫn đủ đầy những tục lệ bao đời của làng quê. Đó là hình ảnh cô dâu mới, nước mắt ngập
đầy khóc thương cha mẹ trong tấm áo cưới chào họ hàng hai bên.
Cô dâu khóc trong hôn lễ, chào quan viên hai họ là những tập tục, nghi lễ truyền thống của văn hóa làng quê xưa. Bởi giọt nước mắt đó là biếu hiện cho tấm lòng của người con biết hiếu kính với mẹ cha, của người chị, người em biết yêu thương, lo lắng cho mọi người, đó cũng là giọt nước mắt hân hoan, hạnh phúc của cô dâu sắp về nhà chồng.
Những phong tục cưới hỏi còn hiện diện trong những món đồ người mẹ chu đáo chuấn bị cho con gái:
Này áo đồng lâm, quần lĩnh tía Này gương này lược này hoa tai
(Lòng mẹ)
Người mẹ đã sắm đủ áo đồng lâm, quần lĩnh tía, cả những vật dụng thường ngày của người phụ nữ. Đó là tấm lòng, tình cảm của người mẹ lo lắng chu toàn dành cho con gái trước khi về nhà chồng. Đồng thời người mẹ nhận chăm lo việc nhà cùng các em để người con gái yên tâm khi lấy chồng:
Ruộng tôi cày cấy, dâu tôi hái Nuôi dạy em cô tôi đảm đương
(Lòng mẹ)
Đây cũng chính là nét đẹp trong truyền thống cưới hỏi của người Việt Nam bao đời nay.
Nhớ về quê hương, nhà thơ nhớ ngay đến mảnh vườn. Trong tấm lòng gửi về quê cũ, không gian vườn luôn luôn được hiển hiện, trở thành nỗi nhớ da diết, tới công việc của người dân quê: trồng dâu, nuôi tằm, ươm tơ, dệt vải... Đây là những công việc quen thuộc của biết bao người bà, người mẹ, người chị gái.
Ngày ngày họ lam lũ với vườn dâu, miệt mài bên khung cửi, con thoi. Những công việc ấy khiến cho ta liên tưởng về cuộc sống của miền quê nghèo khó, vất vả nhưng yên bình, đậm sâu tình nghĩa.
Không gian vườn luôn thường trực xuyên suốt trong thơ Nguyễn Bính.Nó được xem như địa chỉ linh thiêng mà tâm linh kẻ xa xứ hướng về. Nó là bảo vật chứng giám cho lòng người con xa xứ, là điểm tựa, điểm dừng chân mời gọi nhà thơ trở về. Nếu một mai, khi nhà thơ sau bước đường lưu lạc được trở về cố hương, không còn được nhìn lại mảnh vườn, hẳn là trong lòng nhà thơ sẽ có sự tan vỡ của những giá trị truyền thống, của cội nguồn nhân sinh. Nguyễn Bính đã nhờ không gian vườn để nói lên cái chân thực của cuộc sống, khẳng định cái cao đẹp của tâm hồn con người. Đó chính là một trong những giá trị tâm linh cao quý mà Nguyễn Bính muốn thể hiện trong những sáng tác của mình.