*Khái niệm:
- Nguyên nhân: Là phạm trù dùng để chỉ sự tác động lẫn nhau giữa các mặt trong một sự vật, hiện tượng với nhau gây ra sự biến đổi nhất định
Ví dụ: Không học bài là nguyên nhân dẫn đến điểm kém.
+hai đám mây tích điện trái dấu khi gặp nhau thì có hiện tượng sấm ,sét chớp thì hai đám mây tích điện trái dấu khi gặp nhau là nguyên nhân còn kết quả là hiện tượng sấm ,sét ,chớp - Kết quả: Là phạm trù dùng để chỉ những biến đổi xuất hiện do sự tác động lẫn nhau giữa các mặt, các yếu tố trong một sự vật, hiện tượng hoặc giữa các sự vật, hiện tượng với nhau.
Vd: biến đổi khí hậu toàn cầu là kết quả của con người tàn phá môi trường tự nhiên . Tàn phá bằng cách khai thác , gây ôi nhiêm môi trường….x .
*Mối quan hệ giữa nguyên nhân và kết quả.
- Thứ nhất, nguyên nhân sản sinh ra kết quả nên nguyên nhân bao giờ cũng có trước kết quả,. kết quả chỉ xuất hiện khi có nguyên nhân gây ra, kết quả bao giờ cũng có sau
Ví dụ:
+) Bão (xuất hiện trước) là nguyên nhân dẫn đến sự thiệt hại của hoa màu, mùa màng(xuất hiện sau)
+không phải hiện tượng nào sảy ra trc cũng là nguyên nhân của hiện tượng sảy ra sau mà đôi khi nó chỉ là tiếp nối thời gian mà thôi .VD như ngày và đêm hoặc bốn mùa xuân hạ thu động tiếp nối nhau Thứ 2 + một kq có thể sinh ra một hoặc nhiều nn
Nguyên nhân có nhiều loại: nguyên nhân cơ bản và nguyên nhân không cơ bản, bên trong và bên ngoài, chủ yếu và thứ yếu,… Mỗi loại có vị trí và vai trò khác nhau đối với kết quả
Vd: Tư tưởng Hồ Chí Minh được hình thành từ. Các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, Tinh hoa văn hóa nhân loại, Chủ nghĩa Mác – Lênin PHÂN LOẠI NN
HẠT NGÔ GIEO XUỐNG ĐẤT KHI GẶP ĐIỀU KIỆN THUẬN LỢI THÌ NẢY MẦM
PHOTO MẠNH HÀO
32
.
+ một nguyên nhân trong đk nhất định sinh ra một hoặc kết quả ; có nhiều kết quả như kết quả chính , kết quả phụ, kết quả cơ bản ,kq không cơ bản
VD: khi ta gieo một hạt thóc xuống đất trong điều kiệt nhất định thì hạt thóc sẽ nảy mầm và thành cây lúa.
vd khi con người tàn phá môi trường thì kết quả đầu tiên đó là môi trường bị tàn phá , kq thiên tai lũ lụt bất thường , kq thứ 3 ô nhiễm môi trường…..
_Thứ ba ,SAU KHI kết quả ra đời có thể tác động trở lại nguyên nhân mà đã làm thay đổi nó.
Vd: con ng td vào tự nhiên gây ô nhiễm biến đổi môi trg và sau đó ôi nhiễm … tác động chở lại con ng . một vòng tròn khép kín ./ sự tăng trưởng kinh tế tác động vào giáo dục thì sẽ tạo ra nhiều sản phẩm khoa học , giáo sư khi đó sẽ tác động trỏ lại kinh tế
.
-Thứ tư, nguyên nhân và kết quả chuyển hoá lẫn nhau, trong mối liên hệ này sự vật, hiện tượng đóng vai trò là nguyên nhân nhưng trong mối liên hệ khác nó lại là kết quả. Do đó, mối liên hệ nhân quả là một chuỗi vô cùng, vô tận, sẽ không thể xác định được đâu là nguyên nhân đàu tiên và đâu là kết quả cuối cùng.
Ví dụ: Sự phát triển của vật chất là nguyên nhân sinh ra tinh thần, nhưng tinh thần lại trở thành nguyên nhân làm biến đổi vật chất.
*Ý nghĩa phương pháp luận:
- Trong nhận thức và thực tiễn cần tôn trọng tính khách quan của mối liên hệ nhân quả, không được lấy ý muốn chủ quan hay cho quan hệ nhân quả.
- Muốn tạo ra kết quả tốt cần phải tạo điều kiện cho những nguyên nhân tích cực, phù hợp, đồng thời đấu tranh loại bỏ những nguyên nhân tiêu cực, không phù hợp tác động đến quá trình ra đời của kết quả.
- Vì một nguyên nhân có thể dẫn đến nhiều kết quả và ngược lại, nên trong nhận thức và thực tiễn cần phải có cái nhìn toàn diện và lịch sử -
PHOTO MẠNH HÀO
33
cụ thể trong phân tích, gaiir quyết và vận dụng quan hệ nhân – quả, tập trung giải quyết những
PHOTO MẠNH HÀO
34
nguyên nhân cơ bản, bên trong, chủ yếu tác động trực tiếp tới sự ra đời của kết quả.
- Vì kết quả có thể tác động trở lại nguyên nhân nên cần làm tốt công tác tổng kết, đánh giá, rút kinh nghiệm, phát huy những kết quả tích cực.