I. Tìm hiểu chung:
1. Tác giả:
Tác giả: Xi-át-tơn
2. Tác ph m:ẩm:
1. Thể loại Thư 2. Hoàn
cảnh ra đời
Năm 1854, Tổng thống thứ 14 của nước Mĩ là Phreng-klin Pi-ơ- xơ muốn người da đỏ nhượng bớt đất cho người da trắng. Tù trưởng Xi-át-tơn (Seattle) của bộ lạc da đỏ Đu-oa-mix (Duwamish) và Su-qua-mix (Supuamish) đã trả lời với người đại diện của Tổng thống Hoa Kì - bài trả lời được Tiến sĩ Hen-ri A.
Xmít (Henry A.Smith) ghi và dịch ra tiếng Anh.
3. Bố cục - Phần 1 (từ đầu đến “cha ông chúng tôi”): Những điều thiêng
(3 phần) liêng trong kí ức của người da đỏ
- Phần 2 (tiếp đó đến “Đều có sự ràng buộc”): Những lo âu của người da đỏ về đất đai môi trường sẽ bị tàn phá bởi người da trắng.
- Phần 3 (còn lại): Kiến nghị của người da đỏ về việc bảo vệ môi trường, đất đai.
4. Giá trị nội dung
Qua bức thư trả lời yêu cầu mua đất của Tổng thống Mĩ Phreng- klin, thủ lĩnh người da đỏ Xi-át-tơn,tác giả đã đặt ra một vấn đề có ý nghĩa toàn nhân loại: Con người phải sống hòa hợp với thiên nhiên, phải chăm lo bảo vệ môi trường và thiên nhiên như bảo vệ mạng sống của mình.
5. Giá trị nghệ thuật
- Giọng văn giàu sức truyền cảm - Phép so sánh, nhân hóa, điệp ngữ II/ Phân tích văn bản “Bức thư của thủ lĩnh da đỏ”:
1/ Mở bài
- Giới thiệu về văn bản nhật dụng (những bài viết có nội dung gần gũi, bức thiết đối với cuộc sống trước mắt của con người và cộng đồng xã hội,…)
- Giới thiệu về văn bản “Bức thư của thủ lĩnh da đỏ” (hoàn cảnh ra đời, khái quát giá trị nội dung và giá trị nghệ thuật,…)
2/ Thân bài
a) Những điều thiêng liêng trong kí ức của người da đỏ - Mảnh đất là người mẹ, bông hoa là người chị, người em - Dòng nước là máu của tổ tiên
- Tiếng thì thầm của dòng nước là tiếng nói của cha ông - Nghệ thuật: so sánh, nhân hóa
→ Tình yêu thiên nhiên, sự gắn bó với đất đai, môi trường
b) Những lo lắng của người da đỏ nếu bán đất cho người da trắng - Họ sẽ lấy đi trong lòng đất những gì họ cần
- Lòng thèm khát của họ sẽ ngấu nghiến đất đai - Họ chẳng để ý đến bầu không khí mà họ hít thở - Nghệ thuật: đối lập
→ Thái độ bảo vệ đất đai và ý thức bảo vệ môi trường tự nhiên
c) Kiến nghị của người da đỏ - Phải biết quý trọng đất đai
- Hãy khuyên bảo chúng đất là mẹ
→ Giọng điệu thống thiết, đanh thép, hào hùng
→ Khẳng định sự cần thiết phải bảo vệ đất đai, môi trường 3/ Kết bài
- Khái quát giá trị nội dung và nghệ thuật của văn bản:
+ Nội dung: Qua bức thư trả lời yêu cầu mua đất của Tổng thống Mĩ Phreng- klin, thủ lĩnh người da đỏ Xi-át-tơn,tác giả đã đặt ra một vấn đề có ý nghĩa toàn nhân loại: Con người phải sống hòa hợp với thiên nhiên, phải chăm lo bảo vệ môi trường và thiên nhiên như bảo vệ mạng sống của mình
+ Nghệ thuật: giọng văn truyền cảm, so sánh, nhân hóa, điệp ngữ,…
- Bài học cho bản thân: yêu thiên nhiên, giữ gìn môi trường,…
B. BÀI TẬP:
I. Bài tập cơ bản:
Câu 1: Đọc đoạn đầu của Bức thư của thủ lĩnh da đỏ: từ Đổi với đồng bào tôi đến tiếng nói của cha ông chúng tôi.
Hãy chỉ ra những phép so sánh và nhân hoá đã được dùng.
Hãy nêu lên tác dụng của phép so sánh và nhân hoá đó, đặc biệt là trong viẽc làm nổi bật quan hệ giữa người da đỏ với "Đất", với thiên nhiên.
* Gợi ý:
Những phép so sánh và nhân hóa đã được dùng và tác dụng:
Phép nhân hóa:
Mảnh đất này – bà mẹ của người da đỏ => dùng để gọi sự vật trong thiên nhiên.
Những bông hoa ngát hương – người chị, người em của chúng tôi => dùng để gọi sự vật trong thiên nhiên.
Những mỏm đá, những vũng nước – thành viên của một gia đình => dùng để tả hiện tượng thiên nhiên.
Những phép so sánh:
Dòng nước óng ánh, êm ả trôi dưới những dòng sông, con suối – máu của tổ tiên chúng tôi.
Tiếng thì thầm của dòng nước – tiếng nói của cha ông chúng ta.
Việc dử dụng phép nhân hóa và so sánh trong đoạn văn làm cho mối wuan hệ của đất với người trở nên gắn bó và hết sức thân thiết, như anh chị em, như người con trong một nhà, như con cái với cha mẹ. Cha ông, tổ tiên của người da đỏ tồn tại trong thiên nhiên, trong những dòng nước, trong âm thanh của côn trùng và nước chảy.
Câu 2: Đọc đoạn giữa của bức thư: từ Tôi biết người da trắng không hiểu cách sống đến Mọi vật trên đòi đều có sự ràng buộc.
Đoạn văn đã nói lên sự khác biệt, sự đối lập trong cách sống, trong thái độ đối vói Đất, đối với thiên nhiên giữa người da đỏ và người da trắng trên những vấín đề gì?
Tác giả đã dùng những biện pháp nghệ thuật nào để nêu bật sự khác biệt, sự đối lập ấy và để thể hiện thái độ, tình cảm của mình?
* Gợi ý:
Câu a: Sự khác biệt của người da đỏ và người da trắng thể hiện ở:
Thái độ đối với đất đai:
Người da trắng xa lạ với đất, coi đất là kẻ thù. Họ cư xử với đâtư như vật mua được, tước đoạt được, bán đi như mọi thứ hàng hóa. Người da trắng chỉ biết khai thác, lấy đi những thứ cần, ngấu nghiến đất đai, rồi để lại đằng sau những bãi hoang mạc.
Người da đỏ gắn bó, thân thiết, coi đất như mẹ, như một phần của mình.
Sự khác biệt đó còn thể hiện ở lối sống:
Người da trắng sống ồn ào trong nhịp sống công nghiệp căng thẳng, họ không quan tâm đến không khí, không biết thưởng thức "những làn gió thấm đượm hương hoa đồng cỏ", không quý trọng muôn thú.
Người da đỏ sống trái lại.
Để nêu bật sự khác biệt, sự đối lập và thể hiện thái độ, tình cảm của mình, tác giả đã dùng một số biện pháp nghệ thuật như:
Phép đối lập: giữa anh em và kẻ thù Yên tĩnh và ồn ào
Xa lạ và thân thiết
Điệp ngữ: Tôi biết... Tôi biết... Tôi thật không hiểu... Tôi đã chứng kiến... ngài phải phải nhớ... Ngài phải gìn giữ... ngài phải dạy... ngài phải bảo...
Sự so sánh tương phản, giữa người da trắng và người da đỏ về thái độ với thiên nhiên, về cách sống.
Câu 3: Đọc đoạn còn lại của bức thư. Nêu các ý chính của đoạn này. Cách hành văn, giọng điệu của đoạn này có gì giống, có gì khác với hai đoạn trên? Nên hiểu thế nào về câu: Đất là Mẹ.
* Gợi ý:
Câu a: Các ý chính trong đoạn còn lại của bức thư là:
Yêu cầu tổng thống Mĩ dạy những người da trắng kính trọng đất đai.
Yêu cầu tổng thống Mĩ dạy những người da trắng coi đất mẹ là mẹ.
Yêu cầu tổng thống Mĩ khuyên bảo người da trắng bảo vệ đất đai là bảo vệ chính mình.
Câu b: Cách hành văn, giọng điệu của đoạn này:
Giống với hai đoạn trên: câu văn cầu khiến, giọng văn đầy sức truyền cảm, hấp dẫn.
Khác với hai đoạn trên: giọng văn mạnh mẽ, lập luận đầy sức thuyết phục.
Tác giả không nêu sự khác biệt giữa người da trắng và da đỏ mà chỉ khẳng định Đất là Mẹ. Điều gì xảy ra với đất đai tức là xảy ra với những đứa con của đất. Con người bảo vệ đất đai là bảo vệ chính mình.
Câu c: Đất là Mẹ nhấn mạnh quan hệ mật thiết gắn bó của người với đất. Đất là mẹ nên những người con phải có nghĩa vụ kính trọng, chăm sóc, bảo vệ. Đất là Mẹ còn có ý nghĩa đất là nguồn sống, là sự chở che, bảo vệ con người. Sự gắn bó này giúp cho con người có thái độ cư xử đúng đắn với đất đai.
Câu 4: Bức thư đã sử dụng rất nhiều yếu tố của phép lặp (lặp từ ngữ, lặp ý, lặp kiểu câu). Hãy lập bảng thống kê một số hoặc toàn bộ những yếu tố lặp ấy và chỉ ra tác dụng biểu hiện tư tưởng tình cảm của chúng.
* G i ý: ợi ý:
Phép lặp Chi tiết Tác dụng
Lặp từ ngữ (Điệp ngữ) mảnh đất, tôi biết, dòng nước, người da đỏ, người da trắng...
Tăng sức biểu cảm
Lặp kiểu câu Nếu chúng tôi bán... ngài phải...
Ngài phải dạy...
Ngài phải bảo...
Ngài phải biết...
Ngài phải giữ gìn...
Khẳng định lập luận, nhấn mạnh ý kiến
Lặp lại sự đối lập Lặp lại sự đối lập giữa người da đỏ và người da trắng
tăng hiệu quả nhấn mạnh, làm nổi bật sự khác biệt trong cách sống và trong thái độ với thiên nhiên.
Lặp ý Mảnh đất này là bà mẹ ... Đất
là mẹ
nhấn mạnh ý chủ đạo
Câu 5:
Hãy giải thích vì sao một bức thư nói về chuyện mua bán đất đai cách đây một thế kỉ rưỡi nay vẫn được nhiều người xem là một trong những văn bản hay nhất nói về thiên nhiên và môi trường?
Một bức thư nói về chuyện mua bán đất đai cách đây hơn một thế kỷ được coi là văn bản hay nhất (trong số những văn bản khác) nói về thiên nhiên và môi trường vì:
Tác giả đã viết với tất cả tình yêu mến, kính trọng đất đai của người da đỏ.
Tác giả bằng kinh nghiệm sống gần gũi với thiên nhiên, đã chỉ ra tầm quan trọng của đất, nước, không khí, và muôn thú đối với con người.
Đặc biệt là thủ lĩnh da đỏ đã nêu lên trách nhiệm của con người phải bảo vệ, giữ gìn môi trường sống, bảo vệ thiên nhiên.
II. Nâng cao:
Câu 1: “Mảnh đất này là bà mẹ của người da đỏ. Chúng tôi là một phần của mẹ và mẹ cũng là một phần của chúng tôi” Em hiểu những câu ấy như thế nào?
Trong “ Bức thư của thủ lĩnh da đỏ” đã thể hiện cụ thể và sinh động như thế nào mối quan hệ ấy giữa con người và đất đai?
* Gợi ý:
Câu này thể hiện một cách cụ thể quan niệm của người da đỏ về mối quan hệ giữa họ và đất đai quê hương. Đất đai với những sản vật của nó là nguồn nuôi dưỡng, cung ứng mọi thứ cần thiết cho con người. Con người được lớn lên từ đất đai xứ sở, họ cũng là một phần trong sự sống phong phú, đa dạng của mảnh đất quê hương, họ không chỉ khai thác mà còn làm giàu thêm cho mảnh đất ấy.
Chính vì thế, con người phải yêu quý, tôn trọng, bảo vệ và chăm sóc cho đất đai, cho môi trường thiên nhiên.
Câu 2: Qua “ Bức thư của thủ lĩnh da đỏ”, em nhận thức được như thế nào về mối quan hệ của con người với môi trường thiên nhiên và về việc bảo vệ thiên nhiên, môi trường?
* Gợi ý: thiên nhiên không chỉ là môi trường sinh tồn của con người mà còn tạo cho con người có sự phát triển hài hoà, tận hưởng được các giá trị là vẻ đẹp của tự nhiên. Do vậy, bảo vệ thiên nhiên môi trường cũng chính là bảo vệ cuộc sống và nhiều giá trị của con người.
C. PHIẾU HỌC TẬP:
Phiếu học tập số 1:
Cho đoạn văn sau:
“Đối với đồng bào tôi, mỗi tấc đất là thiêng liêng, mỗi lá thông óng ánh, mỗi bờ cát, mỗi hạt sương long lanh trong những cánh rừng rậm rạp, mỗi bãi đất hoang và tiếng thì thầm của côn trùng là những điều thiêng liêng trong ký ức và kinh nghiệm của đồng bào tôi. Những dòng nhựa chảy trong cây cối cũng mang trong đó ký ức của người da đỏ”.
Câu 1: Đoạn trích trên trích trong văn bản nào? Tác giả?
Câu 1: Thể loại của văn bản?
Câu 3: Phương thức biểu đạt chính?
Câu 4: Chỉ ra các biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong đoạn?
Câu 5: Viết đoạn nêu cảm nhận của em về đoạn văn trên?
Phiếu học tập số 2:
Đọc 2 đoạn văn sau:
“[...] Dòng nước óng ánh, êm ả trôi dưới những dòng sông, con suối đâu chỉ là những giọt nước, mà còn là máu của tổ tiên chúng tôi. Nếu chúng tôi bán mảnh đất này cho Ngài, Ngài phải nhớ rằng, Ngài phải dạy bảo con cháu rằng, mảnh đất này là thiêng liêng và những tia sáng chói chang phản chiếu từ mặt hồ trong vắt sẽ nói lên cái gì đó về ký ức của người da đỏ. Tiếng thì thầm của dòng nước chính là tiếng nói của cha ông chúng tôi.
Tôi biết người da trắng không hiểu cách sống của chúng tôi. Đối với họ, mảnh đất này cũng như mảnh đất khác, bởi lẽ họ là kẻ xa lạ, và trong đêm tối, họ lấy đi từ lòng đất những gì họ cần. Mảnh đất này đâu phải là những người anh em của họ, mảnh đất này là kẻ thù của họ và khi đã chính phục được, thì họ sẽ lấn tới. Mồ mả tổ tiên của họ, họ còn quên và họ cũng chẳng cần tới dòng tộc của họ. Họ cư xử với mẹ đất và anh em bầu trời như những vật mua được, tước đoạt được, rồi bán đi như những con cừu và những hạt kim cương sáng ngời. Lòng thèm khát của họ sẽ ngấu nghiến đất đai, rồi để lại đằng sau những bãi hoang mạc”.
Câu 1: Nêu nội dung chính của mỗi đoạn?
Câu 2: Em có nhận xét gì về biện pháp nghệ thuật của tác giả trong hai đoạn văn này? Tác dụng của nó?
Câu 3: Thông qua đó giúp em hiểu gì về thái độ, tình cảm của người da đỏ?
Câu 4: Những lo âu về đất đai, môi trường tự nhiên bị xâm hại cho em hiểu gì về cách sống của người da đỏ?
Câu 5: Tác phẩm “Bức thư của thủ lĩnh người da đỏ” đã đặt ra vấn đề gì?
Hướng dẫn:
Phiếu học tập số 1:
Câu 1: Đoạn trích trên trích trong văn bản nào “Bức thư của thủ lĩnh người da đỏ”- Tác giả: Xi- át- tơn.
Câu 1: Thể loại: Thư
Câu 3: Phương thức biểu đạt: Chính luận - trữ tình.
Câu 4: Biện pháp nghệ thuật nhân hoá, so sánh, điệp ngữ.
Câu 5:
Đây là những lời văn đẹp như chính cuộc sống của người da đỏ giữa thiên nhiên, đất đai mà họ yêu bằng một tình yêu kì lạ. Đó là quan hệ gắn bó và biết ơn, hài hoà và thân yêu, thiêng liêng mà gần gũi. Thiên nhiên và con người như quây quần trong một gia đình lớn trong đó " Đất là Mẹ" như người da đỏ thường dạy con cháu mình. Vì sao vậy? Vì đó là quê hương của họ, là mảnh đất bao đời gắn bó với nòi giống họ, vì nếp sống thuần phác, giản dị, tình nghĩa của họ. Và trong sâu thẳm đó là tình yêu tha thiết, máu thịt của người da đỏ đối với đất nước, quê hương. Có lẽ tình yêu ấy không chỉ có ở người da đỏ mà mỗi người Việt Nam chúng ta cũng có tình cảm yêu quê hương, đất nước tha thiết như nhà thơ Chế Lan Viên đã từng thốt lên:
" Ôi Tổ quốc ta, ta yêu như máu thịt Như mẹ cha ta như vợ như chồng Ôi Tổ quốc nếu cần ta chết
Cho mỗi ngôi nhà, ngọn núi con sông.
Phiếu học tập số 2:
Câu 1:
- Nội dung đoạn 1: Đối với người da đỏ, thiên nhiên như ruột thịt, ông bà tổ tiên.
- Nội dung đoạn 2: Người da trắng chỉ coi đất đai như là những vật mua được, không có tình cảm gắn bó.
Câu 2:
- Cách nói đối lập, so sánh, nhân hoá, điệp từ, điệp ngữ.
-> Nêu bật sự khác biệt giữa hai cách sống của người da đỏ và người da trắng Câu 3: Thái độ, tình cảm của người da đỏ: thể hiện thái độ tôn trọng, bảo vệ đất đai, môi trường.
Câu 4: Cách sống của người da đỏ: yêu quý và đầy ý thức bảo vệ môi trường, tự nhiên như mạng sống của mình.
Câu5: Tác phẩm “Bức thư của thủ lĩnh người da đỏ” đã đặt ra một vấn đề có ý nghĩa toàn nhân loại: Con người phải sống hòa hợp với thiên nhiên, bảo vệ môi trường, thiên nhiên như mạng sống của mình.