a. Tink tất yếu của kinh tế nhiều thành phân
Thành phần kinh tế là kiểu tổ chức kinh tế - xã hội dựa
trên một quan hệ sản xuất (trước hết là quan hệ sở hữu)
nhất định, phù hợp với một trình độ lực lượng sản xuất nhất định.
Mỗi thành phần kinh tế chỉ tồn tại như một bộ phận
tương đối độc lập, đan xen với các bộ phận khác của kết cầu kinh tế - xã hội.
Thời kỳ quá độ là một thời kỳ lịch sử đặc biệt, trong đó kết cấu kinh tế - xã hội vừa bao hàm những yếu tố của xã hội mới ra đời vừa có những yếu tổ cũ. Tính chất quá độ đó
đã được V.LLênin viết: “Danh từ quá độ có nghĩa là gì?
Vận dụng vào kinh tế, có phải nó có nghĩa là trong chế độ hiện nay có những thành phần, những bộ phận, những mảnh của chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa xã hội không? Bắt cứ ai
421.
cũng đều thừa nhận là có
Khi giai cấp công nhân và nhân dân lao động giảnh được chính quyền và bước vào con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội thì một đòi hỏi khách quan là phải từng bước xây dựng cơ sở kinh tế - xã hội của chế độ mới - chế độ sở hữu xã hội chủ nghĩa về tư liệu sản xuất dưới nhiều hình thức thích hợp.
Do lực lượng sản xuất phát triển không đồng đều giữa
các vùng, các ngành trong nội bộ từng vùng, do tính chất
quá độ từ một nước thuộc địa, nửa phong kiến đi lên chủ
nghĩa xã hội, tất yếu còn có kinh tế tư bản tư nhân, kinh tế
!V,1Lênin: Toàn tập, Nxb.Tiến bộ, M.1977, t.43, tr.248.
cá thể của nông dân, thợ thủ công và người làm thương nghiệp, dịch vụ và kinh tế tự nhiên,...
Để phát triển kinh tế nhiều thành phần theo định hướng xã hội chủ nghĩa, các thành phần kinh tế phải được cải biến.
Không thể “xóa bỏ” hay “chuyển đổi” các thành phần kinh tế một cách chủ quan duy ý chí, mà phải căn cứ vào trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, tính chất của từng
ngành nghề mà từng bước hình thành quan hệ sản xuất mới từ thấp đến cao với sự đa dạng về các hình thức sở hữu.
Việc giải quyết các thành phần kinh tế tư nhân phải xuất phát từ yêu cầu và trình độ xã hội hóa sản xuất, tùy thuộc vào khả năng tô chức và quản lý của Nhà nước xã hội chủ
nghĩa. Vận dụng tư tưởng của Lênin, khi bắt tay vào khôi phục và phát triển kinh tế thời kỳ đầu những năm 50 của thế kỷ XX, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêu rõ: “Hiện nay, kinh tế nước ta (vùng tự do) có những thành phần như sau:
- Kinh tế địa chú phong kiến bóc lột địa tô.
- Kinh tế quốc doanh, có tính chất chủ nghĩa xã hội...
- Các hợp tác xã tiêu thụ và hợp tác xã cung cấp, có tính chất nửa chủ nghĩa xã hội...
- Kinh tế cá nhân của nông dân và của thủ công nghệ...
- Kinh tế ## bản của tư nhân...
- Kinh tế ## bản quốc gia là Nhà nước hùn vốn với tư nhân để kinh doanh và do Nhà nước lãnh đạo. Trong loại nảy, tư bản của tư nhân là chủ nghĩa tư bản. Tư bản của
Nhà nước là chủ nghĩa xã hội”".
Khi chính quyền nằm trong tay giai cấp công nhân và nhân dân lao động thì việc xóa bỏ hình thức sở hữu này và
thay thế bằng hình thức sở hữu khác không phải là khó, mà khó khăn phức tạp là ở chỗ phải làm cho tư liệu sản xuất
chủ yếu được sử dụng tốt hơn; làm cho việc xây dựng, phát triển lực lượng sản xuất, bảo đảm cho nên kinh tế xã hội tăng trưởng và phát triển có hiệu quả cao hơn. Vì vậy cần
phải thực hiện nhất quán chính sách kinh tế nhiều thành phần đề xây dựng nền kinh tế mới.
Trước đây, trên thực tế ở nước ta đã từng xóa bỏ kinh tế nhiều thành phần một cách nóng vội, tạo dựng nên bức tường ngăn cách giữa kinh tế công hữu xã hội chủ nghĩa và
các thành phần kinh tế tư bản tư nhân, cá thể, dẫn đến
khuynh hướng tiêu cực, lực lượng sản xuất xã hội bị lãng
phí, kinh tế hàng hóa bị kìm hãm, do đó đời sống kinh tế - xã hội gặp nhiều khó khăn.
Đổi mới kinh tế không chỉ thừa nhận sự tồn tại khách
quan nhiều thành phần kinh tế, mà còn phải thực hiện nhất quán lâu đài chính sách cơ cấu kinh tế nhiều thành phần
theo định hướng xã hội chủ nghĩa.
b, Mục tiêu khuyến khích và cơ cấu cụ thể các thành phan
kinh tế
! Hồ Chí Minh: Toàn ráp, Nxb.Chính trị quốc gia, H.2002, t.7, tr.221.
- Mục tiêu khuyến khích phát triển mọi thành phân kinh tế là để giải phóng sức sản xuất, khơi dậy mọi tiềm năng nội lực cũng như ngoại lực nhằm đáp ứng yêu câu của công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước
+ Đổi mới để hoàn thiện và phát triển kinh tế nhà nước, kinh tế tập thể có hiệu quá kinh tế - xã hội cao, thực sự trở
thành nền tảng vững chắc của nền kinh tế quốc dân.
+ Phát triển các thành phần kinh tế phải gắn với không ngừng nâng cao địa vị làm chủ của người lao động trong nền sản xuất xã hội, cải thiện đời sống vật chất, văn hóa của nhân dân, thực hiện công bằng và tiến bộ xã hội.
+ Thành phần kinh tế tồn tại ở những hình thức tô chức
kinh tế nhất định. Căn cứ vào loại hình quan hệ sản xuất mà trước hết là tính chất sở hữu đề xác định những tổ chức kinh tế ấy thuộc thành phần kinh tế nào. Tế chức kinh tế là những đơn vị, tổ chức pháp nhân, có thực mà ở đó các thành phần kinh tế được thể hiện. Quan hệ sản xuất, thành phần kinh tế đều tồn tại ở những hình thức tổ chức nhất định. |
- Cơ cấu cụ thể các thành phần kinh tễ
Theo nguyên lý chung, trong thời kỳ quá độ có ba thành phần kinh tế cơ bản: kinh tế xã hội chủ nghĩa; kinh tế sản xuất hàng hóa nhỏ; kinh tế tư bản tư nhân. Tuy vậy, tùy điều kiện, hoàn cảnh lịch sử cụ thể có thể xác định cơ cầu các thành phân cho phù hợp.
Trên cơ sở Cương lĩnh và Hiến pháp, đồng thời trải qua
tổng kết thực tiễn đôi mới của các kỳ Đại hội VI, VII, VI,
IX, Đại hội X của Đảng đã chỉ rõ, ở nước ta hiện nay có
năm thành phần kinh tế: “Trên cơ sở ba chế độ sở hữu (toàn dân, tập thé, tư nhân) hình thành nhiều hình thức sở hữu và nhiều thành phần kinh tế: kinh tế nhà nước, kinh tế tập thé, kinh tế tư nhân (cá thể, tiểu chủ, tư bản tư nhân), kinh tế tu
bản nhà nước, kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài”.