khách áy náy: Cambacérès và Lebrưn lúc đó ở trong tay các tổng trưởng của họ, vô cùng mạnh hơn họ. Hầu như tất cả các chính khách này đều đã chết, người ta chẳng còn nợ họ cái gi: họ thuộc về lịch sử, mà lịch sử của cái đêm đó thì thật là khủng khiếp: tôi nói với các vị thế vì chỉ có tôi là biết chuyện ấy, vi Louis XVIII da không nói chuyện ấy cho phu nhân De Cing-Cygne đáng thương, còn Chính phủ hiện nay thì dừng dưng với việc bà biết hay không. Cả bốn người cùng ngồi xuống. Trước khi họ thốt lên một lời, người thọt chân đóng.
cửa lại, người ta bảo thậm chí ông ta còn cài chốt nữa, Chỉ những người rất có giáo dục mới để ý tỉ mỉ thế. Ba tu sĩ có những gương mật nhợt nhạt và thản nhiên mà các vị đã biết. Chỉ mặt Carnot là có khí sắc. Vì thế, nhà quân sự nói đầu tiên. - Về vấn để gì vậy? — Về nước Pháp, vương tước, người mà tôi mến mộ như một trong những con người xuất chúng nhất thời nay, hẳn nói như thế. — Về nền mone hòa, chắc Fouché đã nói. - Về chính quyền, có lẽ Sieyès đã nói”
Tất cả cử tọa nhìn nhau. Bàng giọng nói, ánh mất và điệu bộ, De Manay đã mô tả tuyệt vời ba người. Ông nói tiếp:
— Ba nhà tu ăn ý nhau rất mực. Chắc rằng Carnot nhìn các đồng sự của mình và vị nguyên tổng tài với một vẻ khá đường hoàng. Tỏi cho rằng trong lòng, ông át phải bàng hoàng. ~ Ông có tin vào thành công không? Sieyès hỏi ông. — Người ta có thể chờ mọi điều ở Bonaparte, tng trưởng chiến tranh dap, ong ta đã vượt qua day Alpes may man, - Trong lúc này, nhà ngoại giao nói với một vẻ chậm rãi có tính toán, ông ta đang chơi được ăn cả ngã về không. - Cuối cùng, ta hãy nói thẳng ra, Fouché bảo, ta sẽ làm gì nếu Đệ nhất Tổng tài bị thua? Có thể gây đựng lại một quân đội được không? Chúng ta có là những kẻ phụng sự khiêm nhường của ông không? — Lúc này, chẳng còn nền Cộng hòa nữa, Sieyès lưu ý, ông ấy là Tổng tài trong mười năm. ~ Ông ấy còn nhiều quyền lực hơn cả Cromwell xưa, giám mục nói thêm, và đã không biểu quyết giết vua. — Chúng ta có một chủ tế, Fouché nói, liệu ta có còn đuy trì chủ tế nếu ông thua trận hoặc ta lại trở về nền Cộng hia thuần túy? = Nước Pháp, Carnot trịnh trọng đáp lại, chỉ có thể kháng chiến khi trở lại với chí khí thời Quốc ước. ~ Tôi tán thành ý kiến Carnot, Sieyès nói. Nếu Bonaparte bị đánh bại trở về, phải kết liễu
30
Ong ta; tir bảy tháng nay, ông đã nói quá nhiều với chúng ta rồi! — Ông ta có quân đội, Carnot lại nói, vẻ ngẫm nghĩ. - Chúng ta sẽ có đân chúng! Fouché kêu lên, ~ Ông vội thế, thưa ông! bằng cái giọng trầm vẫn giữ được, vị công hầu đáp, khiến tu sĩ đồng Oratoire rụt lại. - Các vị hãy thẳng thắn, một cựu đại biểu Quốc ước vừa nói vừa ló mặt vào, nếu Bonaparte tháng, chúng ta sé tôn thờ ông; nếu bại, chúng ta sẽ chôn vùi ông! ~ Ông vẫn ở đó u, Malin, chủ nhà lại nói, chẳng hề xúc động: ông sẽ là người của chúng tôi. Rồi, ông ra hiệu cho người đó ngồi xuống. Chính nhờ tình huống ấy mà nhân vật đại biểu Quốc ước khá lu mờ này được trở thành con người như chúng ta đang còn thấy lúc này đây. Malin kín đáo, và hai tổng trường trung thành với ông ta; song ông ta cũng là cái trục của bộ máy và linh hồn của âm mưu. — Con người đó còn chưa hẻ bị đánh bại!
Camot kêu lên với một giọng tin chắc, và ông ta vừa mới vượt Annibal. — Trong trường hợp không may, thì đây là Ngũ chấp chính quan, Sieyès vừa nói rất ý nhị vừa khiến từng người lưu ý rằng họ có năm người. - Và,tổng trưởng Ngoại giao nói, tất cả chúng ta đều
quan tâm đến việc duy trì cuộc Cách mạng Pháp, cả ba chúng ta đều đã phá giới; ông tướng đã biểu quyết giết vua. Còn ông, ông ta nói với Malin, ông có tài sản của đám lưu vong. — Tất cả chúng ta đều có cùng quyền lợi, Sieyès cả quyết nói, và quyền lợi của chúng ta
phù hợp với quyền lợi của Tổ quốc. — Chuyện hiếm, nhà ngoại giao vừa nói vừa mỉm cười. - Phải hành động, Fouché nói thêm: cuộc chiến đang tiến hành và Mélas có lực lượng trội hơn. Gèncs đã đầu hàng, còn Masséna đã phạm sai lầm là đổ bộ lên Antib, ay.
không chắc Masséna có thể gặp dugc Bonaparte, ông này sẽ chỉ còn trông cậy vào lực lượng của riêng mình mà thôi. — Ai đã nói với ông tin ấy? Carnot hỏi. — Tin chắc chắn đấy, Fouché đáp. Các vị sẽ có chuyến thư vào giờ Thị trường chứng khoán”.
— Bọn họ chẳng khách sáo gì đâu, De Marsay vừa nói vừa mỉm cười và dừng lại một lát. '— Song, Fouché vẫn nói, không phải doi khi cái tin thâm họa xảy đến, chúng ta mới có thể tổ chức cde cau lạc bộ, thức tỉnh lòng yêu nước và thay đổi Hiến pháp. Ngày Mười 14m tháng Sương mù của chúng ta phải sẵn sàng, — Tà cứ để việc đó cho tổng trưởng Cảnh sát làm, nhà ngoại giao nói, và ta hãy dè 31
chừng I.ucien (Lucien Bonaparte lúc đó là tổng trưởng Nội vụ). — Tôi rất có thể bát ông ta. Fouché nói. — Thưa các vị, Sieyès kêu lên, nên Đốc chính của chúng ta sẽ không còn chịu những thuyên chuyển vô chính phủ nữa. Chúng ta sẽ tổ chức một chính quyền của các thủ lĩnh, một Nghị viên suốt đời, một Viện đân cử sẽ nằm trong tay tái vì chúng ta nén biết lợi dụng những sai lầm của quá khứ. — Với chế độ đó, tôi sẽ có được hòa bình, giám mục nói. ~ Các vị hãy tìm cho tôi một người chắc chắn để liên lạc với Moreau vì quân đội Đức sẽ trở thành phương sách duy nhất của ta! Camot vẫn còn chìm đảm vào một suy tưởng sâu xa, kêu lên”.
— Quả thực, De Marsay lại nói sau một lúc ngừng, những con người ấy có ly. cdc via! Ho đã vĩ đại trong cuộc khủng hoảng đó, và giá là tôi thì tôi cũng làm thế. Rồi De Marsay tiếp tục câu chuyện:
T= Thưa các vị, Sieyès kêu lên bằng một giọng trầm va trang trọng, Cái tiếng: Các vị a! đó được hiểu trọn vẹn: mọi ánh mắt đều biểu lộ cùng một lòng tin. cùng lời hứa, lời hứa im lặng tuyệt đối, một sự cố kết hoàn toàn trong trường hợp Bonaparte chiến thắng tro ất cả chúng ta đều biết mình phải làm gì, Fouché tiếp lời.
Šieyès dã tháo chốt cửa hết sức nhẹ nhang, cai tai thay tu đã phục vụ đác lực cho ông 1a. Lucien bước vào. ~ Tin mừng, các vị
liên lạc viên đem đến cho Bonaparte phụ nhân một bức thư ngắn của
De nhất Tổng ngài đã bát đầu bằng một chiến thắng ở
Montebello. Ba tổng trường nhìn nhau, ~ Có phải là một trận tổng luc khong? Carnot hoi. — Mot tran đánh trong đó Lannes đã lập cóng hiển hách. Cuộc chiến đấu thật là đảm máu. Với mười ngàn quản bị mười tắm ngàn tấn công, ông đã được một sư đoàn gửi đến giúp cứu thoát. Ott chạy trốn. Cuối cùng, chiến tuyển của Mélas bị bé gấy. — Trận dánh xảy ra bao giờ? Carnot hỏi. ~ Ngày mông tám, Lucien noi. = Hôm nay là mười ba, vị tổng trưởng thông thái lại nói;
thế thì, rất có thể là vận mệnh của nước Pháp đang quyết định vào túc chúng ta nói chuyện đây. ( Quả nhiên, trận Marengo bắt đầu vào rạng sáng ngày mười bến tháng sáu). —- Bốn ngày chờ đợi chết ời! Lucien nói. - Chết người ư? tổng trưởng Ngoại giao lạnh lùng tiếp lời, vẻ dò hỏi, — Bon ngày, Fouché nói. — Một nhân chứng thấy tận mắt đã nói chc với tỏi là hai vị tổng tài chí biết những chi
32
tiết này vào lúc sáu nhân vật trở vào phòng khách. Khi đó là bốn giờ sáng. Fouché ra đi đầu tiên. Đây là điều mà tài nắng hắc ám, sâu sắc, khác thường, ít ai biết ấy đã làm với s ự
thầm, tài năng ấy chắc chắn là ngang tầm với Philippe IL, với Tibère và Borgia. Cách xử sự của ông ta trong vụ Walcheron là cách xử sự của một quân nhân thành thạo, một đại chính khách, một quan chức nhìn xa trông rộng. Đó là tổng trưởng duy nhất mà Napoléon có được. Các vị biết là lúc ấy, ông đã khiến Napoléon phát hoảng.
Fouché, Masséna và Vương tước là ba con người vĩ đại nhất, những đầu óc tài ba nhất, vẻ ngoại giao, chiến tranh và chính quyền mà tôi được biết; nếu như Napoléon_ thực sự kết hợp họ vào sự nghiệp của mình thì sẽ chẳng còn châu Âu nữa, mà là một đế quốc Pháp mẻnh mông. Fouché chỉ tách khỏi Napoléon khi thấy Sieyès và vương tước De Tàlleyrand bị gạt ra bên. Trong khoảng ba ngày, cứ vừa giấu bàn tay cời đám tro trong lò lửa ấy, Fouché vừa bày đặt sắp xếp nỗi lo âu chung đè nặng lên toàn nước Pháp và khơi lại chí khí cộng hòa năm 1793. Vì phải làm rõ cái góc tối ấy của lịch sử chúng ta, tôi xin nói với các vi rằng cuộc khuấy động đo ông ta dấy lên, ông là người nắm được tất cả những đứa con của phái Núi cũ, cuộc khuấy động ấy đã tạo ra những âm mưu cộng hòa đe dọa mạng sống của Đệ nhất Tổng tài sau chiến thắng Marengo. Chính vì ý thức được điều tai hại do mình chủ mưu mà ông đủ sức báo cho Bonaparte, dit cho ông này nghĩ ngược lại, rằng những người cộng hòa dính líu nhiều hơn những người bảo hoàng vào những mưu đồ đó. Fouché am hiểu con người một cách tuyệt vời; ông trông cậy vào Sieyès vì tham vọng bất thành của hắn, vào ngài De Talleyrand vì ngài là một đại công hầu, Vào Carnot vì Camot trung thực rất mực; nhưng ông đã rất sợ con người của chúng ta đêm nay và ông đã dụ dỗ người ấy như thế này đây. Thời đó, Malin phái viên của Louis XVIII, chỉ là Malin mà thôi. Do tổng trưởng Cảnh sát bắt buộc, Malin phải thảo những tuyên bố của chính phủ cách mạng, những biên bản, quyết định, văn ban đặt ngoài vòng pháp luật bọn phiến loạn ngày 18 tháng Sương mù; và hơn nữa, chính kẻ tòng phạm bất di d6 da cho in các tài liệu trên với số lượng bản cần thiết, và để sẵn trong các bọc ở nhà mình. Người in bị bắt với tội mưu phản, vì hợ chọn một nhà in cách mạng và chỉ hai tháng sau, cảnh sát mới thả người đó ra. Người đó
33
chết vào năm 1816, cứ tin rằng vụ mưu phản là của phái Núi. Một trong những màn kịch ly kỳ nhất do ngành cảnh sát của Fouché diễn, chắc chắn là cảnh gây nên bởi chuyến thư đầu tiên mà nhà ngân hàng lớn nhất thời ấy nhận được, báo tin vụ thất trận Marengo.
Số phận, nếu các vị nhớ lại chuyện đó. chỉ ủng hộ Napoléon vào khoảng bây giờ tối. Buổi trưa, nhân viên đo vị chúa tế tài chính thời đó phái đến chiến trường, coi như quân đội Pháp đã bị quét sạch và vội vã gửi tin về. Tổng trưởng Cảnh sát sai đi tìm bọn dán cáo thị, rao báo và một trong những tay chân của ông ta đang đến cùng với một xe tải chất đầy những tờ in sắn, thì chuyến thư buổi tối, chuyển cực gấp. loan tin chiến thắng, khiến nước Pháp thực sự phát 16. Có những thiệt hại đáng kể tại Thị trường chứng khoán. Nhưng, việc tập hợp bọn dán cáo thị và rao báo nhằm công bố việc đặt ra ngoài vòng pháp luật, và cái chết về chính trị của Bonaparte bị đình lại, nhờ in xong bố cáo và yết thị tán tụng chiến thắng của Đệ nhất Tổng tài.
Gondreville mà tất cả trách nhiệm của vụ mưu phản có thể đổ lên đầu, quá sợ hãi. bèn xếp các bọc tài liệu lên xe bò và ban đêm đưa về Gondreville, ở đó chác ông ta chôn những giấy tờ tai hại ấy dưới những căn hầm của tòa lâu đài đã mua đội tên một người... Ông ta đã khiến người này được để bạt Fam chánh án một Tòa Sơ thẩm, người ấy tên là... Marion! Rồi, ông ta trở về Paris khá kịp thời để chúc mừng Đẹ nhất Tổng tài. Các vị biết đấy, Napoléon từ Ý ào về Pháp nhanh khủng khiếp sau trận Marengo; nhưng với những ai biết tường tận câu chuyện kín thời đó, chắc chấn rằng sự mau mắn của ông có mục đích là một thông điệp của Lucien. Tổng trưởng Nội vụ
đã thoáng thấy thái độ của phái Núi và chẳng biết gió thổi từ đâu
đến, ông ta so bão nổi. Không nghỉ gì ba tổng trưởng, Lucien liên cho rằng phong trào đó là bởi những hần thù do ông anh kích động, vào ngày I8 tháng Sương mù và bởi niềm tin chắc chắn trong số người của năm 1793 còn lại, tin ở một thất bại khó cứu văn bên Ý.
Những tiếng: Diệt tên bạo chứa! gào lên ở Saintr-Cloud luôn vang bên tai Lucien. Trận Marengo giữ chân Napoléon trên những cánh đồng xứ Lombardie cho đến ngày 25 tháng Sáu, ông về Pháp ngày 2 tháng Bảy. Vậy, các vị hãy hình dung bộ mặt của năm kẻ mưu phản chúc mừng Đệ nhất Tổng tài vẻ chiến thắng của ông ở điện Tuileries. Fouché, ngay tại phòng khách, nói với thành viên Viện
34
chấp chính, vì cái tay Malin mà các vị vừa thấy cũng đã phần nào là thành viên Viện chấp chính, rằng cứ chờ và mọi chuyện còn chưa chấm dứt. Quả vậy, theo ngài De Talleyrand và Fouché thì Bonaparte không gắn kết với Cách mạng như chính họ, và họ buộc Ong ta vào đó bằng vụ công tước D'Enghien, vì sự an toàn của bản thân họ. Việc hành hình công tước với những dây mơ rễ má có thể hiểu được, liên quan đến các mưu toan tại đình bộ Ngoại giao trong khi đang diễn ra chiến dịch Marengo. Ngày nay, với ai quen biết những người thạo tin thì rõ ràng Bonaparte đã bị lừa như một đứa trẻ bởi ngài De Talleyrand và Fouché, những người muốn ông bất hòa không thể cứu văn với dòng họ Bourbons hic dé dang cit sit giả thăm dò ướm ý vị Đệ nhất Tổng tài”.